конспект 10 сынып §15–16. Әлемдік діндер мен өркениеттердің дамуы

§15–16. Әлемдік діндер мен өркениеттердің дамуы

1. Буддизм

Қайда және қашан пайда болды:Б.з.б. VI ғасырда Үндістанда пайда болған.Негізін қалаушы – Гаутама Сиддхартха, кейін оны Будда («оянған») деп атады.

Буддизм не үйретеді

Будда адамдар өмірінің бәрінде уайым, азап бар екенін байқады.Ол байлық пен сән-салтанаттан бас тартып, өмірдің мәнін іздеді.Сөйтіп ол 35 жасында нұрға бөленіп (оянып), адамды рухани азаптан құтқаратын жолды тапты.

4 игілікті ақиқат:

Өмірде азап бар.Мысал: адам ауырғанда, қартайғанда, жоғалтқанда қиналады.*

Азаптың себебі – адамның тоқтаусыз қалауы, құмарлығы.Мысал: «Жаңа телефон алсам ғана бақыттымын» деп ойлау.*

Азаптан құтылуға болады.Мысал: Қанағатшыл адам тыныш өмір сүреді.*

Азаптан құтқаратын жол бар – «Сегіз қырлы жол».

Сегіз қырлы жол (орта жол)

Дұрыс көзқарас – өмірдің өткінші екенін түсіну.

Дұрыс ой – жаман ниеттен аулақ болу.

Дұрыс сөз – өтірік айтпау, ренжітпеу.

Дұрыс іс-әрекет – ұрлық, зорлық жасамау.

Дұрыс өмір салты – адал еңбектену.

Дұрыс еңбек – өзіңді жетілдіру, жаман әдеттен арылу.

Дұрыс есте сақтау – ашу мен ойыңды бақылау.

Дұрыс пайым – ойланып шешім қабылдау.

Буддизмнің мақсаты:

Нирвана – рухани тыныштыққа, бейбіт күйге жету.Мысал: сабырлы, қайырымды адам өзін және айналасын бақытты етеді.*

Маңызды ұғымдар:

Карма – адамның ісінің қайтарымы.

Сансара – қайта туылу айналымы.

Дхарма – дұрыс жол, әділет заңдылығы.

Трипитака – қасиетті кітап («Үш себет даналық»).

Таралу аймақтары:

Үндістан → Орталық Азия → Қытай → Корея → Жапония → Оңтүстік Азия.Бүгінде шамамен 1 миллиардқа жуық адам буддизмді ұстанады.

2. Христиандық

Қайда және қашан пайда болды:Б.з. I ғасырда Рим империясының Иудея аймағында (қазіргі Палестинада).Негізін қалаушы – Иисус Христос.

Негізгі оқиғалар:

Вифлеемде дүниеге келген.

Құдайдың ұлы әрі құтқарушы (Мессия) деп жарияланды.

Адамдарға махаббат, кешірім, қайырымдылық туралы уағыз айтты.

Қудаланып, крестке керілді.

3 күннен кейін тіріліп, аспанға көтерілді.

10 өсиет (адам ұстануы тиіс ережелер):

Құдайдан басқа құдайға табынба.

Өзіңе пір (мүсін) жасама.

Құдайдың атын босқа атама.

Демалыс күнін құрметте.

Ата-анаңды сыйла.

Өлтірме.

Зина жасама.

Ұрлық жасама.

Жалған куәлік берме.

Жамандық тілеме.

Таудағы уағыз (мысалмен):

«Жауларыңды жақсы көріңдер, сендерді ренжіткендерге кешіріммен қараңдар.»

Мысал: Біреу саған дөрекі сөйлесе, сен де оған сондай жауап берме. Сабыр сақта — бұл христиандық рух.*

Қасиетті кітап – Библия

Библия екі бөліктен тұрады:

Көне өсиет – Иса келер алдындағы пайғамбарлар туралы.

Жаңа өсиет – Иисус Христос пен оның шәкірттері туралы.

Христиандықтың негізгі ұғымдары:

Қасиетті Үштік: Құдай-Әке, Құдай-Ұл, Құдай-Рух.

Жан өлмейді, өлген соң әркім өз ісіне жауап береді.

Махаббат діні: «Құдай – махаббат».Мысал: «Жақыныңды өзіңді сүйгендей сүй».

Тармақтары:

Католиктік – орталығы Римде.

Православие – орталығы Константинопольде (қазіргі Стамбул).

Протестанттық – XVI ғ. Реформация кезінде пайда болған.

Таралу аймақтары:

Еуропа, Америка, Африка, Австралия.Қазір әлемде 1,3–1,5 млрд христиан бар.Символы – ✝ крест.

3. Ислам

Қайда және қашан пайда болды:VII ғасырда, Арабия түбегіндегі Мекке қаласында.Негізін қалаушы – Мұхаммед пайғамбар (570–632 жж.).

Негізгі оқиғалар:

Мұхаммед 40 жасында адамдарды бір Құдай – Аллаға сенуге шақырды.

622 жылы Мединеге көшу (Хижра) – мұсылман күнтізбесінің бастауы.

630 жылы Мекке халқы исламды қабылдады.