Көркем еңбек пәнін оқыту әдістемесі туралы авторлық бағдарлама

Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі

Түркістан облысының адами әлеуетті дамыту басқармасы

«Болашақ» жоғары колледжі

«Электронды техника» кафедрасы

«Тігін өндірісінің технологиясы» пәнінен теориялық сабақтарына арналған әдістемелік нұсқау

Құрастырған: Халмурзаева А.М

Шымкент 2021

ӘН ______________

(ӘН нөмірі)

Құрастырған: Халмурзаева А.М

«Электрондық техника» кафедрасының мәжілісінде қаралған.

№___ хаттама, «__» _________ 20 __ ж.

Кафедра меңгерушісі __________________ Мырзабекова Г.Б.

Колледждің Әдістемелік кеңесінде бекітілген.

№___ хаттама, «__» ________ 20__ ж.

Әдістемелік кеңес төрайымы _________

Әдістемелік нұсқау оқу жоспарына және пән бағдарламасына сәйкес құрылған. Жұмыста «Есептеу техникасы» мамандығының оқушылары үшін «информатика» пәні бойынша оқытуда ойын технологияларын қолдану берілген.

Ұсынылған әдістемелік кеңестер оқушыларға сабақ мазмұнына байланысты қойылатын талаптарды орындап, оқытудың теориялық негізін терең түсінуге көмек береді.

«Болашақ» жоғары колледжі

Мазмұны

Кіріспе...................................................................................................................4

I бөлім. Біріктіру мен жұмыстың түрлері жайында мағлұмат

Машина инешаншымдары мен тігістері...................................................5

Жіптік тігіс...................................................................................................7

Желімдік біріктіру.......................................................................................8

Желімдік біріктірудің әдістері...................................................................12

II бөлім. Ылғалды жылумен өңдеу әдістері

Бұйымды ылғалды жылумен өңдеу, киімдерін дайындау технологиясы……………………………………………………………...17

Ылғалды-жылулық өңдеу кезіндегі қауіпсіздік ережесі.........................20

Ылғалды-жылулық өңдеуге арналған жабдықтар мен құрылғылар..................................................................................................21

Ылғалды-жылулық өңдеу нұсқасы ...........................................................26

III бөлім. Ұлттық мотивтерді пайдалану арқылы тігін бұйымдарын даярлау

Қазақ халқының ұлттық киімдерінің шығу тарихы................................27

Ұлттық киімдерді тігу технологиясы.......................................................30

Ұлттық киім ассортименті.........................................................................32

Ұлттық киімінің пішілу ерекшелігі..........................................................36

Ою-өрнек туралы түсінік...........................................................................37

Ұлттық бас киімдер...................................................................................40

Қолданылған әдебиеттер...........................................................................43

КІРІСПЕ

Жоғарыдағы елбасымыздың айтқан сөзіне қарасақ, жаңа ХХІ ғасыр заман ағымына қарай ізденудің бірден бір жолы. Мектеп қабырғасындағы оқушының шығармашылық қабілетін дамытуға мән берілуі тиіс. «Өткенге қарап басымызды иеміз, ертеңге қарап білек сыбанамыз» демекші, бүгінгі бала, ертеңгі азамат.

Мұғалімнің педагогикалық шеберлігінің негізгі өлшемдерінің бірі- оқушының өзіндік танымдық ойын ұйымдастыру, ал екіншісі оқушының өздігінен оқып, ой-өрісін тереңдетуге баулу, ғылыми ізденіске жетелейді. Сондықтан мұғалімнің ең басты міндеті – рухани бай, жан-жақты дамыған дарынды тұлға қалыптастыру жөнінде сөз қозғағым келеді.

Қазақстан Республикасының Білім туралы заңында: «Білім беру жүйесінің басты міндеті- ұлттық және жалпы адамзаттық құндылықтар, ғылым мен практика жетістіктері негізінде жеке адамды қалыптастыруға және кәсіби шыңдауға бағытталған білім алу үшін қажетті жағдайлар жасау; оқытудың жаңа технологияларын енгізу, білім беруді ақпараттандыру, халықаралық ғаламдық коммуникациялық желілерге шығу» -деп білім беру жүйесін одан әрі дамыту міндеттерін көздейді деп жазылған.

Еліміздің - жас ұрпаққа заман талабына сай білім беру әр ұстаздан шығармашылықпен жұмыс істеуді, үлкен ізденісті талап етеді. Оқушының жеке тұлғасын, оның рухани әлемін, қабілеті мен ынтасын дамыту бүгінгі таңдағы негізгі мәселенің бірі. Оның себебі оқушы өз бетімен ізденіп жұмыс істеуге, өз бетінше алған білімдерін тәжірибеде, өмірде пайдалануды үйренбеген. Сол үшін де оқушының өзіне сенімін арттыру, шығармашылығын дамыту мақсатында мұғалімнің әр сабағы әр түрлі, жан-жақты болуы керек. Сабақ мазмұнының теориялық-практикалық құндылықтары жоғары болған сайын оқушыларды оқыту мен тәрбиелеу өте тиімді жүргізіледі. Мұғалімнің әр сабағы оқушының сезіміне, ынтасына әсер етуі керек. Ол үшін сабақ құрылымы көп түрлі оқыту әдістерімен, мұғалімнің дайындығы, ізденісі жоғары деңгейде болуы керек. Оқушыларға білім негізін меңгертудің әдіс- тәсілдері сан-алуан.Оны таңдап алу мұғалімнің шеберлігіне байланысты.

Оқушының пәнге деген қызығушылығын артттыру- мұғалімнің өз еңбегін ұтымды ұйымдастыра отырып, жаңа сабақ үлгілерімен оқушыларды зерттеушілікке баулу, оқушыларға сұрақ қою, эксперименттік тапсырмаларды шешу,танымдық ойындар ұйымдастыру арқылы іске асады.

Осыған байланысты іс-тәжірибемде мынадай қағидаларға сүйенемін:

оқушыларға сапалы білім бере отырып, өз бетінше жұмыс істеуге үйрету;

оқушылармен жекелей, жұптық, топтық жұмыстар жүргізу;

оқушының компютерлік сауаттылығын жетілдіру;

оқушылардың шығармашылық ой-өрісін дамыту.

Олай болса, информатика пәнін оқытуда қазіргі заманғы жаңа технологияларды қолдана отырып, соның ішінде ойын технологияларын қолдану заман талабы және оқушы мен мұғалім арасындағы жақсы байланыс.

Міне, оқушыларды білімдендіру және пәнге деген қызығушылықтарын арттыру мақсатында - информатика пәнін оқытуда ойын технологияларын қолдану жайында төмендегіше баяндаймын. [№6, 3 б]

Тігін өндірісінің технологиясын оқытудың негізгі мақсаты – оқушылардың шығармашылық, зерттеушілік қасиетін қалыптастырып, оларды белсенді, әрі толыққанды өмірге және ақпаратттық қоғам ортасындағы жұмысқа дайындау болып табылады.

I бөлім. Біріктіру мен жұмыстың түрлері жайында мағлұмат.

§ 1 Машина инешаншымдары мен тігістері

Тігін бұйымдарын дайындауға арналған жабдықтардың ең негізгісі – тігін машинасы. Осы тігін машинасының шығу тарихына жалпы құрылымына, құрылысына тоқтала өтейк.

• XV – ғасыр – Леонардо да Винчи – тігін машинасының жобасын ұсынды.

• 1755 жыл – Карл Вайзенталь – бір жіпті тігін машинасын ойлап тапты.

1834 жылы – Уолтер Хант шөрнекті машина жасады

1844-1845 жылы –Элиос Хоу бір қалыпты жұмыс істейтін тігін машинасын ұсынды

1850-1851 жылы –Ален Уилсон мен Исаак Зингер қазіргі заманғы машина түрлерінің негізі дүниеге келді

1870 жылы – АҚШ-та Исаак Зингер – “Зингер” фирмасын ашты.

1900 жылы – Ресейде Подольск қаласында “Зингер” зауытын ашты.

1917 жылы – Кеңес елінде Подольск қаласында тұңғыш механикалық зауыт іске қосылды. Машинаның сыртқы дизаиндары жасалып, фирманың белгісін жазатын болды.

1850-1851 жылы –Ален Уилсон мен Исаак Зингер, қазіргі заманғы машина түрлерінің негізі

Тұрмыстық тігін машинасы өзінің құрылымы, техникалық мүмкіндігі және сыртқы көрінісі бойынша түрліше болып келеді. Бірақ олардың құрылысы, реттеуі және пайдалану ережелерінің көпшілігі ортақ. Тігін машинасының қол машина, аяқ машина және электр машина деп аталатын түрлері бар

JANOME SW- 24 тігін машинасы

• 1. Кері жүріс тетігі.

• 2. Тігісті реттейтін құрылғы.

• 3. Тігістің ұзындығын реттеуші.

• 4. Тігістің енін реттеуші.

• 5. Жіп орағыш стопор.

• 6. Жіп орағыш шпиндель.

• 7. Катушкалы өзек.

• 8. Жіп орағышты бағыттаушы.

• 9. Жіп бағыттағыш.

• 10. Жіп тартқыш рычагы.

• 11. Жіп берілісін реттеуші.

• 12. Алдыңғы бөлік.

• 13. Жіп кескіш.

• 14. Жіп бергіш.

• 15. Пластина.

• 16.Қысу табанын ұстаушы.

• 17.Инелі өзектің винті.

• 18. Ине.

• 19. Қысу табаны.

• 20. Қосымша бөлік (аксессуарларды сақтау орны).

• 21. Алып жүруге арналған ұстау тетігі.

• 22. Айналма дөңгелек.

• 23. Қосу тетігі.

• 24. Электр желісіне қосатын бөлік.

• 25. Бос жеңқап.

• 26. Түймелік рычагы.

• 27. Қысу табанын көтеру рычагы.

Тігін машинасымен жұмыс істеу кезіндегі қауіпсіздік ережелері

1. Жұмыс орнын ретке келтіру.

2. Шашты жинап, жеңді қайыру.

3. Машинада тіке, орындыққа толық жайғасып, денені жай ғана еңкейтіп, басты алға қарай иіп отыру керек.

4. Жарық жұмыс орнына сол жақтан немесе алдынан түсуі керек.

5. Тігін машинасын тікелей мұғалімнің жетекшілігімен іске қосу.

6. Машина мен жұмыс орындаушының ара қашықтығы 20-30 см

7. Аяқтар толығымен еденде немесе аяқ қойғышта (подставка) орнығуы керек.

8. Машина үстінде артық заттар жатпау қажет.

9. Машина тігісін бастарда бұйымда түйреуіштер немесе инелер болмауы тиіс.

10. Жұмыс бастамай тұрып орналасуын тексеру (табанды реттегіш бұранда жақсы ұстап тұр ма, ине тесігіне тура келе ме).

11. Матаны қойып, табанды түсірмей тігін машинасын жүргізуге болмайды.

12. Тігістерді ауыстырғанда инені жоғары көтеріп қою.

Машина тігістерінің түрлері

Киімді дайындау кезінде әр түрлі жұмыстар атқарылады: қолмен, машинамен, ылғалды-жылулық.

Машина тігістері қолданылуына байланысты біріктіру, шет және әрлеуші тігіс болып бөлінеді. Біріктіру тігісі тігін бұйымының бөлшектерін біріктіру үшін қызмет етеді. Олар: сырып тігу, бастыра тігу, айыра тігу, жапсыра тігу, қосарлы және бүктемелі тігістер. Бұл тігістермен (бүктемелі тігістен басқасымен) таныссыңдар. Біріктіру тігістері иық, бүйір қиықтарын, жеңдерді, иініш, қалта, қатпарларды біріктіру кезінде қолданылады. Біріккен тігістерде бұйым бөлшектері тігістің екі жағында жатады. Мысалы, сырып тігілген тігісті жатқыза жөне айыра үтіктеуге болады. Айыра үтіктелген тігіс екі жағынан тігіммен бекітілген болуы мүмкін, яғни айыра тігілген.Бүктемелі тігіс ақ жайма, жейде пішімді блузка, ерлер жейдесін тігу кезінде қолданылады. Шет тігістері жаға, мойындық, өңір, қолтық ойындысы шеттері сетінеп кетпеуі және әрлеу үшін қолданылады. Шеттік тігістерге: жабық қиықты бүгіп тігу, жөрмеу, шеттіктеу (жиектеу)тігістері жатады.Жөрмелген тігіс өңір шеттерін, жаға, қаттама, қалталарды өңдеу кезінде қолданылады. Өңдеу кезінде бөлшек шеттерін біріктіріп жөрмеуден кейін бұйым өңін айналдыру, сонан соң шеттік жасап айналдыра көктеу қажет.Ашық қиықты бүгілген тігіс өңірдің ішкі жиегін, мойындық әді

§ 2 Жіптік тігіс.

Тігіс жіптік тігім арқылы белгілі бір қалыпқа келтіру кезінде, тоқыма материалдарының бөлшектерін біріктірген кезде пайда болады.

Тігістің сыртқы түрі мен құрылымын таңдап алу бұйымға, тігістің мақсаты мен материалға байланысты болады. Тігіс құрылымын сипаттайтын негізгі белгілер мыныдай: тігіске қосымша тігімнен біріктіретін бөлшектердің қиығына дейінгі аралық, тігімдер арасының қашақтығы. Тігіске қосымша мата қиықтары жіптерінің үзілгіштігіне, қиықтарды біріктіру тәсілдеріне тігістер құрылымына байланысты. Тігім мен бүгілген қиықтың арасындағы қашақтық бұйым мен оңын пайдаланылу мақсатына байланысты.

Әр түрлі тігіс құрылымдарының параметрлерін өлшеу. Жарыспа тігімдер аралығының қашықтығы материалға, киімнің нақты бөлшектерін өндеуге қойылатын талаптарға байланысты болады.

Машиналық тігімдерге өнеркәсіптің де тұтынушылардың да қоятын талаптары жоғары. Тұтынышылары талабы тігістің сыртқы түрі, тігімнің дәлдігі, тігістің еңі, инешаншым жиілігінің біркелкілігі, керіп тарқандағы тығыздығы, тігімнің тұтастығы, әлсіз тұтастардың немесе материалдың тігіс сызығының қиығының болмауы, беріктігі және басқалар.

Сонымен қатар, төмендегі қарапайым кәсіптік іс әрекет тәсілдері бекітіледі:

Ине, оймақ, қайшаны пайдалана білу;

Жұмыс орнында дұрыс отыра білу;

Мата кесінділерін желімді төсемдік материалмен қатырмалау.

Сырып тігу (айыра үтіктеу, жаткыза үтіктеу, сырып торлану):

Бөлшек қиықтарын теңестіріп, сырып тігеді. Тігіс ені екі жақта үтіктелсе, сырып тігіп, айыра үтіктеу және тігіс ені бір жаққа қарай үтіктелсе сырып тігіп, жатқыза үтіктеу орындалады. Бөлшек қиықтарын сырып торлайтын инешаншыммен біріктірсе, сырып торлау орындалады.

Бастырмалы тігіс (ашық қиықты, жабық қиықты):

Бастырып тігу ашық қиықты болғанда, бөлшек қиықтарын теңестеріп, 10мм сырып тігеді, тігісті бір жағына бүгіп, өң бетінен бастырып тігеді, екінші тігістің қашықтығы үлгісі арқылы анықталады. Бастырып тігу жабық қиықты болғанда, бөлшек жиегінен 7-12мм сырып тігеді, тігісті бір жағына бүгіп, өң бетінен бастырып тігеді, бір бөлшектің қиығы тігіс аралығында орналасады.

Жапсырмалы тігіс (ашық қиықты, жабық қиықты):

Бірінші бөлшек қиықтарын екіншісіне 10мм еңгізіп, сырып тігеді немесе ирек тігісті машинада ашық қиықпен үстінен тігеді. Жабық қиықты жапсырмалы тігісте, бір бөлшектің қиығы алдын ала жатқыза үтіктеледі немесе бүгіп көктеледі және өң бетінен үстінен тігеді.

§ 3 Желімдік біріктіру

Тігін бұйымдарын дайындауда желімдік біріктіру кеңінен қолданылады және бөлшектерді өңдеу уақытын азайтып, сапасын жоғарылатады. Желімдік іштік материалдарды қолдану арқылы бұйымды әр түрлі конструкциялық пішінде дайындауды қамтамасыз етеді. Желімдеу дегеніміз ажырамайтын біріктіру ол…