Тұлпар бейнесі туралы авторлық бағдарлама

Балқаш аудандық білім бөлімі

«Ә.Ахметов атындағы орта мектеп МДШО» мкм

2018-2019 оқу жылы

Қазақ әдеби шығармаларындағы тұлпар бейнесі

9-11 сынып

Бағдарлама

Қазақ әдеби шығармаларындағы тұлпар бейнесі

Жалпы және білім беретін мектептің 9-11 сыныптарына арналған қолданбалы курс бағдарламасы

Құрастырғандар:

Орыс тілі мен әдебиеті пәні мұғалімі: Мұхан Қарлығаш Сембекқызы

Қазақ тілі мен әдебиеті пәні мұғалімі: Оспанбаева Гүлзат Айдарқызы

Түсінік хат

Мемлекет басшысының «Ұлы даланың жеті қыры» - ұрпаққа ұлағат мақаласында атқа міну мәдениеті мен жылқы шаруашылығы жер жүзіне ұлы даладан тарағаны тарихтан белгілі. Тұлпардың адам өміріндегі өзіндік орны, тарихи қоғамдық- әлеуметтік шындықтың тұлпарлар образымен сабақтасуын, тұлпардың сымбаты мен сұлулығы, ат баптаудағы дәстүрлі мектептер суреттелген. Мұның бәрінен, әрине жылқы халқымыздың қымбат қазыналарының бірі, өмір- тұрмыстағы жиі пайдалнатын, қадірлі де қасиетті жануарларының қатарына жататынын білеміз.

Ұлттық рәміздерде бейнеленген қыран, барыс тәрізді жылқы символы қасының да ұлттық санадағы орны ерекше. Символдардың мәнін өскелең ұрпаққа түсіндіру- халқымыздың сан ғасырлар бойы дәстүрге айналдырған ғұрыптық жоралғылары мен ырымдарының түпкі себебін терең ұғынуға септігін тигізеді. Бұл халықтың рухани мәдениетінің алғы шарттарын түсінуге, ұлттық санамыз бен үрдісімізді тарих қойнауынан аршып, далалықтар өркениетін мақтан тұтуға жетелейді. Әлем халықтарының әдебиетіне ортақ бейне болып табылатын тұлпар, арғымақ, сәйгүліктерді сонау көне замандарды жалғастырушы дәстүрлі мәдениет үлгісі деп қарап, 60-80 жылдар әдебиетінде осы дәстүрді қайта жандандыруға жылқы малының бейнесін сомдап, ішкі жан дүниесін, психологиясы мен тағдырын суреттеген шығармалар алынды.

Сонымен қатар «Мал патшасы – жылқының» әдебиеттегі орны, образы бөлек. Ұлттық сөз өнеріндегі – тұлпар бейнесін , тарихын білуге болады. Қазақ әдебиетіндегі тұлпарлар бейнесін халқымыздың арғы – бергі тарихымен , ұлттық сөз өнеріндегі белесті кезеңдер: ежелгі әдеби жәдігерлерден, ақын-жыраулар мирасынан Абай әлеміне, одан қазіргі дәуірге дейінгі аралықтағы жетістіктермен табиғи байланыс орнату.

Тақырыптың өзектілігі – Ұлттық сөз өнеріндегі – тұлпар бейнесінің тарихы мен тағдыры арасындағы арналарда, тым көне кезеңде жатқандығы.

Мақсаты: Қазақ әдеби тілінің тарихындағы тұлпар образын бейнелеудегі тілдік көріністерді ерекшеліктерімен таныстыру.

Міндеттері:

Қазақ эпостарындағы кездесетін тұлпарлардың тілдік көрінісіне талдау жасау.

Жыраулық поэзиядағы арғымақтар бейнесін, көркемдік- мәнін саралау.

Қазақ ақындарының шығармаларындағы жылқы бейнесі.

Ұлттық прозалардағы тұлпар бейнесі

Бұл бағдарламаның негізгі мазмұны 6 бөлімнен тұрады

І бөлім 2 сағат