Көшпелілерді зерттеу тарихы 10 сыныпқа сабақ жоспары

Сабақтың тақырыбы: Көшпелілікті зерттеу тарихы

Мектеп:

Күні:

Мұғалімнің аты-жөні: Альсеитова Ж.А.

Сыныбы: 10

Қатысқан оқушылар саны:

Қатыспағандар:

Осы сабақ арқылы жүзеге асырылатын оқу мақсаттары

– көшпелі мал шаруашылығы мен егіншіліктің қалыптасуын, көшпелілер өркениетін зерттеу мәселесі туралы, көшпеліліктің шығу тегі, қалыптасуы туралы толық түсінік беру.

-көшпеліліктің қалыптасу туралы оқыта отырып, оқушылардың танымдық қабілетін, ой-өрісін, білімділігін дамытып, өз бетінше қорытынды жасауға, ізденуге дағдыландыру;

Сабақтың мақсаттары

Көшпелілердің әлемдік өркениетке қосқан үлесін білу

Бағалау критерийлері

Көшпелі мал шаруашылығының қалыптасуы туралы біледі

Көшпелілерді зерттеген ғалымдардың ой- пікірлерімен танысады.

Көшпелілер өміріндегі мал шаруашылығының маңыздылығын анықтайды

Пәнаралық байланыс

География, дүние тарихы.

Құндылықтарды дарытуы

Басқа өркениеттер мен құндылықтарға құрмет қалыптастырылады;

Қазақстан тарихы мен дүние тарихын байланыстыра отырып қарастыру арқылы ұлттық мәдениетке құрмет қалыптастырылады

АКТ дағдылары

Интерактивті тақта және материалды көркемдік тұрғыда көрсету үшін презентациялық бағдарлама қолданылады

Алдыңғы білім

Халықтың ұлы қоныс аударуы жайлы біледі.

Жоспар

Уақытты жоспарлау

Жоспар бойынша орындалуы тиіс тапсырмалар

Ресурстар

Басы

5 мин

Амандасу. Үй тапсырмасын тексеру.

Б Амандасу. Оқушылардың сабаққа дайындығын тексеру. Оқушыларды 4 топқа түстерді таңдату арқылы бөлу. Яғни, түрлі – түсті қағаздар тарату арқылы

1 топ – сары түс - күзеу,

2 топ – қызыл түс - қыстау,

3 топ – көк түс - көктеу,

4 топ – жасыл түс - жайлау.

1.Қатемен жұмыс 1. Сырдарияның орта ағысы,Тянь-шань Жетісу жерін ғұндар мекендеді? Сақ-тиграхауд 2.Үйсіндердің асанасы-Битянь (Қызыл Аңғар) 3. Ғұн тайпалары шығыстан батысқа қарай б.з.д 5 ғасырдан- б.з. 8 ғасырында жылжыды. ( б.з.д 2 ғас-б.з 4 ғасыры) 4.Ғұн мемлекетнің негізін қалаушы-Аттила ( Мөде) 5.Ғұн әскерлерінің саны - 120 мың (30 мың немесе 300 мың) 6. Ғұн мемлекетінің билеушісі Мөде б.з.д 204 жылы билікке келді ( б.з.д. 209 ж) 7. Б.з.д 152 жылы ғұн-қытай соғыстарының жаңа кезеңі басталды ( б.з.д. 133 жылы) 8. Ғұн мемлекеті б.з.д 59 жылы ыдырап 3 ке бөлінді ( б.з.д 55 жылы 2 ге бөлінді) Кім алғыр

Ауызша сұрақтармен жұмыс

1.Тиграхауд сақтары мекендеген жер Сырдарияның орта ағысы,Тянь-шань Жетісу 2.Үйсіндердің асанасы-Қызыл Аңғар 3.Қаңлылардың билеушісінің лауазымы-хан 4.Қаңлылар туралы қандай деректерде кездеседі? Қытай деректерінде,Асвестада Сыма Цяннің еңбегінде 5.Қаңлы әскерлерінің саны- 120 мың 6.Ғұн мемлекетін әскери басшы кім басқарды- шанью

7.Ғұн тайпалары б.з.д 5 ғасырда қай жерді мекендеді-Оңтүстік Моңғолия 8. Қытай деректеріндегі ғұндардың саны -300 мың немесе 1 млн.500 мың 9.Ғұн тайпалары Жетісу жеріне қоныстанып қандай мемлекет құрды? Юэбань

Ежелгі Қазақстан тарихы: Жалпы білім беретін мектептің 6-сыныбына арналған оқулық

Т.Тұрлығұл, Ә.Төлеубаев, Қ.Құнапина. –Алматы: Атамұра, 2002. – 144 бет.

Ежелгі Қазақстан тарихы:

Жалпы білім беретін мектептің 6-сыныбына арналған оқулық

Т.С. Садықов, Ә.Т. Төлеубаев, Ғ. Халидуллин, Б. Сәрсекеев. – алматы: Атамұра, 2011. – 176 бет.

Ортасы

10 мин

15 мин

Жаңа сабақтың жоспары:

1. Көшпелер өркениетінің зерттеу мәселелері

2. Көшпеліліктің шығу тегі

М Көшпелілік — көшпелі халықтардың тарихи қалыптасқан әлеуметтік-экономикалық даму жүйесі, шаруашылық-мәдени типі.

Көшпелілер туралы түсінік алдымен отырықшы халықтар арасында қалыптасты. Б.з.д. V ғасырда өмір сүрген тарихшы Геродот көшпелі скиф тайпаларының тұрмысынмадақтап жазды. Көшпелілердің табиғат аясындағы өмірін басқа да антик тарихшылар, философтар, орта ғасырлар ойшылдары сипаттады. Оларға табиғаттың төл баласы сияқты көшпелілер өмірі таза, қулық-сұмдықтан, отырықшы-қалалық өркениеттің жаман қасиеттерінен ада болып көрінді.

Сонымен қатар көшпелілер туралы нашар түсініктер сол ерте заманда-ақ қалыптасты. Көне Қытайда "көшпелілер жабайы, мәдениеттің қас жауы" деген түсінік қалыптасты. Еуропада да көшпелі ғұндарды "тағы-жабайылардың тұқымы, өркениеттің жауы" деп есептеді.

XVIII—XIX ғасырлардағы Еуропа ғалымдары да көшпелілер туралы өз көзқарастарын білдіріп отырды. Мысалы, Монтескъе көшпелілер қоғамын "әділетті, теңдікті қоғам" десе, Фергюсон, Адам Смит: "Көшпелілерде мүлік теңсіздігі, әлеуметтік теңсіздік ерте пайда болды", — деген. Ал философ Кант: "Мемлекеттің өзі көшпелілер мен отырықшы-егіншілердің өзара қақтығысынан, қорғаныс мақсатында пайда болды" деген тұжырым жасайды. Атақты философ Ф. Гегель: "Көшпелілерде әлеуметтікқарама-қайшылық болғанымен, мемлекет болған жоқ", — деп есептеген.

XX ғасырдағы Еуропа ғалымдарының көшпелілікке көзқарасы әр түрлі болғанымен, бұл қоғамның жағымсыз жақтарына ғана назар аудару басым болды. Мысалы,Рацель, Гумплювич, Торнвальд, Тойнби деген ғалымдар: "Көшпелілер өз бетімен өркениет жасауға қабілетсіз, олар мемлекетті, басқа да өркениет жетістіктерін отырықшы елдерді жаулап алу арқылы ғана үйренді" деген тұжырымдар айтты. Олардың және бұл ғалымдардың жолын қуушы қазіргі заманғы зерттеушілердің пікірінше: "Көшпелі қоғам — бұл бір орнында тоқырап, өз бетінше дами алмайтын қоғам, отырықшы мәдениеттің әсерінсіз өркениет жасай алмайтын қоғам, болашағы жоқ қоғам".

Көшпелілік кеңес ғылымында XX ғасырдың 20—40-жылдарынан бастап зерттеліп келеді. Бұл саладағы кеңес тарихшыларының еңбектерінде де маркстік-лениндіккөзқарас басым болды, зерттеушілер, негізінен алғанда, көшпелілердің қоғамдық құрылысына ғана мән берді. Мысалы, А. П. Чулиников деген зерттеуші: "Көшпелілерде таптық қоғам болған жоқ, тек рулық қауым болды", — десе, П. Кушнер: "Көшпелілерде "рулық мемлекет", феодализмнің бастапқы нышандары ғана пайдаболды", — дейді.

XX ғасырдың 30-жылдары С.П.Толстов пен Б.Я.Владимирцевтің көшпелі қоғам туралы пікірлері 60-жылдардың соңына дейін әр түрлі нұсқада қайталанып, дамытылып келді. С. П. Толстовтың пікірі бойынша: "Көшпелілер отырықшы халықтар сияқты алдымен құлиеленушілік, содан соң феодалдық қоғамды басынан өткізді. Бірақ көшпелілердің құлиеленушілік қоғамы әскери құлиеленушілік демократия немесе патриархаттық монархия түрінде құрылды". "Көшпелілердегі меншіктің негізі жер ме, мал ма?" деген мәселенің төңірегінде пікірталас жүрді. Бір топ ғалымдар: "Көшпелілерде рулық қоғам қалдықтарымен араласқан феодалдық қоғам болды және феодалдық меншіктің жерге қатысты негізін жерге жеке меншік құрады", — дегенді айтты. Екінші бір топ зерттеушілер: "Еуразия көшпелілері патриархалдық-феодалдық қоғамда өмір сүрді, осы таптық қоғамдағы меншіктің негізгі түрі малға қатысты жеке меншік болды, ал жер рулық қауымның ортақ…