КТП, КТЖ 2 сынып көркем еңбек

Н. А. Раупова, Ә. Т. Төлебиев, Г. Қ. Жарымбетова

КӨРКЕМ ЕҢБЕК

ОҚЫТУ ӘДІСТЕМЕСІ

Жалпы білім беретін мектептің 2-сынып мұғалімдеріне арналған

Қазақстан Республикасының Оқу-ағарту министрлігі ұсынған

Алматы «Атамұра» 2022

ӘОЖ 373 (072)

КБЖ 74.268.3

Р 25

Раупова Н. А. және т.б.

Р 25Көркем еңбек. Оқыту әдістемесі. Жалпы білім беретін мектептің 2-сынып мұғалімдеріне арналған/ Н. А. Раупова, Ә. Т. Төлебиев, Г. Қ. Жарымбетова. – Алматы: Атамұра, 2022. – 72 бет.

ISBN 978-601-10-0102-1

ӘОЖ 373 (072)

КБЖ 74.268.3

© Раупова Н. А., Төлебиев Ә. Т., Жарымбетова Г. Қ., 2022

ISBN 978-601-10-0102-1© «Атамұра», 2022

ТҮСІНІК ХАТ

Бұл оқыту әдістемесі «Көркем еңбек» пәні мұғалімдеріне арналған және оқу-әдістемелік кешеннің бір бөлігі болып саналады.

Оқу-әдістемелік кешен оқулық, екі дәптер және оқыту әдістемесінен тұрады, олар жаңартылған білім мазмұнына сәйкес оқушылардың шығармашылық қабілетін арттырып, дамытуға бағытталған.

«Көркем еңбек» пәнінің бағдарламалық міндеттері мен олардың ОӘК шешімін табуы.

Әртүрлі іс-әрекеттер арқылы білім, білік және дағдыларын дамыту.

Оқулықта түс, сызық, пішін, композиция, түрлі материалдар мен жұмыс істеу тәсілдері туралы жаңа мәліметтер бар. Жұмыс дәптерінде меңгерген білімдері мен дағдылары бойынша жұмыс істейді. Тапсырмаларды орындау барысында шығармашылық қабілеттері артып, білік және дағдылары жинақталады.

Ұлттық және әлем мәдениетімен, өнер туындыларымен таныстыру арқылы құндылықтарды бағалауға тәрбиелеу.

Оқулықта әлемдік мәдениетпен сусындауға мүмкіндік беретін иллюстративтік материалдардың мол қоры бар. Сабақ материалдарымен қоса жүретін сұрақтар өнер туындыларымен тереңірек танысуға септігін тигізеді. Сонда оқушылардың бойында туындыны түсіну мәдениеті мен талғамы қалыптасады.

Өнер түрлері мен жанрлары туралы білімдерін пайдаланып, сыни тұрғыдан ойлауын, эстетикалық қабылдауы мен көзбен шолып байқауын дамыту үшін терминдер мен ұғымдарды меңгеру.

Оқушылар жыл бойы «портрет», «пейзаж», «натюрморт» ұғымдарымен тереңірек танысып, осы жанрдағы туындыларды басқа туындылардың ішінен ажыратып үйренеді, оларды талдап, кескіндеме, графика және мүсін өнері жұмыстарын орындайды.

Байқау, тәжірибе жасау және көрсету арқылы зерттеушілік дағдыларын дамыту.

Оқулық пен жұмыс дәптерлерінде байқау, тәжірибе жасап, талдауға арналған көптеген тапсырмалар бар. Мысалы, оқушылар адамның бет әлпетін зерттейді, оның ұқсастықтары мен ерекшеліктерін бақылап, пішін қалай жасалатынын, адам бетінің пішін және түспен байланысын анықтайды. Түстерді араластырып, қарапайым пішіндерден күрделі пішіндер жасау үшін тәжірибелер жүргізеді.

Шығармашылық тапсырмалар жасау үшін әртүрлі материал және құрал-жабдықтармен жұмыс істеуді меңгеру.

Оқушылар жыл бойы табиғи материалдарды, бояу, балауыз борлар, полимер балшық пен ермексазды қолданып, аппликация, коллаж, оригами жасау тәсілдерін меңгереді, бедерлі және көлемді бейнелер жасап үйренеді.

Дұрыс көзқарастарын қалыптастырып, өзін-өзі бағалау.

Әдемілікті көріп, шығармалық тапсырмаларды орындау арқылы қабілетін байқап, жұмыстарын талдап, танысады (сабақ материалы мен тапсырмалар оқушылардың жас ерекше-лігіне сәйкес келеді) және балалардың жасаған жұмыстарымен танысу арқылы дұрыс көзқарас қалыптасады.

Ұлттық және әлемдік мәдени мұраның мәнін, сонымен қатар көркем еңбектің маңызын

түсіну.

Оқулықта әрдайым әлем жауһарларына (өнер туындыларына) шолу жасалып отырады. Оқушылар

оларды мұқият қарап шығып, суретшілердің еңбектеріне қатысты сұрақтарға жауап береді, әлемдік мәдени мұралардың құндылығын түсінеді. Шығармашылық тапсырмаларды орындап, ең үздік жұмыстарды көрмеге қою арқылы оқушылар мен басқа да қоғам мүшелерінің арасында байланыс орнайды.

Жұмыс жасау үшін әртүрлі қабілетін (табу, жинау, таңдап алу) дамытуға ықпал ететін танымдық, ұйымдастырушылық және адамгершілік сипаттағы әр алуан міндеттерді өз бетінше қалыптастыру.

Оқулықта да, жұмыс дәптерлерінде де әрбір тақырып бойынша тапсырмалар мен мәліметтер бар. Оқушыларға мәліметтерді кітаптардан және ғаламтордан табу ұсынылады. Белгілі бір бұйым жасағанда керекті мәліметті таңдап, жинақтайды. Кейбір жұмыстарды топта бірігіп орындайды, оқушылар топтағы жұмысын жоспарлап, алған білімі мен біліктерін қолданады, одан соң жұмыстың нәтижесін талдайды.

Ұжымда, топта және өз бетінше жұмыс істеу барысында байқампаздықты, елестету, қиялдары мен шығармашылықтарын, қолдың сезімталдығы мен икемділігін дамыту.

Оқулық пен жұмыс дәптерлеріндегі тапсырмалардың барлығы шығармашылық сипатқа ие және оқушылардың ерік-қиялын дамытуға бағытталған. Сурет салу мен бұйым жасауға арналған тапсырмалар қолдың икемділігі мен сезімталдығын арттырады. Бұл баланың ақыл-ой қабілетін ұштауға септігін тигізеді.

Оқушылар қорытынды жұмыс ретінде екі ұжымдық жұмыс орындайды, сондай-ақ оларды бәрі бірігіп таныстырады. Пәннің мақсаты оқушылардың шығармашылық қабілеттерін дамытуға бағытталғандықтан, жұмыстың басым бөлігі өз бетінше орындалады.

I

Оқулық – ақпараттардың негізгі қайнар көзі. Ол сабақта мұғалімге де, оқушыларға да қажет.

«Көркем еңбек» оқулығы «Бейнелеу өнері» және «Еңбекке баулу» пәндерінің негізгі қағидаларын сақтап, шынайы өмірмен тікелей байланысқа бағыттап, екеуінің де мазмұнын тереңдете отырып құрылды. Оқулықта Бағдарламадағы ортақ тақырыптар бойынша жалпы материалдар, түстану, сурет, композиция, сәндік-қолданбалы өнер, сонымен қатар көркем бұйымдар жасау тәсілдері мен жолдары қарастырылатын білім, білік және дағдыларды қалыптастыруға бағытталған материалдар бар.

Бұл оқулық терең білім алуға негізделген. Оқушылар әрбір тақырып бойынша тек білім алып қана қоймай, жаңа материалды талдауды үйренеді. Ол үшін материалды мұқият түсіну керек. Мысалы, оқушыларға пішін, сызық қалай жасалатыны, сызықтардан пішін пайда болатыны, қарапайым пішіндерден күрделі пішіндер құралатыны, сондай-ақ аппликация жасалатыны айтылады. «Өзім туралы» тақырыбында адамдардың бет әлпетіндегі өзгешеліктермен қатар, ұқсастықтары мен ерекшеліктері қандай және пішін мен түс адамның даралығын қалай анықтайтынын талдайды. Тақырып бойынша қойылатын сұрақтар оқушыларды ойланып, сұрақтарға өз бетінше жауап іздеуге ынталандырады. Мұғалім жаңа материалды түсіндіргенде, оқушылардың жұмыстарын таныстыру барысында, тақырып бойынша қорытынды жасағанда да бұған ерекше мән беруі тиіс. Сонымен қатар оқулықта практикалық білік пен дағдыларға көп көңіл бөлініп, әрбір тақырып қорытынды жұмыс жасауды түсіндірумен аяқталады.

«Көркем еңбек»

оқулығының мазмұны мен құрылымы

«Көркем еңбек» оқулығы төмендегілерден тұрады:

Мәтіндерден:

а) тақырып бойынша жалпы мәлімет; ә) теориялық материал;

б) оқушыларды ойлануға жетелейтін және жауаптарды өз бетінше іздеп, білімді меңгеруге ықпал ететін сұрақтар;

в) тақырып бойынша қосымша мәлімет іздеуге талаптандыратын кеңестер.

Иллюстрациялық материалдардан:

а) әлем жауһарларының репродукциялары;

ә) қазақстандық әйгілі суретшілердің туындыларының репродукциялары;

б) балалардың жасаған жұмыстары (бұл өз бетінше жұмыс істеуге ынталандырады);

в) табиғат нысандарының, сондай-ақ адамдардың, табиғат көрінісі және халқымыздың қол-өнер бұйымдарының фотосуреттері;

г) түстік және графикалық сызбалар.

Тақырып бойынша шығармашылық қорытынды тапсырмалар.

Жасаған бұйымын таныстыруға көмектесетін материалдар.

Білім мен білік қоржыны.

Терминдер сөздігі.

Оқулықтағы әрбір тақырып белгілі бір ретпен беріледі:

Тақырыпты меңгеру үшін білім, білік қорына шолу жасау.

Баланың тақырып бойынша ой-өрісін кеңейтетін материалды баяндау.

Қажетті теориялық мәліметтерден тұратын жаңа материалды түсіндіру.

Жаңа терминдермен танысу.

Материалды тереңірек түсінуге ықпал ететін иллюстрацияларға қарап, талдау жасау.

Жаңа тақырыпты тереңірек меңгеруге және меңгерілген материал бойынша жеке пікірін білдіруге арналған сұрақтар.

Тақырып бойынша қорытынды жұмыс жасауды түсіндіру. Қажет болса, жаңа материалдармен танысу.

Жұмысты таныстыру және талдау. Тақырып бойынша бақылау сұрақтары.

Әртүрлі жұмыстарды орындау барысында қауіпсіздік ережелері мен тазалықты сақтау қажет.

Оқу пәнінің мазмұны:

1-бөлім. «Шығармашылық идеяларды зерттеу және дамыту» – қазақ халқының және басқа халықтардың дәстүрі мен мәдениетін меңгеріп, қоршаған ортада әртүрлі материалдарға зерттеу жасау процесінде, зерттеу дағдыларын және шығармашылық елестету қабілеттерін дамыту бағытында өз идеяларын жүзеге асырады;

2-бөлім. «Шығармашылық тапсырманы жасау және дайындау» – әртүрлі жұмыс тәсілдерін меңгеріп және өз іс-әрекетін жоспарлап, алуан түрлі материалдармен тәжірибе жүргізіп, қоршаған ортаны бейнелеу дағдыларын дамытуға бағытталған;

3-бөлім. «Таныстыру, талдау және бағалау» коммуникативтік және сөйлеу дағдыларын дамытуға бағытталған, соның аясында өзінің және басқалардың жұмысын бағалайды, таныстырады және түсіндіреді.

II

Жұмыс дәптерлері балалармен тәжірибе сабақтар жүргізуге арналған. Тапсырмалар оқулықтың теориялық материалдарына сәйкес келеді және оны тереңірек меңгеруге бағытталған. Жұмыс дәптерлері оқулықтың тәжірибелік және логикалық жалғасы болып табылады.

Жұмыс дәптерлері балалармен бейнелеу өнері бөлімі бойынша тәжірибелік сабақ жүргізуге арналған. Ал көркем бұйымдар мен құрамақтарды материалдармен орындайтын болғандықтан, ол тапсырмалар жұмыс дәптеріне берілмейді. Құрамақ, бұйымдар жасау үшін тапсырмалар оқулықта берілген, оларды сабақта нақты материалдармен орындайды.

Балалардың қабілетінің деңгейі мен тапсырмаларды орындау жылдамдықтары әртүрлі екені тәжірибеден белгілі. Сондықтан бір теориялық тақырыпқа деңгейі әртүрлі бірнеше тапсырма ұсынылып отыр. Мұғалім тапсырмаларды деңгейлері бойынша таңдап алып, оларды топтарға бөліп орындатады немесе үй тапсырмасы ретінде береді. Ерекше қабілетті балалар қосымша тапсырмаларды үйде немесе сыныпта орындап, меңгерген білім, біліктерін бекіте алады. Осылайша баланың жеке-дара қабілеттері ескеріле отырып, әртүрлі деңгейлі тапсырмалар орындайды. Ал мұғалімде тапсырмаларды таңдау мүмкіндігі болады.

Дәптерлердегі тапсырмалар материалды қорытындылауға арналған қысқа жаттығу түрінде беріледі. Бұл тапсырмалар баланы тақырып бойынша қорытынды жұмысқа дайындайды, сондықтан оларды сабақта орындауға немесе үй жұмысы ретінде тапсыруға болады. Мұғалім бұл тапсырмалар қазақ тілі пәніндегі жаттығулар немесе математикадағы есеп шығару тәрізді маңызды екенін нақтылауы керек.

Тақырып бойынша қорытынды жұмыстарды жеке қағаз парағына орындаған дұрыс, ол әртүрлі пішім мен өлшемді таңдауға мүмкіндік береді. Сондықтан балалар мен олардың ата-аналарына А3 пішімді қағаз парағы бар папка алуды тапсыру керек.

Әрбір оқушыда қорытынды жұмыстарды салып қоятын папка болу тиіс. Сонда мұғалімге де, ата- аналарға да баланың шығармашылық өсуін бақылып отыру қиындық келтірмейді. Бала жыл бойғы жұмыстарын қарап отырып, өзінде ілгерілеу бар екеніне көзі жетеді. Жылдың соңында папкадағы жұмыстарының ішінен бірін таңдап алып, көрме немесе байқауларға қатыса алады.

Тапсырмалардың қандай материалдармен орындалу керегі тапсырманың өзінен-ақ көрініп тұр. Егер әсерлі сызықтар туралы тақырып болса, онда қарындаш не фломастер қолданады, егер түс туралы болса, онда бояулармен жұмыс істейді. Жалпы материалды таңдауда қатып қалған ереже жоқ, мұнда мұғалім материалды өзі таңдайды немесе оқушыларға таңдауға ерік береді.

III

Оқыту әдістемесі бағдарлама бойынша мақсат, міндеттерді анықтап, мұғалімге сабақ материалын түсіндіруге көмектеседі. Көрнекі материалдардан, пайдалы сайттарға сілтеме, арнайы әдебиеттер тізімі мен қосымшадан тұрады.

Бағдарламада оқу мақсаттары қолдануға, мониторинг жасауға тиімді болу үшін төрт саннан тұратын кодтық белгімен белгіленді. Кодтық белгідегі бірінші сан сыныпты, екінші және үшінші сан бөлім және бөлімше ретін, төртінші сан оқу мақсатының реттік нөмірін көрсетеді. Мысалы, 2.2.1.4. кодында «2» – сынып, «2.1» – екінші бөлімнің бірінші бөлімшесі, «4» – оқу мақсатының реттік саны.

ҰЗАҚМЕРЗІМДІ ЖОСПАР

Ортақ

тақырыптар

Оқу мақсатының бөлімдері

Оқу мақсатының

бөлімшелері

Оқу мақсаттары

1-тоқсан

Өзім туралы

1. Шығармашылық

идеяны зерттеу және дамыту

1.1. Қоршаған ортаны білу және түсіну

2.1.1.1 қоршаған ортамен танысу барысында нысандар мен

құбылыстардың визуалды сипаттамасын (түс, пішін, өлшем, фактура) суреттеу және түсіндіру

1.3 Шығармашылық

идеяларды дамыту

2.1.3.1 шығармашылқ идеялары мен сезімдерін (көңіл күйі,

мінезі) өнердің суреттеу құралдарымен суреттеу

1.3 Шығармашылық идеяларды дамыту

2.1.3.2 шығармашылық идеяларды дамыту үшін белгілі дереккөздерден ақпаратты жинау

1.4 Жоспарлау

2.1.4.1 шығармашылық жұмысты орындаудың реттілігін анықтау

2. Шығармашылық жұмысты жасау және дайындау

2.3 Дайындау технологиялары