Күй атасы Құрманғазының өмірі мен күйлері туралы баяндама

Мерзімі________________

Зертханалық жұмыс № 1

Температуралары әртүрлі температурадағы суды

араластырғандағы жылу мөлшерін салыстыру.

Кіріспе. Жылу беру процесінде ыстық денеден салқын денеге жылу энергиясы тасымалданады. Егер осы кезде сыртқы ортамен жылу алмасу болмаса, онда салқын дененің алған жылу мөлшері ыстық денеге берген жылу мөлшеріне тең болады.

Жұмыстың мақсаты: суды араластыру кезінде ыстық судың берген және салқын судың алған жылу мөлшерін анықтау және жоғарыда айтылған сөздердің дұрыстығына көз жеткізу.

Құрал – жабдықтар: Мензурка, термометр, стақан, калориметр, ішінде ыстық суы бар шәйнек (барлық сыныпқа біреу).

Жұмыс барысы:

Калориметрдің сыртқы ыдыстың ішінегі стақанға m1 = 100 г ыстық су құйып, судың t₁ температурасын өлшеңдер.

Стақанға салқын судың осындай мөлшерін құйып, оның t₂ температурасын өлшеңдер.

Салқын суды калориметрдің ішіндегі ыстық суға құйыңдар, алынған ыстық және салқын судың қоспасын термометрдің ұшымен араластырыңдар. Алынған судың қоспасының t температурасын өлшеңдер.

Тәжірибені үш рет қайталап, нәтижесін кестеге толтырыңдар:

Ыстық судың массасы,

m1,

(кг)

Ыстық судың темпера

турасы,

t1,

(0С)

Салқын судың массасы,

m2 (кг)

Салқын судың темпера

турасы,

t2

(0С)

Қоспаның темпера

турасы,

t

(0С)

Орташа мәндері

m1,

(кг)

m2,

(кг)

t1,

(0С)

t2,

(0С)

t3,

(0С)

Алынған орташа мәндерді формуласына қойып ыстық судың берген жылу мөлшерін есептеңдер.

формуласы бойынша салқын судың алған жылу мөлшерін есептеңдер:

Алынған нәтижелерді салыстырыңдар. Қорытынды жасаңдар. Тәжірибенің қателігін бағалап, оның себебін түсіндіріңдер.

Қорытынды________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

Мұғалім комментарийі _________________________________________

Мерзімі________________

Зертханалық жұмыс № 2

Мұздың меншікті балқу жылуын анықтау.

Кіріспе. Қатты заттың балқуы әрдайым энергияны жұту арқылы жүреді. Массасы m . қатты заттың балқуы үшін қажетті жылу мөлшері Q = mλ формуласымен анықталады, мұндағы λ - меншікті балқу жылуы. Егер еріп жатқан мұзды температурасы t1 ыстық денеге салсақ, су Q1 = ссу mсу (t1 – t2). жылу мөлшерін береді. Берілген жылу мұзды ерітуге және судың температурасынан қоспаның t2 температурасына дейін кезекті қыздыруына жұмсалады:

Q2 = mмұз λ + ссу mмұз (t2 – 0 0С). Жылу балансының теңдеуі:

ссу mсу (t1 – t2) = mмұз λ + ссу mмұз (t2 – 0 0С).

Осыдан мұздың меншікті балқу жылуы мынаған тең:

λ = (1)

Жұмыстың мақсаты: мұздың меншікті балқу жылуын анықтау.

Құрал – жабдықтар: калориметр, термометр, мензурка, ішінде еріп жатқан мұзы мен салқын суы бар стақан, сүзгіш қағаз, ыстық су құйылған шәйнек (бүкіл сыныпқа біреу).

Жұмыс барысы:

Калориметрдің ішкі стақанына m1 = 100 г ыстық су құйып, оны сыртқы ыдысқа салып, судың t₁ температурасын өлшеңдер.

Еріп жатқан мұзы мен салқын суы бар ыдычтан мұз кесегін алыңдар, оны сүзгіш қағазбен кептіріп, ыстық су құйылған калориметрге салыңдар.

Суды термометрдің ұшымен мұқият араластырып, термометрдің көрсеткішін бақылаңдар. Калориметрдегі мұздың толық еріген кезіндегі t2 температурасын анықтаңдар.

Бастапқы судың көлемімен қоспаның көлемін ескере отырып, мұздың көлемін мына формуламен анықтайық: :

V = V1 + V2, V2 = V - V1.

Мұздың көлемін ескере отырып, массасын есептейік:

m2 = ρмұз · V2.

Тәжірибенің нәтижелерін кестеге енгізіңдер:

Ыстық судың массасы

m1,

(кг)

Ыстық судың көлемі

V, (м3)

Ыстық судың темпера

турасы,

t1,

(0С)

Мұздың темпера

турасы,

t2,

(0С)

Қоспаның темпера

турасы,

t3,

(0С)

Қоспа-

ның көлемі

V1 , (м3)

Мұз-

дың көлемі

V2 , (м3)

Мұздың массасы

m2,

(кг)

Мұздың меншікті балқу жылуы

λ,

Алынған өлшеу нәтижелерін (1) формулаға қойып, мұздың меншікті балқу жылуын анықтаңдар.

Қорытынды жасаңдар.

Қорытынды________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

Мұғалім комментарийі _________________________________________

Мерзімі________________

Зертханалық жұмыс № 3

Электр тізбегін құрастыру және оның әртүрлі бөліктеріндегі

ток күші мен кернеуді өлшеу.

Жұмыстың мақсаты: ток күші тізбектің әртүрлі бөлігінде бірдей екенін көрсету және кернеу мен ток күшін өлшеуді үйрену.

Құрал – жабдықтар: ток көзі, амперметр, вольтметр, қыздыру шамы,

2 сым резистор, кілт, жалғағыш сымдар.

Жұмыс барысы:

Амперметр мен вольтметрдің бөлік құнын анықтаңдар.

1 – 3 суреттердегі сұлбалар бойынша электр тізбектерін жинаңдар.

Әр жағдай үшін амперметрдің көрсетулерін кестеге жазыңдар.

1 – сурет 2 – сурет 3 – сурет

Жинаған тізбектің сұлбасын сызыңдар.

Ток көздерін, екі резисторды, кілтті тізбектей қосып, электр тізбегін жинаңдар.

Тізбекті тұйықтаңдар және әр резистордың ұштарындағы

U₁, U₂ кернеулерді және екі резистордан тұратын тізбек бөлігіндегі кернеуді өлшеңдер.

U₁ + U₂ қосындысын есептеңдер және U кернеуімен салыстырыңдар.

Төмендегі кестені толтырыңдар.

I1 (А)

I2 (А)

I3 (А)

Қорытынды

U1 (В)

U2 (В)

U3 (В)

Қорытынды

Қорытынды жасаңдар.

Қорытынды________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

Мұғалім комментарийі _________________________________________

Мерзімі________________

Зертханалық жұмыс № 4

Тізбек бөлігіне арналған Ом заңын тексеру.

Жұмыстың мақсаты: тізбектің бөлігіндегі ток күшін, кернеуді, кедергіні өлшеу.

Құрал – жабдықтар: ток көзі, сымдар, реостат, резистор, амперметр, вольтметр, кілт.

Жұмыс барысы:

Амперметр мен вольтметр шкалаларын қараңдар және бір бөліктің құнын анықтаңдар.

Сұлба бойынша электр тізбегін жинаңдар (4–сурет).

4 -сурет

Тізбекті тұйықтаңдар.

Реостаттың үш қалыптағы нәтижелерін есептеңдер.

Құралдың көрсетулерін кестеге жазыңдар.

5. Ом заңын пайдаланып резистордың кедергісін есептеңдер:

R = .

6. Есептеу нәтижелерін кестеге түсіріңдер.

7. Тәжірибе нәтижесін қорытындылаңдар.

Тапсырма. Өлшеу нәтижелері бойынша ток күшінің кернеуге тәуелділік графигін тұрғызып, қорытынды жасаңдар.

I, (А)

U, (В)

Қорытынды________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

Мұғалім комментарийі _________________________________________

Мерзімі________________

Зертханалық жұмыс № 5

Өткізгіштерді тізбектей жалғауды зерделеу

Жұмыстың мақсаты: тізбектей жалғау заңдарын тексеру.

Құрал – жабдықтар: ток көзі, 2 резистор, реостат, 2 амперметр,

3 вольтметр, өткізгіш сымдар, кілт.

Жұмыс барысы:

Амперметрдің және вольтметрдің бөлік құнын анықтаңдар.

Электр тізбегін сұлба бойынша жинаңдар (5-сурет).

5 - сурет

V₁ , V₂ , V (U₁, U₂, Uж) вольтметрлерінің көрсетулерін жазыңдар.

Жалпы кернеуді мына формуламен есептеп, Uж =U₁ + U₂, V вольтметрдің көрсетуімен салыстырыңдар. Қорытынды жысаңдар.

А1 , А2, (І₁, І₂) амперметрлердің көрсетулерін жазыңдар.

Бөліктің жалпы кедергісін Rж = ; Rж = R₁ + R₂ ;

R1 = ; R2 = формулалары бойынша есептеңдер.

Өлшеу нәтижелерін кестеге түсіріңдер.

I1, (А)

I2, (А)

U1, (B)