Күй – халық қазынасы тәрбие сағатының жоспары

Куй-халық қазынасы

1-жүргізуші:

Армысыздар құрметті ұстаздар,аяулы ата-аналар және оқушылар.

2-жүргізуші:

Қайырлы күн ,өнер сүйер қауым!Бүгінгі «Күй-халық қазынасы »атты әдеби-музыкалық сынып концертімізге қош келдіңіздер!

1-жүргізуші:

Ел аузында мынадай аңыз бар.

Ертеде қылышынан қан тамған қаһарлы ханның жалғыз бойжеткен қызы басқа бір хан баласына атастырылып қойғанына қарамастан кедей жігітке ғашық болып көңіл қосып жүреді екен. Мұны біліпқойған хан жігітті дарға астырады.Жігіт құрбан болғаннан кейін әлгі қыз мезгіліне жетпей бір ул, бір қыз табады. Ашуға булыққан хан қос сәбидің көзін құртуды мыстан кемпірге тапсырды. Мыстан кемпір өмірге жаңа келген сәбилерді жапан түзге апарып, жап-жасыл мәулі қара ағаштың басына қызды шығысқа, ұлды батысқа қаратып іліп қояды. Нәрестенің көз жасы тамған ағаш бұтақтары бірте- бірте суалып қурай бастайды. Қос жүрек соғуын тоқтатқанда, Бәйтеректе өсуін доғарды.

Бөпелерін аңсаған анасы оларды іздеп жолға шығады.Бармаған жер, баспаған тауы қалмайды.Күлкісіз күндер, ұйқысыз түндер, арманмен айлар, жылаумен жылдар өтеді.

Бірде діңкесі кетіп шаршаған ол әбден қуарып, шіруге айналған биік ағаштың түбіне келіп қисаяды. Ұйықтап кеткен мұны әлдебір саз, сиқырлы әуен оятады. Құлақ түріп тыңдаса «ән салып тұрған қасындағы биік ағаш екен». «Бұл бір қасиетті ағаш болды» - деп, Ол күнде бәйтеректің түбіне түнеп, сырлы әуен естіп көңіл жұбатып тынығып жүреді. Самал жел шығыстан соқса ағаштан ащы, зарлы, ал батыстан соқса мұңды қоңыр үн естіледі.

Бір күні қатты дауыл тұрып қара ағаш құлайды. Ағаштың зарлы күйі жел екілене соққансайын күшейе түседі. Сорлы ана оның құпиясын білмек болып, зер сала тексереді. Қара ағаш жуан түбінен Жіңішке басына дейін қуыс екен ұщар басынан екі жағында бұтақтан бұтаққа керіліп қалған ішектер көзге ілінді. Бастыс жағындағы ішек бостау, шығыс жағындағы ішек қатты тартылыпты.

Егізінің өлімінен хабары жок Мұңлық енді ағаштан күйдің қалай шығатынын түсінеді де, өзі де қуыс ағаштан аспап жасап алып, манағы екі ішекті соған тартады. Шертіп көрсе құлақ тұндырар керемет үн шығады. Зарлы бейбақ бостау тартылған ішекті үні мұңды шағатындықтан «Ұлым мұңлық», тым ащы, зарлы шығатындықтан қатты тартылған ішекті «Қызым Зарлық» - деп атап, күндіз – түні қолынан тстамай күй шығарып ел кезіп кеткен екен. Мінекей, екі ішекті домбыраның дүниеге келуіне байланысты шаққан аңыз осылай сыр толғайды.

Ал домбыра атауы қайдан шыққан? Бүгінге дейін бұл создің шығуы жөнінде дәл пікір жоқ. Қазақ музыкалық аспаптану ғылымының негізін қалаушы аккдемик Ахмет Жұбанов «кейбір деректерде «домбыра» созі арабтың «дунбахи бурра» тиркесінен, яғни «қозықұйрық» деген созінен қалыптасқан дейді» . Шындығында домбынаның тұрпаты қозының құйрығына ұқсайды. Енді бір зерттеушілер(домбыра) атауы «демвира» деген қыз атынан шыққан болуы керек деп топшылдайды.

Үшінші пікір былай: «домбыраның құлақ күйін келтіргенде оған дем беруші күш – Домбырашының іс- әрекеті , қимылы.Демек, бұл тек домбыра құлағын бұрағанда, домбыраны үнге, күйге келтіргенде ғана пайда болатын үдеріс. Бұған дәлел ретінде мына сөздерді келтіруге болады: Аспап шегін дәл бұра, дұрыс күйлі , аспап шегіне дем бұра т.б осындай ұгымдардан келіп дем бұра, домбыра болып кетуі мүмкүн.