Логопед мұғалімінің психикалық дамуы тежелген балалармен жұмысы

Тақырыбы: Логопед мұғалімінің дамуында тежелуі бар балалармен жұмыс жасау ерекшелігі

Психикалық дамуында тежелуі бар балаларда сөйлеу тілі дамуының тежелуі және сөйлеу тілінің бұзылыстары кездеседы. Көптеген сөйлеу бұзылысы патологиялары балалардың психопатологиялық ерекшелерымен байланысты. Көптеген психикалық дамуында тежелуі бар балаларда импрессивты және экспрессивті сөйлеуі бірдей бұзылған, сонымен қатар ауызша сөйлеу және жазбаша сөйлеулері де тежелген болып келеды. (Выготский Л.С.)

Балаларда импрессивті сөйлеу тілінің даму жеткіліксіздігі мынадай белгілермен сипатталды: сөйлеу тілінің қабылдау дифференциясы, дыбыстарды ажырата алмау, жеке сөздердің мағынасын түсінбеу. Ал экспрессивті сөйлеу тілінің бұзылыстары мынадай белгілермен сипатталды: дыбысты айтуының бұзылуы, сөйлеу тілінің кедейлігімен, сөйлеудің грамматикалық өқрылымының жеткіліксіздігі, стереотиптердің болуы, аграмматизм, сөйлеу тілінің белсенсіздігі. Көптеген жағдайда сөйлеу тілі бұзылыстарының сипаты жалпы сөйлеу тілінің бұзылысын және сөйлеу тілінің тежелуі бар екенін растайды. Сөйлеу тілінің тежелуі вербалды және интелектуалды қабілеттерге де әсер етеді.

Осылайша, психикалық дамуында тежелуі бар балалардың сөйлеу ерекшелігі сөйлеу тілінің жалпы жүйелік бұзылыстары екенын сипаттайды. Сөйлеудің өздік ерекшелігі эмоционалды-ерікті сфераға қалай әсер етсе, танымдық іс-әрекеттерге де дәл солай әсер етеді. Психикалық дамуында тежелуі бар балалардың сөйлеу тілі бұзылыстарының симптоматикасы мен механизмі бір қалыпты емес , деген қорытындыға келуге болады. (Левина Р.Е.)

Психикалық дамуында тежелуі бар балалардың сөйлеу тілі бұзылыстарының сипаттамалық белгілернің бірі сөйлеу әрекетініңреттелуі, әрекетті вербализациялаудағы қиыншылық, жоспарланған сөйлеу функциясының қалыптаспауы болып табылады. Бұл категориядағы балалар өздерінің іс-әрекетін вербализациялауда қиыншылықтарға ұшырайды. Оларда сөзік қорының анықсыздығы, сөйлеу тілінің белсенсіздігі, логико-грамматикалық құрылымы қиын сөйлемдерді түсінудегі қиыншылықтар, сөйлеудің кейбір бөлшектерін қолданудағы қиыншылықтар, динамикалық бұзылыстар кездеседі. Сөйлеу тілінің және танымдық дамудың өзара тығыз байланысты екенін мына ғалымдардың шығармаларынан білуге болады, олар Л.С. Выготский, Н.И. Жинкин, СЛ. Рубинштейн, А.Г. Лурия, А.К. Маркова, Ф.А. Сохин. Мектеп жасына дейінгі психикалық дамуында тежелуі бар балалардың танымдық құрылымы тежелумен, анализ және синтез операцияларының қалыптаспағандығынан, сөздік ойлаудың дамымауынан, өзін-өзі басқарудың қалыптаспауы – мұның барлығы сөйлеу тілі дамуының тежелуіне әсер етпей қоймайды. (Лурия А.Р.)