Мал шаруашылығы туралы таныстырылым, 4-сыныпқа арналған

Мал шаруашылығы

4 сынып Дүниетану

МАЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫНЫҢ ЕҢ БАСТЫЛАРЫ:

Қой

Мүйізді ірі қара мал (сиыр) өсіру шаруашылықтары

Малдан алынатын негізгі өнімдер:

Сүт;

Жүн;

Тері;

Ет;

Май;

Мүйіз;

Сүйек.

Еділбай қойы

ет -май өндіру бағытында өсірілетін қылшық жүнді , құйрықты қазақы қой тұқымының бір түрі .

Батыс Қазақстан облысының оңтүстік аудандарында тараған.

Түсі көбінесе қара болады: бозғылт, қызғылт қоңыр түстілері де кездеседі. Дене тұрқы ұзын, кеудесі кең, құйрықты. Сойыс салмағы шамамен 40-50 кг, жылына екі рет қырқылады, 3-5 кг-дай жүн алынады.

Қазақтың ақбас сиыры – сиырдың етті тұқымы . Қазақ және қалмақсиырларын герефорд бұқасымен будандастыру арқылы 1932 – 50 ж. Қазақстан мен Ресейде шығарылған .

Денелі шоқтығы жалпақ, кеуделі түсі қызыл, басы, бауыры, сирағы және құйрығының ұшы ақ болады. Орташа 400-500 кг таза ет береді.

Айыр өркешті түйе ( лат. Camelus bactrianus ) — түйе туысына жататын сүтқоректі . Дене ұзындығы 250-360 см, биіктігі 180-210 см. Жабайы айыр өркешті түйе (1877) Н. М. Пржевальский ашқан Моңғолия шөл даласында ғана кездеседі . Қазақстанда 18 ғасырға дейін жойылмай ұсақ үйір құрып тіршілік еткен . Сирек кездесетін жануар саны 400-600-ден аспайды . Үй жануарлары ретінде Орталық Азияда және Қазақстанда өсіріледі . Жабайы айыр өркешті түйе қолдағылардан айырмашылығы өркештері кішіріктеу және аяқтары ұзын

19-20 жастағы түйе етінен шұжық, сүрлемей (консерві) сияқты тағамдар дайындалады. Түйе сүтінен жасалатын шұбаттың тағамдығы, емдік қасиеті жағынан аса бағалы.

Түйе жүнінен (мойын жүні шуда деп аталады) сапасы жоғары жылы киімдер тоқылып, жіптер иіріледі .

Жылқы адамзат өркениетіндегі , әсіресе , дала өркениетіндегі дамудың жарқын да елеулі көрсеткіштерінің бірі болады . Жылқыны қолға үйрете бастау көшпелі шаруашылық пен өркениет дамуының негізін қалады . Қолға үйретілген жылқының ( E. caballus ) шаруашылықта маңызы зор . Ол – ет және қымыз өндіру , салт міну , арбаға не шанаға жегу , әскери және спорттық бағыттарда өсіріледі .