Мақал-мәтелдер бойынша ашық сабақ 2 сынып

Мақал- мәтелдер

КМҚК жалши ауылының

“Балбөбек”шағын орталығы

Мақал мен мәтелдер Мақал - мәтелдер – талай замандар бойы қалыптасып ұрпақтан ұрпаққа ауысып келген халықтық мұра , асқан шеберлікпен жасалған сөз өрнегі . Мақал - мәтелдерден халықтың ақыл - ой, даналығы мен тапқырлығын көреміз . Олар – келелі ой, кең мазмұнды бір - ақ ауыз сөзбен айтып , қорытынды жасаудың тамаша үлгісі, халық тапқырлығымен айтқанда, «тоқсан ауыз сөздің тобықтай түйіні». Мақал - мәтелдер әрі ықшам, әрі көркем түрде жасалып , терең ой, кең мазмұнды қамтиды. Қазақ мақалдары мен мәтелдерінің тақырыптары әр алуан : туған жер , ел-отан , еңбек , денсаулық , өнер , төрт түлік мал, егіншілік , денсаулық, өнер, төрт түлік мал, егіншілік кәсібі, ынтымақ, достық ерлік , батырлық, жақсы адам мен жаман адам т.б. Мақал мен мәтел құстың екі қанаты секілді бір-бірімен байланысты , бірақ олардың араларында аздаған өзгешеліктері мен айырмашылықтары болды . Мәселен, мақал сөзде адамның нәзік сезімдері мен терең ойлары ашық айтылады , дәлме-дәл көрсетіп , бейнелейді . Мысалы : “ Білімді өлмес – қағазда аты қалар, ұста өлмес – істеген заты қалар”, “Оқусыз білім жоқ, білімсіз күнің жоқ”, “Ағаш тамырымен , адам жолдасымен мықты”.

Ал, мәтел сөздің сыры: белгілі бір құбылысты астарлап , жұмбақтап, бейнелеп айтады . Мәтел сөзге бір мысал : “Сауысқан тоты боламын деп , жүрісінен жаңылыпты”. Сөз сауысқан туралы емес ; сауысқан тектес , әсіре қызыл, еліктегіш , әсершіл адамдарды сынаған. Біреулер бар: өзінің дербес қасиеттерін жоғалтып, ықпалды адамдардың әуеніне төңкеріліп, соның көлеңкесіне тасаланады , өмірдің ағысынан өзін-өзі таба алмай әуре болады . Аталған мәтел сол образды бейнелеген .

Мақал-мәтелдер

Үлгі-өнеге,тәлім-тәрбие

Отан туған жер

Білім, оқу

Бірлік, ынтымақ

Тіл-сөз

Достық, дұшпандық

Мал-жануар, құс

Жақсы-жаман, мінез-құлық

Ағайындық-туыстық

Еңбек - еріншектік, ұста, шебер

Үнемшілдік, үнемсіздік

Ас, тағам, нан

Ерлік, батырлық, қорқақтық

Халық туралы

Адам туралы

Сауда, Базар, Байлық туралы

Сараңдық

Үлгі-өнеге, тәлім-тәрбие

Балаға байқап сөйлесең, Ақылыңа көнер, Байқамай шайқап сөйлесең, Көрсетер бір «өнер».

Өлімнен ұят күшті.

Алдыңғы көш қайдан жүрсе, Соңғы көш сонан жүрер.

Қарағайға қарап тал өсер, Құрбысына қарап бала өсер.

Су ішкен құдығыңа түкірме!

Балапан ұяда не көрсе, Ұшқанда соны алады.

Сабыр түбі сары алтын.

Бала тәрбиесі бесіктен.

Ананың ізін қыз басар , Атаның ізін ұл басар .

Әдепті бала – арлы бала, Әдепсіз бала – сорлы бала.

Отан , туған жер

Туған жердей жер болмас , туған елдей ел болмас

Отан елдің анасы ,

Ел ердің анасы .

Ел іші - алтын бесік .

Отансыз адам — ормансыз бұлбұл

Отан оттан да ыстық , жалыны бар шоқтан да ыстық .

Отан отбасынан басталады .

Отан елдің анасы , Ел ердің анасы .

Отан үшін күрес — ерге тиген үлес.

Акқу көлін аңсайды, Адам туған жерін аңсайды .

Кісі елінде сұлтан болғанша, Өз еліңде ұлтан бол.

Білім , оқу

Білмесең үндеме , Білгенді күндеме .

Күш - білімде , білім - кітапта .

Қына тасқа бітеді , Білім басқа бітеді .

Білегі күшті бірді жығады , Білімі күшті мыңды жығады .

Өз білмегеніңді кісіден сұра , Үлкен жоқ болса кішіден сұра .

Ақыл - тозбайтын тон , Білім – таусылмайтын кен .

Білім арзан , білу қымбат .

Екпей егін шықпас , Үйренбей білім жұқпас .

Наданмен дос болғанша, Кітаппен дос бол.

Жеті жұрттың тілін біл , Жеті түрлі білім біл .

Бірлік, ынтымақ

Сыртқы жаудан ішкі жау жаман.

Алтау ала болса, ауыздағы кетеді, Төртеу түгел болса, төбедегі келеді.

Байлық, байлық емес, бірлік байлық.

Бөлінгенді бөрі жейді, жарылғанды жау жейді.

Бір жеңнен қол шығар, бір жағадан бас шығар.

Бірлік бар жерде - тірлік бар.

Бірлігі жоқтың тірлігі жоқ.

Ерлік түбі бірлік .

Ынтымақтың түбі - игілік ,

*** Ынтымақты елде күншуақ .

Ырыс алды - ынтымақ .

Ынтымақ болмай іс болмас .

Күш бірлікте .

Өнер алды - бірлік , ырыс алды - тірлік .

Тіл-сөз

Ми ойлағанды тіл тындырады .

Тіл жүйрік емес , ой жүйрік .

Ашынған тілді болар , ашыққан ұры болар .

Жақсы тауып айтар , жаман қауып айтар .

Тіл ақылдың - өлшемі.

Тіл сүйексіз болса да, сүйектен өтеді.

Тіл - өлшеусіз қазына, өрісі кең әлем.

Тілі өлген ел - тірі өлген ел .

Тіл - достықтың алтын көпірі .

Тіл мәртебесі - ел мәртебесі .