Мақал-мәтелдер тақырыбы бойынша 6 сынып ашық сабақ

Оқушылар шығармашылық үйі. «Жас ұлан» аула клубының жетекшісі және «Дарын» үйірмесінің қосымша білім беру педагогі Каримова Гүлхан Абдрейқызы.

Сабақтың тақырыбы: Мақал-мәтелдер

Сабақтың мақсаты:

Білімділігі: оқушылардың мақал-мәтелдер туралы білімін тереңдету, жүйелі оқуға үйрету

Дамытушылық: оқушылардың логикалық ойлауын, рухани дүниесін байыту, көркемдік-эстетикалық талғамын арттыру, сөйлеу мәдениетін дамыту

Тәрбиелік: ана тілін ардақтап, бағалай білуге, сөз қадірін терең ұғынуға тәрбиелей отырып, тапқырлыққа шешендікке баулу.

Сабақтың түрі: Ашық сабақ

Сабақтың әдіс-тәсілдері: сұрақ-жауап, түсіндіру, іздендіру.

Сабақтың көрнекілігі: слайд, кесте, тірек сызба, суреттер.

Пәнаралық байланыс: әдебиет, тарих, бейнелеу, математика

Сабақтың барысы: І. Психологиялық даярлық.

Қайырлы күн балалар!

Шеңбер болып тұрайық жылы жүзбен,

Бізге келсін қуаныш нұр іздеген,

Шуақ толған жанымыз, жүрегіміз

Үлгі алсын көрген жан мына бізден

Сендердей ақылды, мейірімді, білімге құштар балаларды көргеніме мен бүгін өте қуаныштымын. Ендеше, сендер де сондай қуанышты жүзбен бір-бірлеріңе күлімсірей қарап, бас иіп амандасайық.

І. Ұйымдастыру кезеңі:

Оқушыларды түгендеу.

ІІ. Үй тапсырмасын сұрау.

Наурыз қандай мереке?

Наурызға қатысты қандай салт-дәстүрлерді білесіз?

ІІІ. Жаңа сабақ.

Оқушылар бүгінгі сабағымыздың тақырыбы: Мақал-мәтелдер.

Алдымен мақал-мәтел дегеніміз не? Қысқаша тоқталып өтсек:

Мақал-мәтел – ата бабамыздан қалған өшпес мұра. Көлемі жағынан шағын болғанмен, уақыт өткен сайын мағынасы тереңдеп, құны артып, қымбат қазынаға айналып келеді. Мақал-мәтел – тәрбиелік мәні зор, рухани байлық. «Сөздің көркі-мақал» деп тегін айтылмаған. . Мақал-мәтелдер аз сөзбен терең мазмұнды ойды бере алады.

Осы тұста мен осы мақал мен мәтел айырмашылығын түсіндіріп өткім келіп отыр.

Мысалы: Мақалда қорытынды, тұжырымды түйін айтылады. Айтылар ой нақты толық жеткізіледі. Алдыңғы ой екінші түйінді пікірдің шарты түрінде келеді. Мысалы: «Ер жігіт елі үшін туады, елі үшін өледі» деген мақалда елді қорғау, жерді қорғау нағыз жігіттің ісі екендігі айтылып тұр. Сонымен қатар мақалдарда бір-біріне қарама-қарсы ұғымдар мен нәрселерді салыстыру арқылы ой-пікірді айқындай түсу тәсілі басым келеді. Мысалы: «Біреу тойып секіреді, біреу тоңып секіреді». «Ер жігіттің екі сөйлегені өлгені, Еменнің иілгені-сынғаны» деген мақалдардан дәлелдеу мен қорытынды пікір бірдей жүріп отыратынын байқаймыз.

Мәтел құрылысы ойды түйіндеу жағынан мақалдан өзгешерек. «Әлін білмеген әлек», «Көппен көрген ұлы той» деген мәтелде тұспал ғана бар, мағына ашық емес, қорытынды пікір жоқ. Оны, бейнелік сөз айшығы арқылы берілген ойды тыңдаушы өзі топшалайды. Мәтелде тиянақты тұжырым да болмайды, ой тікелей білдірілмей тұспалдап, жанамалап айтылады.

Мысалы: «Көппен көрген ұлы той». Мұнда не көрсең де халықпен бірге көр, өз басыңның ғана қамын ойлама деген сөз тұспалдап айтылып тұр. Мәтел мақалға қарағанда ойды ақырына дейін жеткізбей, топшалап, болжам ретінде түсіндіретін сөйлем түрінде де, сөз тіркесі түрінде…