Медициналық генетика қолданбалы курсының бағдарламасы

Мемлекеттік тілде оқытатын Заречный орта мектебі

«Медициналық генетика» қолданбалы курсы

УДК

ББК

Басылымның шығуы Қостанай ауданы әкімдігінің «Білім бөлімі» ММ оқу - әдістемелік кеңесі шешімімен.

Құрастырған: мемлекеттік тілде оқытатын Заречный орта мектебінің биология пәні мұғалімі Оралбаева Д.А.

Медициналық генетика [текст]: қолданбалы курс / құраст: Оралбаева Д.А. – Қостанай ауданы. 2016, – 10 бет

ISBN

«Медициналық генетика» адамда болатын түрлі тұқым қуалайтын ауруларды, оларға диагноз қоюдың және емдеудің жолдарын зерттейді. Генетиканың бұл саласы бойынша зерттелетін келесі маңызды бір мәселе –адамда тұқым қуалайтын өзгерістерді қандай фактарлардың тудыратынын және адамзатты көптеген ауыр зардаптардан тұқым қуалайтын ауруларды емдеу. Курс генетика ғылымдарының жаңа жаңалықтарын білуге негізделген. Жоғары сынып оқушыларына мамандық таңдауларына бағыт бере алады.

Курстың мектепте оқытылуы оқушыларды медициналық жоғары оқу орындарына түсу үшін білім көлемімен қамтамасыз етеді. Бағдарлама жоғары оқу орнына түсуге арналған оқулықтар негізінде құрастырылған.

УДК

ББК

ISBN

© Оралбаева Д.А.

© Қостанай ауданы. 2016

Бағдарлама мазмұны

Кіріспе (2 сағат )

Медициналық генетика- тұқым қуалау мен өзгергіштік заңдылықтарын зерттейтін ғылым. Генетиканың негізгі ұғымдары және олардың өзара байланысы

Адам генетикасы (6 сағат)

Антропогенетика. Адам мен приматтардағы молекулалық- генетикалық ұқсастық. Адам генетикасының ерекшеліктері. Адам генетикасының әдістері. Гендік қор (генофонд). Практикалық жұмыс. Генеалогиялық шежіре құрастыру.

Хромосомдық аурулар (20 сағат)

Тұқымқуалаушылықтың хромосомалық теориясы. Хромосоманың химиялық құрамы және репродукциясы. Хромосомалардың құрылысы. Тұқым қуалайтын аурулардың этиологиясы,классификациясы. Хромосомдық ауруларының негізгі ерекшеліктері. Хромосомдық ауруларының түрлері.

Мутациялық өзгергіштіктің түрлері. Гендік мутация. Популяциялар генетикасы. Даун синдромы. «Мысық дауысы (айқайы)» синдромы. Шершевский –Тернер синдромы. Клайнфельтер синдромы. Хромосоманың қысқа иығының делециясы. Туыстық некенің тиімсіздігі. Жасушадағы биологиялық құбылыстың әсерінен қатерлі ісіктің өсуі. Цитоплазмалық тұқым қуалау. Гендердің өзара әрекеттесуі.Қан топтарының генографиясы (полиморфизм).Генетикалық есептер шығару.

Гендік аурулар (20 сағат )

Гендік , хромосомалық , геномдық мутация түлері. Гендік аурулар туралы түсінік. Гендік аурулардың негізгі ерекшеліктері. Гендік аурулардың даму түрлері. Геном және қоршаған орта. Фенилкетонурия. Галактоземия. Қант диабеті. «Ген- фермент белгі» гипотезасының мәні. Гипертония. Минковский - Шоффардың анемиясы. Гемофилия. Дальтонизм. Ихтиозис.

Жынысты анықтайтын цитогенетикалық негіздер. Гермафродиттер және гинандроморфтар. Моррис синдромы. Трансвестизм. Оқушылардың шығармашылық жұмыстары.Практикалық жұмыс «Генетикалық есептер шығару»

Жүйке жүйесінің тұқым қуалайтын аурулары (8 сағат)

Психогенетика. Дарындылық белгілердің тұқымқуалауы.

Жүйке жүйесінің тұқым қуалайтын аурулары туралы түсінік. Алғашқы бұлшықет дистрофиясы. Миотония. Бас ми дамуының ақаулары. Жүйке жүйесінің аурулары тері мен ішкі мүшелердің зақымданулары мен қабаттасуы.

Психикалық аурулар генетикасы (4сағат)

Психикалық аурулар генетикасы туралы түсінік. Эпилепсия (талма ауруы). Шизофрения.

Медициналық генетиканың проблемалары (8 сағат )

Медициналық генетиканың проблемалары. Органогенз барысында гендердің депрессияға ұшырауы. Евгеника. Клондау. Тұқым қуалайтын аурулардың алдын алу жолдары . Зиянды заттардың адам генетикасына әсері. Тұқым қуалайтын ауруларды емдеу жолдары. Медициналық – генетикалық кенес. Жинақтап қорыту. Сынақ тапсыру.

Түсінік хат

«Медициналық генетика» қолданбалы курсы жаратылыстану-математика бағытты таңдаған 10 сынып оқушыларына арналады, аптасына 2 рет.

Жалпы биология курсында «Генетика негіздері» тарауы ең қиын тараудың бірі болып есептеледі. Генетика математикаға ұқсас нақты пәндерге кіреді. Генетика заңдылықтарын жаттауға болмайды, оны тек түсіну керек, себебі генетикалық есептер заңдылықтарға тікелей байланысты. Бұл курс оқушылардың генетика саласында білімдерін тереңдету, қоршаған ортаның мутагенезінің генетикасы, адам денсаулығын қорғау бағытындағы білімді кеңейтуге негізделген. Қоршаған ортаның ластануы халықтың денсаулығына әсер ететіні түсінікті, өйткені көптеген аурулар адамның ұрпақтан-ұрпаққа ауысатын гендік мұраларының және қоршаған ортаның қатысуымен пайда болады. Оқулықта кездеспейтін генетикалық аурулар туралы толық мәліметтер беріледі және бұл аурулардың алдын алу шараларымен танысады.

Қазіргі білім беру жүйесінің маңызды мақсаты - бәсекеге қабілетті маман дайындау. Жоғары сынып оқушыларын оқытудың барысында олардың түрлі салада жеткілікті түрде күрделі білімдерді, икемдер мен дағдыларды игеруді талап ететін олардың одан кейінгі оқуына толыққанды негіз бола алатын даму ерекшеліктерін анықтау болып табылады. Білім алушылардың алған білімдерін жинақтап жүйелеуін, қолдануын және қолдану барысында өз бетінше жаңа мағлұматтар алу барысын көздейді, яғни белгілі бір проблеманы бөлшектеп, өңдеу арқылы бір мақсатқа жетудің тәсілі.

Мақсаты:

Генетика ғылымының негізгі заңдылықтарын оқыта отырып оқушылардың өздік білімдерін кеңейтіп, теориялық білімді практикада қолдануға үйрету, генетика ауруларының түрлерімен таныстыру, ауру ерекшеліктерін қарастыра отырып, бұл аурулардың алдын алу шараларының әдістерін үйрету. Медициналық генетика курсын оқыту процесі кезінде білім алушылар адам ағзасының қоршаған ортамен байланысы бар екендігіне көз

өздігінен шығармашыл ізденуге, өз бетімен жұмыс істеуге жағдай жеткізу.

Міндеттері:1. Генетика негіздері бойынша алған білімдерін тереңдету;

2. Оқушылардың жасау:

3. Генетикалық аурулардың заңдылықтарын білу;4. Оқушыларға жоғары оқу орнына дайындық кезінде генетика саласы бойынша терең білім беру;

5.Үйрету, дағдыландыру, аналитикалық талдау жасату;

6.Теорияда алған білімдерін практика жүзінде пайдалана білуге үйрету.

Бағдарлама обьектісі: Қолданбалы курсты оқытуда оқушылардың шығармашылық потенциалдарын дамытуда жеке оқушымен, топпен жұмысты заманымызға сай педагогикалық технологияларды енгізу арқылы жүзеге асырылады. Бағдарлы, бейіндеп оқытудың түпкі мақсаты жоғары оқу орнына дайындық болғандықтан жоғары білім беретін оқу жүйесіндегі әдістерді қолданған тиімді. Бағдарлама жоғары оқу орнына дайындалатын оқушыларға арналған.

Нені білу керек:

- генетикадағы негізгі ұғымдар мен терминдерді және белгілеулерді;

-генетикалық анализдің әдістерін;

-хромосома құрылысы мен құрамын білім алушылардың оқылған материалдарын синтездеп, оған анализ жасау;

- генетикалық ауру түрлерін ажырата білу ;

- генетикалық анықтамалар мен терминдерді;

- генетикалық аурулардың алдын алу шараларын;

- емдеу тәсілдері мен әдістерін;

-молекулалық генетика саласының жетістіктерін.

Нені істей алу керек:

- алған теориялық білімдерін практикада дұрыс қолдана білуге үйрену;

- кәзіргі таңдағы әртүрлі биологиялық кітаптармен жұмыс істей білу ;

- қызықтыратын тақырыптар бойынша реферат, баяндама жасай алу.

Білімдерін бағалау түрлері:

әртүрлі қиындық деңгейдегі тест тапсырмалары;

семинар, пікірлесуге қатысу;

кестемен жұмыс істеу;

есептер шешкізу;

әртүрлі қиындық деңгейіндегі тапсырмалары бар жеке карточкалар;

жоба жасау(презентациялар , қорғау);

сынақ

Күтілетін нәтиже: Білім беру саласындағы өзгерістермен, жаңарған білім мазмұнымен жұмыс жасауға даярлығы, жеке тұлғаны дамыту үшін білім беру технологияларын насихаттай отырып, өз жұмыстарын, дайындығын іске асыруға бағыт алғандығы, құзырлы білім алушының қалыптасуы. Жоғары оқу орнына дайын болуы.

«Медициналық генетика» қолданбалы курсы бойынша

тақырыптық жоспары

(аптасына 2 сағат, жылына 68 сағат)

Мазмұны

Сағат саны

Мерзімі

Кіріспе (2 сағат )

Медициналық генетика- тұқым қуалау мен өзгергіштік заңдылықтарын зерттейтін ғылым.

Генетиканың негізгі ұғымдары және олардың өзара байланысы

Адам генетикасы (6 сағат)

Антропогенетика.

Адам мен приматтардағы молекулалық- генетикалық ұқсастық

Адам генетикасының ерекшеліктері

Адам генетикасының әдістер.

Гендік қор (генофонд)

Практикалық жұмыс. Генеалогиялық шежіре құрастыру

Хромосомдық аурулар (20 сағат)

Тұқымқуалаушылықтың хромосомалық теориясы

Хромосоманың химиялық құрамы және репродукциясы

Хромосомалардың құрылысы

Тұқым қуалайтын аурулардың этиологиясы,классификациясы.

Хромосомдық ауруларының негізгі ерекшеліктері.

Хромосомдық ауруларының түрлері.

Мутациялық өзгергіштіктің түрлері

Гендік мутация

Популяциялар генетикасы