Мектеп оқушыларының темперамент ерекшеліктерін анықтау мақаласы

МЕКТЕП ОҚУШЫЛАРЫНЫҢ ТЕМПЕРАМЕНТ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІН АНЫҚТАУ

Егенова Назгул Атаевна

«Өрлеу» БАҰО» АҚФ Түркістан облысы және Шымкент қаласы

бойынша ПҚБАИ аға оқытушысы

Аннотация

Данная работа всесторонный раскрывает и анализирует психологические особенности темперамента учащихся.

Табиғатта екі бірдей адамды, жеке тұлғаны кездестіру қиын. Әрбір адамның жеке тұлға ретінде даралық ерекшеліктері қайталанбайды. Адамдар бір-біріне ұқсас болып келуі мүмкін. Адамдардың даралық – психологиялық ерекшеліктері әртүрлі болады.

Осындай тұрақты және адамға туғаннан берілетін психологиялық қасиеттер темпераменттің қасиеті болып табылады. Демек, темпераменттің қасиеттеріне ең алдымен туа біткен және даралық-өзіндік психикалық қасиеттер жатады. Тіпті ерте кезден бастап, темпераменттің төрт түрін кездестіре аламыз: сангвиникалық, флегматикалық, холерикалық және меланхоликалық.

Темперамент жөніндегі ғылымның ірге тасын қалаған ежелгі грек дәрігері – Гиппократ (б.э.д. 460-356). Оның тұжырымы бойынша, адамдар төрт «дене шырындарының» - қан, шырыш, өт, запыран - өзара қатынасымен ажыратылады. Осы психологиялық тағылымды арқау ете отырып, ежелгі дүние дәрігері Клавдий Гален алғашқы рет темперамент түрлеріне ғылымдық сипат берді. Гален темперамент түрін жоғарыда аталған шырындырдың бірінің басымдылығымен байланыстырды.

Ол біздің заманымызға дейін жеткен темперамент атауларын белгіледі: сангвиник (sangius – қан), флегматик (phlegma – шырыш), холерик (chole - өт), меланхолик (melaschole – запыран). Гален ендірген бұл ғажайып жаңалық кейінгі жүзжылдықтар желісінде көптеген ғалымдар ізденісіне күшті ықпалын тигізді.

Кіші оқушылар темпераменті.

Егер сіз кіші оқушыларды қадағалайтын болсаңыз, олар сабақта да, үзілісте де, ойын үстінде де, еңбек, дене шынықтыру сабақтарында да олардың активтілігі және эмоциялары әртүрлі болады. Кейбіреуі тым қозғалғыш, сабақта өте белсенді, өзгерістерді елемей тез араласып кетеді және олардың эмоциялары өте айқын, ұстамсыз түрде көрінеді. Ал, екінші біреуі, байсалды, баяу жұмыс істейді, сөйлегені созылыңқы және бірқалыпты, эмоциялары мүлде көрінбейді деуге болады. Бұндай балалар өз жетістігі мен кемшіліктеріне мән бермейді. Ал, енді кейбіреулері, еті тірі, сөзшең, өмірге риза, бірақ бейқам, қозғалғыш, сезімге тез берілетін балалар. Тұйық, ұялшақ, ақырын сөйлейтін, ренжігіш оқушылар да өздеріне назар аудартпай қоймайды. Бұл айтылған әртүрлі темперамент белгілері төрт оқушы типін көрсетеді: холериктер, флегматиктер, сангвиниктер, меланхоликтер. Темперамент қозғалғыштықты бейнелейді, ал қызығушылық пен көзқарасты бейнелемейді. Екі әртүрлі темперамент өкілдерін алайық, олардың жасаған іс- әрекеті де әртүрлі болады.

Мектеп оқушыларының темперамент ерекшеліктерін зерттеу

Холерик

Меланхолик

Бір орында тұрақтамайды

Ұялшақ

Ұстамсыз, қызба

Күтпеген жағдайда абдырып қалады

Шыдамсыз

Бейтаныс адамдармен тіл табысуға қиналады

Адамдармен қарым-қатынаста тік

Өз күшіне сенбейді

Шешімге келгіш

Жалғыздыққа қиналмайды

Бірбеткей

Сәтсіздікке жиі әсерленеді

Айтыс-тартыста тапқыр

Өзімен-өзі болып кетеді

Жұмысты шалт істейді

Тез шаршайды

Тәуекелшіл

Әлсіз, жәй сөйлейді

Кек сақтамайды

Әңгімелескен адамның мінез-құлқына еріксіз көнеді

Қызба

Жылауға дейін барады

Бет бақтырмайды

Мақтауға, сынға көп көңіл бөледі

Кемшілікке төзбейді

Өзіне, ортаға жоғары талап қояды

Әңгіме кезінде сезімді бет-қимылымен, құблыспен жеткізеді

Күдікшіл, сенімсіздікке бейім

Шешім қабылдағыш, әрекет жасауға қабілетті

Тез ренжиді

Жаңалыққа жаны құмар

Тез өкпелейді

Шалт қимылдайды

Пікір алысуды қаламайды

Алға қойған мақсат жолында табанды

Белсенділік көрсетпейді

Көңіл-күйі тез өзгереді

Мойынсұнуға бейім

Сөзуар

Мүсіркеушілік, аяушылық күтеді

Сангвиник

Флегматик

Шат көңілді

Ұстамды, салқынқанды

Қуатты, іскер

Жұмыста ретті, табанды

Бастаған істі аяғына дейін жеткізбей тастай салады

Сақ, есепшіл

Өзін жоғары бағалайды

Күте алады

Жаңалықты тез қабылдайды

Тұйық

Қызығуы тұрақсыз

Асықпай сөйлеседі, бет құбылысы өзгермейді

Сәтсіздікке қайғырмайды

Ұстамды, шыдамды

Әр жағдайда тез көнеді

Бастаған істі аяғына дейін жеткізеді

Жаңа істі қызығушылықпен бастайды

Бекерге күш жұмсамайды

Істен жалықса тез суынады

Жоспарды орындауды қадағалайды

Бір істен екінші іске тез ауысады

Мақсатты берік ұстайды

Ыждахатты

Мақтауға, сынға көңіл бөлмейді

Жаңа адамдармен тез тіл табысады

Сынға, әжуаға мән бермейді

Еңбексүйгіш

Қарым-қатынаста тұрақты

Тез, қатты сөйлейді, бет қимылымен білдіреді

Ұқыпты