Мектеп пен отбасы ынтымақтастығы туралы мақала

ОҚУШЫЛАРДЫҢ ҮЛГЕРІМІН ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ БОЙЫНШП МЕКТЕП ПЕН ОТБАСЫНЫҢ ӨЗАРА ІС- ӘРЕКЕТІ

Искакова А.Ш.

Отбасы мен мектеп адам өмірінің дамуында басты орын алады.Отбасындағы бала тәрбиесі мектептегі оқу – тәрбие үрдісімен тығыз байланысты. Отбасы, барлық уақытта да өсіп келе жатқан ұрпақтың тәрбиесі мәселелерін шешуде үлкен мүмкіндіктерге ие болған. Қазіргі заманғы отбасының өсіп келе жатқан ұрпақтың тәрбиесі мәселелерін шешудегі ерекшелігі – ата–ананың білім және жалпы мәдени деңгейінің жоғары болуы.

Тәрбие әлеуметтік бақыланатын әлеуметтену ретінде – бұл адамдардың қоғамда біртіндеп бейімделуіне, оның әлеуметтенуі жүретін топ немесе ұйымның мақсатының спецификасына сәйкес адамның бөлінуіне жағдай жасауға мүмкіндік беретін саналы және мақсатты түрде адамды өсіру. Тәрбие қоғамның әлеуметтік – экономикалық, саяси және мәдени жағдайымен, этникалық және әлеуметтік – мәдени ерекшеліктермен тығыз байланысты нақты тарихи құбылыс. Әрбір адам, әсіресе балалық шағында, жастық шағында әлеуметтенудің объектісі ретінде танылады. Тәрбие әлеуметтік институт ретінде қоғам мүшелерін саналы түрде әлеуметтік қажеттіліктерін қанағаттандыруына қажетті жағдай жасау үшін пайда болды.

Негізінен ата–ана отбасында қадағалаумен қатар уақыт тауып оның сыныптағы сабағына қатысып мұғалімдермен жиі – жиі ақылдасып мектепке де, баласына да шын қамқорлық көрсетуі тиіс. Балалның дұрыс оқуына, өсуіне бүкіл отбасы болып ат салысуы керек. Бала да нағыз қамқорлықты сезініп, оны құрметтеуге ақтауға тырысады. Ата – ана мен бала арасындағы ынтымақтастық дами келе үлкенге көмек беруге, өз отбасын сүюге үйренеді.

Ата – аналардың білім деңгейіне байланысты отбасында ерекшеліктер орын алады. Қазіргі ата- аналар жұмыс басты болғандықтан бала тәрбиесі көбіне білімі төмен аталар мен әжелерге жүктеледі. Кейде бір отбасында ата мен әженің және жас ата – аналардың тәрбие жүйесі қақтығысып қалады. Ұлы ғалым, философ Әбу Насыр Әл – Фараби: «Адамға ең бірінші білім емес, тәрбие керек. Тәрбиесіз берілген білім адамзаттың қас жауы, ол келешекте оның өміріне қауіп әкеледі». [1;114]. Бала тәрбиесі сол сияқты, өзің қалай тәрбиелесең ол солай тәрбиеленеді. Бұдан шығатын түйін, бала тәрбиесінде ең әуелі оның өз ата – анасының еңбекқорлығы, ұстамдылығы, ақыл – ойы әсер етеді.

Мектеп балалар тәрбиесі мен отбасы тәрбиесін педагогикалық басқарудағы тікелей іске асыратын маңызды әлеуметтік институт болып табылады. Жас ұрпақты өмірге дайындауда жаңа сапалық белгілер қалыптасып ,дербестікті дамыту, кәсіптік бағдар, білім алу және өздігінен білім алу, қаблеттерді анықтау және дамыту сияқты мәселелерге ерекше маңыз бере бастады. Мектептің, отбасының және жұртшылықтың тәрбиелік қызметінің біртұтастығы мектептің мақсатты түрде жүргізген жүйелі жұмыстарының біртұтастығы мектептің мақсатты түрде жүргізген жүйелі жұмыстарының нәтижесі. Ал бұл нәтиже қазіргі заманғы білім беру мекемесіне қойылатын басты талаптарының бірі.

Белгілі педагог В.А Сухомлинскийдің еңбектерінде мектептік отбасылық тәрбие ұғымы кең қолданылды. Оның пікірінше тәрбиені мектептің немесе отбасылық деп қарастыруға болмайды, өйткені бала тұлғасы біртұтас сипат алады. Міне осындай біртұтас тәрбие процесінде мектеп жетекші рөл атқарады.

Мектеп отбасының тәрбиелік мүмкіндіктерін кеңейтеді және дамытады осы бағытта педагогикалық ағарту жұмыстарын жүргізеді, қоғамдық және мектептен тыс ұйымдардың мектеп пен отбасына белсенді түрде көмек көрсетуін ұйымдастырады және бағыттайды олардың әрекеттерін үйлестіреді.

Оқушылардың оқу үлгерімін жетілдіру жолдарын анықтап, олардың жеке даралық ерекшеліктерді басшылыққа алып жұмыс жасау маңызды. Жекелеген пәндерді және олардың кешенді өткізілуінде жеке дара бағдарламаларды таңдауды қолдану тиімді [1].

Оқу ақпаратын қабылдау және саналаудың жағымды жағдайын ұйымдастыру үшін оқушылардың жеке дара ерекшеліктерін есепке ала отырып оқу технологиясын таңдау қажет.

Мектеп кезеңіне өту балалардың іс –әрекеті, басқа адамдармен қарым- қатынасында болатын шұғыл өзгерістермен байланысты. Бұл кезде оқу оның негізгі іс – әрекетіне айналады, жаңа міндеттер пайда болады. Айналадағы адамдармен қарым-қатынасы өзгереді. Қазіргі бірінші сынып оқушыларының ерекшеліктеріне – мұғалімдермен қарым – қатынасындағы «демократиялылық», мектеп өмірінің нормаларына сәйкес өз мінез – құлқын реттей алмауы жатады. Мұндай жағдай оқу жылының басында жаңадан келген оқушыларға тән болғанымен, бірінші сынып соңына қарай олардың бойында қойылатын талаптарға қарсы әрекет жасайтындығы байқалады. «Болмайды», «керек», «соңына дейін орында» деген ересектердің қатаң бақылауымен қабылданады және орындалады. Мұның барлығы оқушылармен қарым- қатынас мәнерін өзгертетін, жұмсақ, гуманды қарым- қатынасқа көшетін уақыт келгендігін көрсетеді [2].

Кіші мектеп оқушыларының өзін- өзі бағалау нәтижесінде өз бойындағы кемшіліктерді көруі мүмкін. Бұл жағдайда ол сол кемшіліктерді жою мақсатында өзін тәрбиелеу жұмыстарын жүргізуге мотивациясын арттырады. Ал кейде бұл баланың ішкі жан дүниесінде ішкі дау- жанжалдың пайда болуына алып келіп, оқуға мотивацияның кемуіне әсерін тигізеді.

Кіші мектеп оқушыларынң бойында кейде агрессивтік мінез – құлық та байқалады. Бұл мінез – құлық төмендегідей формаларда көрініс табады: қиын тапсырмалардан, жауапты жұмыстардан қашу, бақылау болатын болса сабақтан кетіп қалу т.б.

Кіші мектеп оқушысының табиғаты үнемі қозғалып, айқайлап, жүгіре беруді т.б. талап етеді деу қате. Мұғалімнің жүргізген жұмысына қызағып, оның талабына орай төменгі сынып оқушысы біршама ұстамды, тәртіпті де байсалды да бола алады. Бірақ оның күш – қуатының қозғалысқа деген талабына ойлы айла – амал іздеген жөн. Ол үшін сабақты әртүрлі әдіспен жүргізіп, бес минуттық дене қозғалысын жасатып, үзіліс кезінде жүріп- тұруына мүмкіншілік беру керек, мұның бәрі төменгі сынып оқушысын, өзінің жас ерекшелігін жеңе біліп, өзін – өзі билей білуіне қабілетті етеді.

Кіші мектеп оқушыларының оқуға еркін, жан – тәнімен араласуында олардың өзіндік психологиялық ерекшеліктерінің алатын орны ерекше. Мысалы, өзіңе беретін бағасы адекватты, өзіне сенімді оқушылар өздерін еркін ұстап, оқуға шын ниетімен араласа алады. Егер бірінші сынып оқушысының мектепке дейінгі жастағы балалармен ортақ белгілері мол болып келсе, үшінші сынып оқушысының кіші жасөспірімдік жастағы балаларға тән жасөспірімдік жасқа дейінгі даму жолынан өткен балалар үш жылдың ішінде ақыл – ойы, еркі,сезімталдығы жағынан өте көп өзгереді [2].

Бірінші сигналдық жүйенің барлау рефлексі жеткілікті дамыған кезде, баланың нақты, көрнекті көзбен көретін, қолмен ұстайтын, еститін нәрселерге құштар етеді. Сондықтан да көрнекі оқу материалдарын балалар өте жақсы қабылдайды. Бірақ сонымен қатар бастауыш сыныпта оқыған кезде екінші сигналдық жүйесі жедел дамиды. Бала бірінші сыныптың өзінде – ақ кейбір нәрсеге талдау жасап, дұрыс қорытынды шығарып, кейбір құбылыстың себебін табуға қабілетті болады.

Қазіргі мектеп баланың жас ерекшілігі бұлжымайтын нәрсе деп қарап, соған ыңғайлануды міндет етіп қоймайды. Қайта бұл ерекшеліктерін ескере отырып, баланы жетелеп, дамудың келесі сатысына көтерулуіне көмектеседі. Осы…