Мектепке дейінгі балалардың эксперименттік ізденісі

Тәжірибе тақырыбы:

«Мектепке дейінгі кіші жастағы балалардың эксперементтік ізденушілік

іс-әрекеті»

Тәжірибе авторы: Камирова Самал Абдикалыковна, «Нұрбөбек» бөбекжайы» КМҚК тәрбиеші.

Еңбек өтілі-13 жыл.

Біліктілік арттыру және қайта даярлау курсы (Білім беру мазмұнын жаңарту жағдайында үлгілік оқу бағдарламасымен оқыту процесін жобалау «Өрлеу» Республикалық ғылыми әдістемелік орталығы).

Тәжірибенің жұмыс істеу ұзақтығы. 3 этаптан тұрады:

1 кезең теориялық -2020 -2021 оқу жылы

Мәселе бойынша әдебиеттерді және қолда бар тәжірибені зерттеу.

Білім беру технологияларын зерттеу.

2 кезең тәжірибелік -2021 -2022 оқу жылы

Жұмыс тәжірибесін енгізу.

Танымдық даму бойынша әдістемелік кешенді қалыптастыру.

Жұмысты түзету.

Зерттеу жұмысы (эксперименттік топта жұмыс істеу үшін таңдалған технологияны қолдану)

Одан әрі жұмыс барысында педагогтардың тәжірибесін пайдалану.

Өз жұмысының тәжірибесін тарату.

Ашық іс-әрекет.

3 кезең бағалау-2022-2023 оқу жылы

Қорытындылау.

Тақырып бойынша жұмыс нәтижелерін рәсімдеу: Мектепке дейінгі кіші жастағы балалардың эксперементтік ізденушілік іс-әрекеті» Өз жұмысының тәжірибесін тарату.

Тәжірибе тақырыбы:

«Мектепке дейінгі кіші жастағы балалардың эксперементтік ізденушілік іс-әрекеті»

Мақсаты: Балалардың қар, мұз, судың қасиеттері туралы білімін кеңейту. Қар, мұз, жылудан ериді,де суға айналатының тәжірибе арқылы көрсету. Балалардың қызығушылықтарын арттыру.

Міндеттері: табиғат заттарын, құбылыстарын зерделеу әдісі екендігі туралы ұғымдарын кеңейту, шығармашылық, ізденушілік, танымдық қасиеттерін дамыту.

Тәжірибенің өзектілігі: «...Айтсаң – ұмытармын, көрсетсең – еске сақтармын, татқызсаң – түсінермін...» қытай халық мақалы.

Бала көріп өзі жасаған нәрсесін көпке дейін есіне сақтайды. Сол үшін балалардың зерттеу жұмыстары мектепке дейінгі жастан басталуы маңызды. Себебі, мектеп жасына дейінгі бала өзіне қалай? Неге? Деген сұрақты көп қояды.

Сондықтанда баланы үнемі мынау не, анау қалай деген қызығушылыққа ерте жастан үйретуіміз қажет. Бала неғұрлым тапсырма қызықты болған сайын оны орындауға белсене араласады. Бұл жағдайда зерттеу-ізденушілік жұмысың маңызы зор. Қазіргі уақытта мектепке дейінгі мекемелерде баламен жұмыс жасаудың тиімді жағы - зерттеу жұмыстары. Дегенмен зерттеу жұмыстары өз алдына бір сала болып енгізілген жоқ. Балабақшадағы баланың іздену жұмыстарының негізгі әдістерінің бірі - зерттеу. Бұл әдістің негізгі жетістіктерінің бірі - баланың затпен, материалмен тікелей қарым - қатынасы. Зерттеу кезінде бала өзінің қажетін қанағаттандырады, ойлау, есте сақтау, зейінін тұрақты қалыптастырады, бақылау, салыстыру, орнына қою сияқты дағдыларды бойына дарытады. Балалар зерттеу жұмыстарын өте жақсы көреді. Бұл дегеніміз зерттеу жұмыстары баланы - қызықтырудың бірден бір әдісі.

Кішкентай балалардың бір нәрсені зерттеуге деген талпынысы биологиялық құбылыс. Үнемі бір нәрсені зерттеуге деген талпыныс бала мінезіне тән қасиет. Ол өзін қоршаған ортаны үнемі танып білгісі келеді. Баланың бір нәрсені зерттеп білем деген талпынысы, оны зерттеп оқу іс-әрекетіне итермелейді.

Негізгі әдістері:

Бақылау

Тәжірибелер: танымдық-зерттеу белсенділігін ынталандыруға бағытталған әдістер мен әдістер

Объектілерді тексеру: тактильді, иіс сезу, есту, көру.

Күтілетін нәтиже:

Зерттеу жұмысының барлық кезеңдеріндегі негізгі күтілетін нәтиже – баланың жаңадан алған білімін шығармашылықпен игеру қабілетін; алынған материалды өңдеу және зерттеушілік әдебінің дағдыларын дамыту. Оның кішкентай ғана зерттеу нәтижесін басқалармен шатастыруға болмайды. Педагогикалық нәтиже – баланың қолдан жасаған макеті немесе суреті емес, оның өз бетінше алған ең құнды шығармашылық зерттеу жұмысы, жаңа білімі мен білігі, жай орындаушы ғана емес, анық шығармашыл психикалық жаңа көзқарасы.

Балалармен жасалатын зерттеу жұмыстары нәтижесінде балалардың ойлау қабілеті артады, өзі білуге еңбектенуге жол ашады. Зерттеу топтық немесе жекеше болуы мүмкін. Балаларды ол не, мынау қалай деген сұрақтарға жауапты жиі іздеуі зерттеудің топтық ұйымдастыруы. Зерттеу кезінде баланың құрдастары мен үлкендермен қарым қатынасы оны алдына мақсат қоя білуге, еліктей отырып, іс әрекет істеуіне мүмкіндік береді. Бала өзін өзі тексереді, бағалап үйренеді.

Тәжірибелік-эксперименттік қызмет

Балабақшаның алғашқы кіші тобы-баланың өміріндегі әлеуметтенудің алғашқы кезеңдерінің бірі. Жаңа орынға, тәрбиешімен және топтың балаларымен қарым-қатынасқа үйрену керек және балабақшада қызықты іс-шараларға оңай бейімделуге көмектеседі. Кіші мектеп жасына дейінгі балалардың тәжірибелік-эксперименттік қызметін ұйымдастыра отырып, тәрбиеші балалардың жас ерекшеліктерін ескереді:

Ерте және кіші мектепке дейінгі жастағы балаларға - Олар қызығып құм мен сазбалшықты зерттеп отырып, олардың қасиеттерін білуді үйренеді; сумен ойнап, оның құпияларын ашады; қайықты жүзуге жіберіді, желді қолмен ұстап, ұшақты көкке ұшарады; сонымен қатар көпіршік жасауға тырысыды, қарды суға, суды түрлі түсті мұз текшелерге айналдырады, сабын көпіршіктерін үрлеп жасайды

Өмірдің екінші жылында бала ересектердің заттарды (ыдыс-аяқ, құрал-саймандар, киім-кешек, жиһаз және т.б.) манипуляциялап, жабдықтап жатқанын бақылайды және оларды мақсатына сай қолдануға тырысады. Бала заттарды бір-бірімен байланыстырады (мұнараны текшелерден бүктейді, сақиналардан пирамида жасайды), құрал ретінде пайдаланады (қасық пен шанышқымен жейді, құмға таяқша салады).

Жыл сайын назар көбірек шоғырланады. Бірақ тәрбиеші қызығушылықсыз бала тақырыпты немесе құбылысты мүмкіндігінше зерттей алмайтынын есте ұстауы керек. Кішкентай балалармен тәжірибе жасау мотивация мен жұмыс формасын құру үшін әртүрлі әдістерді қолданады.

Заттарды қабылдау дамиды. Бір жарым жасында бала объектіні айқын сипаттайтын бір белгіні атайды (су — дымқыл, қар — суық, тас — қатты). Үш жасында ол геометриялық пішіндер мен түстерді біледі, заттың қасиеттерін қысқаша сипаттай алады (мұз — суық, қатты, мөлдір; құм — құрғақ, борпылдақ).

Ерте мектепке дейінгі жаста психика мен ойлаудың дамуы тез жүреді. Кез-келген нәрсені зерттеуге деген стихиялық қызығушылық пен стихиялық тілекті тәрбиеші көтермелеуі керек. Зияткерлік болашақта балалардың қабілеттері зерттеу дағдылары дамыған пәндік-кеңістіктік ортаны ұйымдастырудың қаншалықты тиімді болғанына, кіші топта эксперименттің қандай әдіспен құрылғанына байланысты.

Бір жарым-үш жастағы балалармен эксперименттің мақсаты-ойлаудың зерттеу түрін қалыптастыру, тірі және жансыз табиғат объектілері туралы жаңа ақпаратты өз бетінше іздеуге оң мотивация жасау. Мектепке дейінгі білім берудің заманауи жүйесі баланың максималды тәуелсіздігі, оның қасиеттері мен қабілеттерін ашу және көрсету принципіне негізделген. Мұғалім инвестиция салмайды, балаларға дайын білім бермейді, оларды алу мүмкіндігін көрсетеді. 21 ғасырдағы мектеп жасына дейінгі балалар өздерін ашушы ретінде сезінеді және ақпарат алудың қуанышын сезінеді, олар сынақ пен қателік арқылы әрекет етуді үйренеді. Эксперимент процесінде кішкентай балалар заттарды салыстыру арқылы бақылау арқылы қарапайым қорытынды жасайды.

Бірінші кіші топтың тәрбиеленушілері қарапайым сұрақтар қояды: "бұл қандай сезімде?", "Бұл суық па, жылы ма?", "Бұл зат бұзылады ма?». Сондықтан, бір жарым-үш жастағы балалармен эксперименттің негізгі түрі - қарапайым тәжірибе. Қызметтің бұл түрі өмірдің екінші жылындағы балаға қол жетімді және көбінесе өздігінен жүзеге асырылады: нәресте ойыншықты үстелге тастады — ол соққының дыбысын естіді, сол ойыншықты кілемге мақсатты түрде тастайды — дыбысты бекітеді, ойыншықты қатты ағаш еденге лақтырады — объектінің сапасы туралы қорытынды жасайды. Қарапайым тәжірибелерді балалармен тәжірибе бұрышында және серуендеу кезінде табиғи материалдармен жасауға болады.

Объектілерге қарапайым әрекеттер жасау және олардың қасиеттерін бақылау бірінші кіші топтағы тәжірибелік-эксперименттік іс-әрекеттің бір түрі болып табылады

Кіші мектеп жасына дейінгі балалар тәрбиешінің қатысуымен, көбінесе бірлескен әрекеттерде қарапайым тәжірибелер жасайды. Тәрбиеші балаларға қарапайым құрылғылар мен ыдыстарды (қасықтар, банкалар) қалай дұрыс пайдалану керектігін көрсетеді. Кішкентай балалар көбінесе заттың дәмін татқысы келеді, сондықтан бірінші кіші топтың мұғалімі үшін тәжірибе мәдениетін үйрету, тек жеуге болатын затты жалауға немесе жеуге болатындығын түсіндіру міндеті тұр. Осы мақсатта эксперимент ойындары кезінде мұғалім сұрақтар қояды: "қарды мүсіндеуге бола ма? Сіз оны жей аласыз ба?", "Мұздық неден жасалған? Ал оны жалауға рұқсат етілген бе?", "Сіз қолыңызбен құмнан пирог жасай аласыз ба? Мен мұндай пирогты көргім келеді ме? Біз олармен емделеміз бе?"Сонымен қатар, дәм сынағы парктикалық зерттеудің бөлігі болып табылатын сабақтарды өткізуге болады. Сабақта " қандай су?"балаларға сумен қарапайым тәжірибелер жүргізуге және сұрақтарға жауап беруге шақырылады: қолыңызды суық, жылы және ыстық суы бар ыдыстарға кезекпен батырыңыз — "су ылғалды ма, құрғақ па? Жылы немесе суық па? Суық па, ыстық па?", стакандағы суды иіскеңіз — " судың иісі бар ма, жоқ па?", бір жұтым алыңыз - " судың дәмі бар ма, жоқ па?", шыныая

Тәжірибелік-эксперименттік қызметтің зерттеу түрі кез-келген проблемалық жағдайды шешуді қамтиды. Бірінші және екінші кіші топтарда гипотезаларды ұсыну кезеңі өткізілмейді, зерттеу жоспар бойынша құрылады: Проблемалық мәселе, практикалық іс-әрекет және бақылау, тұжырымдарды тұжырымдау.

Тәжірибелік-эксперименттік іс — шараларға арналған сабақтардың екі түрі бар-ойын және нақты тәжірибелер мен эксперименттер.

Ойын сабағы балаларды ойын-сауық, фантастикалық немесе ертегі жағдайына қосудан басталады ("балалар, бүгін біз сиқыршыларға айналамыз!", "Бізді Қар ханшайымы өзінің Мұз патшалығына шақырады!", "Сиқырлы сөздерді айтып, химиктер аралына саяхат жасайық!»). Содан кейін балалар Сиқырлы кейіпкердің нұсқауларын орындайды немесе тапсырмаларды шешуге көмектеседі. Эксперимент ойын сабағының практикалық бөлігі болып табылады және тақырып бойынша ойдан шығарылған жағдайдың сюжетімен байланысты.

Тәжірибелік-эксперименттік іс-шаралар сабақтарында құрылымдық формалардың бірі ретінде дидактикалық ойындар өткізіледі. Олар балалардың ойлау қабілеттерін дамытуға ықпал етеді (балалар сенсорлық тәжірибе мен есте сақтау бейнелерін салыстыруды, жалпылауды, талдауды, пайдалануды үйренеді) және зерттелетін объектілердің қасиеттері туралы идеяларды кеңейтуге бағытталған. Дидактикалық ойындар есту қабілетін күшейтеді ("бұл не естіледі?"), көрнекі қабылдау ("кімнің көлеңкесін қайдан табыңыз"), тактильді сезімдер ("жанасуды анықтаңыз"), зейін мен тапқырлықты дамытады.

Бір жарым-үш жастағы балалармен тәжірибелер мен эксперименттер берілген тақырып бойынша алдын-ала жұмыстан кейін жүргізілуі керек. Тәрбиеші бос уақытында ертегілер мен өлеңдерді оқиды, ашық ойындар өткізеді, сурет салуға немесе мүсіндеуге тапсырмалар береді, осылайша келесі эксперименттің тақырыбы балаларға біртіндеп ашылады, оған қызығушылық пайда болады. Мысалы, қармен тәжірибе жасамас бұрын, мұғалім серуендеу кезінде балалардың назарын қардың әр түрлі (дымқыл, дәнді) екендігіне аударады, бос уақытында қыс туралы өлеңдер оқиды, пластилиннен аққала мүсіндеу және балауыз қарындаштары мен акварельдері бар стандартты емес техникада қар ұшқындарын салу бойынша сабақтар өткізеді. Балалаға тәжірибе барасында көптеген әртүрлі тәжірибелер жасалады. Сонның ішінде «Су» тәжірибесі .

1. «Суда дәм жоқ» балалар түтікше арқылы су ішіп көреді. Онда дәм бар ма? Оларға салыстыру үшін шырының дәмін көрулерін ұсынамын. Суға қант қосып дәмінде өзгертуге болады. Балалар өз ойларын айтып, неліктен судың дәмі өзергендігін.

2. «Судың иісі жоқ» балалар судың иіскеп көрді, судың иісінің жоқ екенін сезінгенше, тағы да қайталап иіскету керек. Ал екінші ыдыста түссіз суға ванилин араластырылған суды құйып, балаларға иіскеттік. Балалар екі ыдыстағы судың айырмашылығын айтты.

3. «Су - мөлдір» балалардың алдына екі шыны ыдыс тұрады. Біреуіне су, екіншісіне сүт құйылған. Екі ыдысқа да қасық салып, қайсысынан көрінетінің, қайсысынан көрінбейтінің бақылайды. Субы бар ыдыстан қасықты көруге болады, ал сұт тұрған ыдыстан қасық көрінбейді. Яғни, «Су-мөлдір, сүт мөлдір емес».