Мемлекеттік орман қорын күзету мен қорғау міндеттері

ӘОЖ 634.4 Мемлекеттік орман қорын күзету мен қорғаудың негізгі міндеттері.

Айдарбекова Т. Ж. Сайфудин А. Ш.

@[email protected]

Ш. Уәлиханов атындағы Көкшетау университеті,

Көкшетау, Қазақстан.

Аңдатпа

Мақалада орман қоры мен оның сақталып, қорғау үшін адамзатқа қандай міндеттемелер мен жұмыстар артылып отырғандығы айтылады. Орман қорының тіршілік деңгейін жалғастыру, үдемелету бұл қоғам алдына жүктеліп отырған міндет деуге де болады. Мақалада орман қорын күзетудің міндеттерін топшаларға бөліп, оларды қалай атқару екендігіне тоқтала кеттік. Орман қорын қорғау мен күзету барысында кездесетін факторлар: орман өрті,зиянкестер сияқты кері әсер ететін жайттарға да назар аудардық. Бұл мақалада Қазақстан Республикасының мемлекеттік орман қорын қорғау және күзету мәселелері кешенді түрде қарастырылған. Орман экожүйесінің маңызы, орман ресурстарын сақтау, орманды өрттен, заңсыз кесуден, зиянкестер мен аурулардан қорғау қажеттілігі және орман ресурстарын тұрақты пайдалану, экологиялық тепе-теңдікті қамтамасыз ету мәселелері қозғалады. Орман қорын қорғау бойынша мемлекеттік міндеттерге заңнамалық реттеу, орман күзетінің ұйымдастырушылық шаралары және табиғат қорғау саласындағы экологиялық білімді арттыру жатады. Мақалада орманды қорғау тиімділігін арттыру мен оны басқарудағы өзекті мәселелер талданып, осы саладағы негізгі ұсыныстар берілген. Орман қоры ұғымы — бұл белгілі бір аумақтағы орма

Кілт сөздер: мемлекет, құқық, қорғау, орман қоры, экология, сақтау шаралары.

НЕГІЗГІ БӨЛІМ

Орман қоры – орманға , орман шаруашылығын арықарай ілгерілетуге байланысты берілген арнайы телімдік жерлерге байланысты берілген жалпыалама ұғым атауы. Орман қоры орман шаруашылығының негізгі объектісі. Жалпы алғанда мемлекет тарапынан қарауға алынып, бақылау объектісі жекеше және айтып кеткеніміздей мемлекеттік болып екі үлкен топқа бөлінеді. Орман қоры – табиғаттағы флора мен фаунаның негізі болып та саналады.

Қазіргі уақытта жаһандық жасыл энергияға деген ұмытылыс, табиғаттың бұрыннан бар байлығын сақтауға деген талпыныс қарқынды түрде жүріп жатыр. Орман қорын қорғаудың негізгі міндеттері мен мақсаты негізінен қоршаған ортадағы балансты сақтауға, биологиялық қорды сақтауда басты рөл атқарады. Жер планетасының 30 жуық пайызын орман қоры құрайды. Осыған орай әр мемлекет тарапынан орманды сақтауға деген жан – жақты жұмыстар жүргізілу үстінде. Орман қорын сақтау мен оны қорғау, күзету барысында ең әуелі нормативтік шеңберлер яки заңнамалық негіздерді тиімді құрап, оны сақтаудың жоллдарын құрастырған дұрыс. Орман қорын сақтаудың барысын түрліше факторлар негізінде қарастыруға болады. Мысалы, ең бірінші кезекте орман қорын күзету мен қорғаудың барысында нормативтік шеңбер құрған дұрыс.

Нормативтік шеңбер орман қорын күзету мен сақтаудың ережелері мен жолдарын көрсетеді. Нормативтік шеңберлер халықаралық немесе мемлекеттік болып сантүрлі топтарға бөлінеді. Нормативтік шеңберлерде орманға жасалатын күтім, орманды сақтаудың, күзетудің жолдары көрсетіледі. Нормативтік шеңберлерде орманға қатысты мемлекеттік органдар мен мемлекеттен тыс белсенді ұйымдарға арналған шартнамалар көрсетіледі.

Сақтау эмпирикасы (тәжрібиесі) орман қорының сапасын жақсартуға, орман қорын қорғау барысындағы басты міндеттердің бірі боп саналады. Сақтау тәжірбиесі орманның өмір сүру деңгейін, орманның жағдайын жақсартуға, биоәртүрлілікті сақтай білуге көмектесіп, жол ашады. Сақтау эмпирикасы нақты тәжрібиеге сүйеніп, ұлттық орман территорияларында тазалық сақтау, өрттің алдын алу, зиянкестерден залалсыздандыру сияқты жұмыстарды қамтамасыз етеді. Сақтау тәжірбиесі арқылы орманның жағдайын жақсартып, тәжірбиелік тұрғыдан көптеген ілгері жұмыстарды атқаруға болады. Бұл әрекеттің арқасында орманның жағдайын үнемі басқарып, назарға алу жұмыстарымен қамтамасыз етеді [2, 225 бет], [3, 186 бет].Орман қорын қорғау мен сақтау барысында арнайы жиналған ұйымдардың, адамдар тобының атсалысуы да орман қорын қорғаудың негізі болып саналады. Қауымдастықтардың қатысуы және білімі жергілікті қауымдастықтардың қатысуы мемлекеттік орман қорын қорғаудың негізі болып табылады. Көптеген жергілікті қауымдастықтар орманды тұрақты басқаруға ықпал ететін білім мен дәстүрлі тәжірибеге ие. Бұл қауымдастықтарды мүдделі тараптар ретінде тарту ормандарды қорғау әрекеттерінің мәдени сезімтал және іс жүзінде қолданылуын қамта

Тұрақты басқару практикасы сайып келгенде, орман ресурстарын тұрақты басқару Мемлекеттік орман қорын қорғаудың негізгі міндеті болып табылады. Ормандарды тұрақты басқару орман экожүйелерінің денсаулығына зиян келтірместен экологиялық және экономикалық қажеттіліктерді қанағаттандыруға бағытталған. Бұл тәсіл ресурстарды өндіру мен табиғатты қорғау әрекеттері арасындағы тепе-теңдікті қажет етеді. Нақты стратегияларға іріктеп кесу, агроорман шаруашылығы және ағаш жамылғысын сақтау кезінде экономикалық пайда әкелетін ағаш емес орман өнімдерін ілгерілету кіруі мүмкін. Сонымен қатар, қашықтықтан зондтау және геоақпараттық жүйелер сияқты заманауи технологиялардың интеграциясы басқару әдістерінің тиімділігін арттыра отырып, жақсы жоспарлау мен бақылауға ықпал етеді [3, 197 б]. Бұл орманды қорғаудың, күзетудің басты міндеттемелері болса, орманды нақты неден қорғап, күзетуге болатыныдығына тоқталатын болсақ, бірінші кезекте:

Орманды төтенше жағдайлардан қорғау. Төтенше жағдай деген ұғымға өрттен сақтау, топан су қаупінің алдын алу сияқты жұмыстар кіреді. Мысалы, өрт орманға айтарлықтай зауалын тигізетін қауіп. Бәрімізге…