Орман ағаштарының зиянкестерімен күресу туралы мақала

ӘОЖ/ББК 634.0.4

ОРМАН АҒАШТАРЫНДАҒЫ ЗИЯНКЕСТЕР ЖӘНЕ ОЛАРМЕН КҮРЕСУ

Ш.Уәлиханов атындағы Көкшетау университеті, Көкшетау қ.

Аку Арайлым

[email protected]

Айдарбекова Тойжан Жумагалиевна

С.Сәдуақасов атындағы агротехникалық институт

Түйіндеме: Бұл мақалада орман ағаштарына зиян келтіретін зиянкестердің түрлері, олардың таралу жолдары және олармен күресу әдістері қарастырылады. Зиянкестердің әсерінен ағаштар әлсіреп, табиғи ортаға қауіп төндіреді. Орманды сақтап қалу үшін биологиялық, механикалық және химиялық күресу әдістері ұсынылады. Сонымен қатар, зиянкестердің табиғи жаулары мен экологиялық тепе-теңдікті сақтау маңызды фактор ретінде талданады. Зиянкестердің таралуын бақылау үшін мониторинг пен алдын алу шаралары да ұсынылған.

Түйін сөздер: орман зиянкестері, күресу әдістері, биологиялық тепе-теңдік, мониторинг, экологиялық шаралар.

Резюме: В статье рассматриваются виды вредителей лесных деревьев, пути их распространения и методы борьбы с ними. Вредители ослабляют деревья и представляют угрозу для экосистемы. Для сохранения леса предлагаются биологические, механические и химические методы борьбы. Также анализируются естественные враги вредителей и сохранение экологического баланса как важные факторы. Включены рекомендации по мониторингу и профилактическим мерам для контроля распространения вредителей.

Ключевые слова: Лесные вредители, методы борьбы, биологическое равновесие, мониторинг, экологические меры.

Summary: This article examines the types of pests that damage forest trees, their spread mechanisms, and methods of controlling them. Pests weaken trees and pose a threat to ecosystems. To preserve forests, biological, mechanical, and chemical control methods are proposed. The importance of natural predators and maintaining ecological balance is also analyzed. Monitoring and preventive measures for controlling pest spread are recommended as well.

Keywords: Forest pests, control methods, biological balance, monitoring, ecological measures.

Орман ағаштары адамзаттың өмірінде маңызды рөл атқарады. Олар таза ауа өндіреді, топырақты қорғап, эрозияның алдын алады және көптеген тіршілік иелеріне баспана ұсынады. Сонымен қатар, ормандар экономикалық тұрғыдан да маңызды, өйткені ағаш өнеркәсібі, қағаз өндірісі және басқа да салада кеңінен қолданылады. Алайда, орман ағаштарының табиғи тіршілігіне қауіп төндіретін факторлардың бірі — зиянкестер. Зиянкестердің түрлері көп және олар орманның биологиялық тепе-теңдігін бұзады, ағаштарды әлсіретіп, олардың жойылуына әкелуі мүмкін. Бұл мақалада орман ағаштарындағы негізгі зиянкестер, олардың биологиясы және оларға қарсы күресу әдістері қарастырылады.

Зиянкестер ормандарға тікелей және жанама әсер ету арқылы зиян келтіреді. Тікелей әсеріне ағаштың діңін, бұтағын, жапырағын жейтін немесе зақымдайтын жәндіктер жатады. Бұл жәндіктердің кейбіреулері тек жапырақтармен қоректенеді, ал басқалары ағаштың діңін тесіп, шырынды сорып, ағаштың өсуін тежейді. Ал жанама әсер ету арқылы зиянкестер ағаштарды әлсіретіп, олардың ауруларға қарсы тұру қабілетін төмендетеді. Бұл ормандардың биологиялық тепе-теңдігін бұзып, олардың жойылуына әкелуі мүмкін. Орман зиянкестерінің түрлері әртүрлі. Солардың ішінде ең кең таралғаны — қоңыздар. Қоңыздар ағаштардың жапырағын жеп, олардың фотосинтезін бұзады. Бұл ағаштың өсуін тежеп, оның өмір сүру мерзімін қысқартады. Қоңыздардың бірқатар түрлері бар, олардың әрқайсысы ағаштың әртүрлі бөлігін зақымдайды. Мысалы, діңнің астына ұя салып, оның шырындарын сорып алатын қоңыздар бар. Бұл қоңыздардың тіршілігі нәтижесінде ағаштар әлсіреп, бірте-бірте кеуіп кетеді [1,54].

Сурет 1 – Жапырақ жейтін зиянкестер

Жапырақ жегіш жәндіктер де орман зиянкестері арасында жиі кездеседі. Олар ағаштардың жапырақтарын түгел жеп, ағаштың табиғи өсу процестерін бұзады. Жапырақ жегіштердің кейбір түрлері бір маусымда бірқатар ағаштарға шабуыл жасап, олардың толықтай жапырақсыз қалуына әкелуі мүмкін. Бұл ағаштардың өсуіне кедергі келтіріп, олардың өнімділігін төмендетеді. Жапырақсыз ағаштар күн сәулесінен қоректік заттарды алмайды, сондықтан олар біртіндеп әлсіреп, өлімге ұшырайды. Саңырауқұлақтар мен бактериялар да орман ағаштарына зиян келтіреді. Олар ағаштың тамырына, діңіне және жапырағына жұғып, олардың шіруіне себеп болады. Саңырауқұлақтар мен бактериялардың әсерінен ағаштар әлсіреп, олардың иммундық жүйесі төмендейді. Бұл ағаштардың ауруларға қарсы тұру қабілетін төмендетіп, олардың өлімге ұшырауына әкеледі. Сондай-ақ, саңырауқұлақтар мен бактериялардың таралуы ормандардың экожүйесіне үлкен қауіп төндіреді. Олар бір ағаштан екіншісіне оңай таралып, орманның үлкен бөлігін зақымдауы мүмкін. Саңырауқұлақтардың әсерінен ағаштардың діңі шіріп, олар құлап…