Менталды арифметиканың бала дамуына әсері туралы мақала

Менталды арифметика арқылы ерте жастан баланы математикаға бейімдеу

Қазіргі таңда кез келген ата-ана баласының мектепте сабағынан үлгерімінің үздік болғанын қалайды. Соның ішінде көптеген ата-аналар математикаға ден қояды, себебі баласы үшін математиканың болашақта да қандай маңызды екенін түсінеді. Математиканы жақсы меңгерген балаға, басқа пәндер де қиындық туғызбайтын болады. Себебі, ғалымдар «математика ғылымдардың атасы» екенін ойып тұрып айтып кеткен болатын. Сонымен қатар, математиканың балаға тек мектепте ғана көмегі тимейді. Күнделікті өмірде де, өмірде кездесетін әртүрлі жайттарда да пайдасы зор екендегі белгілі. Міне, осы себепті ата-аналар балаларының математикадан үздік болуын қалайды. Қазіргі таңда кәдімгі қарапайым математикадан бөлек, елімізде менталды арифметика жылдан-жылға өте қарқынды дамып келе жатыр. Менталды арифметика ата-аналардың арасында ментальная арифметика деп танымал. Ата-аналар балалары сөйлеп білгеннен бастап әртүрлі дамыту қосымшаларына бере бастайды, соның бірі менталды арифметика болып тұр. Қазір менталды арифметикаға ерте жастан қабылдайды, бала сөйлей алса болғаны. Көбіне 4 жастан бастап балаларды қабылдап, цифрлар мен санауды, жазуды үйретіп есептеу үшін менталды арифметиканың әдісін пайдаланады. Себебі, мента

Менталды арифметиканы негізінде ерте заманда қытайлықтар ойлап тапқан, оны ары қарай дамытып жапондықтар қазіргі жүйені қалыптастырды. Менталды арифметикада абакустың көмегімен есептейміз, абакустың екі бөлігі болады: үлкен және кіші. Немесе қытайлықтар атауы бойынша аспан мен жер, яғни астыңғы бөлікті жер, үстіңгі бөлікті аспан деп атайды. Әр санның өзіндік көрсетілуі бар: мысалы, 1 санын үлкен (жер) бөліктен бір шарды шығару арқылы, 2,3,4 сандарын да тура солай көрсетеміз. Ал 5 санын кіші (аспан) бөлігінен бәр шарды төмен үсіру арқылы, қалған 7,8,9 сандары 5 санына қатысты көрсетіледі. Ал қалған ондық, жүздік, мыңдық т.б. сандар екі, үш, төрт таңбалылығына қарай жүйелерде көрсетіледі. Балалар абакуспен есептеп, әбден үйренген соң көз алдарына елестетіп, ойша есептейтін болады. Бұл әдіс біздегі әдіске қарағанда әлдеқайда оңай, әрі қызықты. Бұл әдіс санауды, жазуды енді үйреніп бастаған балалардың игеріп кетуіне көп септігін тигізеді. Абакуста сандарды, қосып, азайту және көбейту, бөлудің өзіндік есептелу жолдары бар. Бастысы осы қарапайым бастауыштың есептерін толықтай меңгеруге өте керемет тәсіл, бір есептеуді үйреніп алса ары қарай, болашақта да сол тәсілмен есептеп кете береді.

Қазақстанда жыл өткен сайын менталды арифметика дамып келе жатыр, көптеген ата-аналар қызығып балаларын қосымша оқытуда, одан бөлек мұғалімдер де қызығып үйреніп, балаларға жаңа тәсілмен үйретуде. Қазір менталды арифметиканы оқытудың өзіндік жоспары бекітілген. Жыл сайын менталды арифметиака бойынша ауылдық, аудандық, қалалық, облыстық олимпиадалар өтіледі. Тіпті, қалалық олимпиададан өткен оқушылар халықаралық жарыстарға өтеді. Қазіргі таңда, менталды арифметикаға жеке оқулықтар шығарып, сол бойынша сабақтар өтілуде. Елімізде менталды арифметиканың дамуына үлес қосқан Мұрат Әбенов болды. 2017 жылдан бастап елімізде менталды арифметика дамып келе жатыр. Менталды арифметиканың шығу тарихы мен даму тарихын төменде атап көрсеттім.