Металдар және бейметалдар ашық сабағы 10 сынып

№ 33 сабақ

Химия

Күні:

Сабақ тақырыбы:

Металдар жəне бейметалдар; химиялық элементтер, жай заттар, негізгі топша металдары мен бейметалдардың атом құрылысының салыстырмалы

Сілтеме:

Жалпы білім беретін мектептің 10 – сыныбына арналған оқулық «Химия» Алматы «Мектеп» 2012, Н.Нұрахметов, К.Сарманова, К.Жексембина, орта мектептің 8-11 сынып оқушыларына арналған оқу құралы Химия есептері мен жаттығуларының жинағы Алматы «Рауан» 1997 Я.Л.Гольдфорб, Ю.В.Ходаков, Ю.Б.Додонов

Жалпы мақсаттар:

Металдар мен бейметалдар туралы ақпарат беру.

Металдар мен бейметалдардың қосылыстарының формуласын,атауларын ажырата білуге үйрету.Негізгі топша элементтернің атом құрылысын білу;

2. Атом құрылысына сәйкес қасиеттерінің өзгерісін білу;

3. Топпен жұмыс жасауда білімді бірігіп меңгеру;

Күтілетін нәтижесі

Металдар мен бейметалдар таралуы туралы және олардың жеке қасиеттері мен ерекшеліктері жайлы білетін болады

2.Металдар мен бейметалдардың қосылыстарының формуласын, атауларын ажырата білуді үйренеді.

Негізгі топша металдарымен бейметалдарының атом құрылысын біледі; 2. Атом құрылысына сәйкес қасиеттернің өзгерісін біледі;

3.Топпен жұмыс жасауда бірігіп білімді меңгереді.

3.Топта еркін жұмыс жасай алады.

Сабақтың көрнекілігі

Д.И.Менделеевтің периодтық жүйесі, интерактивті тақта, маркер, қарындаш, плакаттар, слайдтар. 10-сынып электрондық оқулық. АКТ-ны пайдаланып, жас ерекшеліктеріне сай сұрақтар мен тапсырмалар, ББү кестесі

Ұйымдастыру кезеңі

Оқушылармен сәлемдесу, түгелдеу.

Оқушыларды топқа бөлу элементер таңбасы арқылы.

Оқушыларға бағалау парақшалары таратылады.

Қызығушылықты ояту

Деңгейлік тапсырмалар

І деңгей

1.Металдар мен бейметалдардың периодтық жүйедегі орындарын қорытындыландар.

2. B-Si-As-Te-At элементтер қатарының мәні неде?

3.Металдар қалай жіктеледі?

4.Бейметалдар қалай жіктеледі?

5.Металл мен бейметалл атомдарының құрылысының басты ерекшеліктері қандай?

ІІ деңгей

1.Келесі қатарлардағы элементтердің арасынан артық элементтерді көрсетініз

А. AL,Si,As,Se Ә.Ca,S,Na,Ga Б.Sr,Ba,Ge,Co В.Ga,Sn,Rb,Sb

2.Сурьманың электрондық және графиктік формулаларын жазыңыз.Оның металдарға жатқызылу себебін түсіндіріндер.

3.Мына элементтер қатарын аталған қасиеттерінің арту реті бойынша орналастырыңдар.

Атом радиустары бойынша:Ва,Ga,Те,Вг,Ne

Электртерістігі :В,Ge,Сs,І,S

Металдық қасиеттері бойынша: Ca, Se, Ga, Вг,К

Бейметалдық қасиеттері бойынша ; Sn,Те, Rb,І, Sr

ІІІ деңгей

1.ПЖ орны бойынша стронциға толық сипаттама беріндер

2.ІІІ топтың белгісіз элементтінің оксидіндегі оттектің массалық үлесі 25,5% .Оксидтің химиялық формуласын анықтаңыз.

ІІІ .Шығармашылық әрекет.

Мына сұрақтарға жауап беріңдер:• 1-3топтың негізгі топшасында орналасқан металдарды атаңдар. • Натрий, литий, кальций, магний, алюминий атомдарының электрондық формулаларын құрастырыңдар.• Бұлар қандай элементтерге жатады? (s? p-элементы)• Не себебті металдақ қасиеттері артады? (ядро зарядының өсуімен, иондану энергиясының азаюымен металдық қасиеттері артады)• 1,2 топтың негізгі топшасының элементтерінің оксидтері мен гидроксидтерінің формуласын құрастырыңдар. • Алюминий элементінің оксиді мен гидроксидінің формулаларын құрастырыңдар.• Оның қасиеттері қандай? Оның қосылыстарының қасиеттері қандай? (амфотерлі)2. 5.1суретпен жұмыс:Скандий, титан, ванадий, хром, марганец, темір, кобальт, никель, мыс, цинк атомдарының қанша жұптаспаған электрондары бар? Қосымша топ металдарының қандай ерекшеліктері бар?*d-элементтер кешенді қосылыстар түзуге бейім (комплексті);Бұл металдар иондары полюсті Н2О, NН3 молекулаларды немесе теріс зарядталған иондарды қосып алып,электрондық қабатты тұрақты күйге дейін жеткізіп,қосымша байланыстар түзеді. *бұл металдар мен олардың қосылыстары катализдік белсенділік көрсетуге бейім: олардың иондарының оңай бір бір валенттік күйден екінші валентті күйге оңай ауы

Жаңа сабақ

Элементтер сырқы белгілері мен қасиеттері бойынша металдар және бейметалдар деп бөлінеді. Олардың маңызды сипаттамаларын қарастырайық.

Адамдар ертеден металдарға иілгіштік, созылғыштық, металдық жылтыр, жылу өткізгіштік және т.б. белгілі бір қасиеттер тән екенін байқаған. Бұл жалпы және ерекше белгілері металдардың барлық класын сипаттады. Қорыта келе «металл» түсінігі тұжырымдалды. Бұл түсінікке қарама-қарсы «бейметалл» түсінігі пайда болды.

Бейметалдар металдардан физикалық, химиялық қасиеттері бойынша ерекшеленеді. Сондай-ақ бұл элементтердің оттекпен, сутекпен қосылыстары және олардың гидроксидтері де әр түрлі.

Заттың қасиеттері олардың құрамы мен құрылысына тәуелді екені белгілі. Металдар мен бейметалдардың атомдары – сыртқы электрондық қабаттарының құрылысымен, валенттік электрондар санымен ерекшеленеді: олардың атомдарынан түзілген кристалдарының құрылысы да әр түрлі.

Қазіргі уақытта металдарға жататын 87 және инертті газдарды қоса алғанда 22 элемент бейметалдар бар екені белгілі.

Бейметалдар периодтық жүйенің оң бөлігінде топтасқан, кестедегі олардың орнын бор – кремний – мышьяк – теллур – астат элементтерінен тұратын диагональ бөліп көрсетіп тұр. Осы диагональдің сол жағынан төменгі орындарды алған барлық элементтер – металдарға жатады. Осы диагональға жақын орналасқан элементтер (Ве,Аl, Ti,Ge және басқалар) екідайлы болып табылады.

Металдар I – III топтың негізгі топшаларында, сонымен бірге барлық қосымша топшаларда орналасқан. Олар s – және d – элементтер және біраз p – элементтер ұяластарын түзеді.

Химиялық элементтердің периодтық жүйесінде бейметалдар, металдар мен екідайлы элементтерден кейін келетіндіктен, әрбір периодтың соңына жақын орналасқан. Бейметалдардың саны IV топтан VII топқа қарай артады. IV топта 2 (көміртек және кремний), V – 3 (азот, фосфор, мышьяк), VI – 4 (оттек, күкірт, селен, теллур), VII – 4 бейметал (фтор, хлор, бром, йод) бар. Бірақ мышьяк, теллур, астатты типтік бейметалдар деп есептеуге болмайды, олар металдарға ұқсас. Барлық бейметалдар – p – элементтер.

Металдардың сыртқы энергиялық деңгейінде 1-ден 3-ке дейін электрон болады.

Mg (+12) )2 )8 )2 1s²2s²2р63s²

K L M

Al (+ 13) )2 )8 )3 1²2s²2p63s²3p1

K L M

Ti (+ 13))2 )8 )10 )2 1s²2s²2p63s²3p63d²4s²

К L M N

Металдар периодтың басында және ортасында тұр, сондықтан олардың атомдарының радиустары салыстырмалы түрде алғанда үлкендеу. Атом құрылысының ерекшеліктері, бұл элементтердің металдарға жататынын айқындайды.

Бейметалдар сыртқы электрондық қабатында 3-тен (борда) 7- ге дейін электрондар болуымен сипатталады. Атомдардың сыртқы электрондарының саны неғұрлым көбірек және радиусы кішірек болса, соғұрлым бейметалдық қасиеттері айқынырақ көрінеді. Ең белсенді бейметалдар – галогендер мен оттек.

N +7 )2 )5 1s²2s²2p 3s²

Br +35 )2 )8 )18 )7 1s²2s²2p63s²3p63d104s²4p5

K L M N