Металдарды белгілеу бойынша оқу материалы

КМ1: Электрдоғалық дәнекерлеу және кесу

Топтар

Гэд-17-01

Сабақ өткен күні

БЕКІТЕМІН

директорының оқу ісі

жөніндегі орынбасары

__________ Ш.Қадырова

2019ж.

САБАҚТЫҢ ЖОСПАРЫ № 49-50

Сабақтың тақырыбы: Металдарды белгілеу

Практикалық зертханалық сабақ №11

Сабақтың мақсаты: Пісіру түзеткіші және оның құрылысын біліп үйрену, құрал сайманы мен керек жабдықтарын дұрыс пайдалану

Тәрбиелігі:Оқушыларды іскерлікке,икемділікке баулу және ТҚЕ білу

Дамытушылығы: Оқушылардың ой қабілеттерін дамыту жаңа технологияларыды үйрену

Сабақтың түрі: Практикалық зертханалық сабақ №2

Көрнекілігі: схема,үлгі,дайын бұйым, құрал жабдықтар интерактивті тақта

Пәнаралық байланыс: химия, материалтану, сызу, физика, Дәнекерлеу құрылымы КМ1.

САБАҚ БАРЫСЫ

І. Ұйымдастыру бөлімі:

а) Тәртіп секторының баяндамасын қабылдау;

ә) Оқушылардың сырт көрінісіне назар аудару, құрал-жабдықтарын тексеру

б) Оқушыларды жұмыс орнына отырғызу, кезекші тағайындау;

в) Техника қауіпсіздігін еске салу.

ІІ. Бұрын өтілген оқу материалын еске алу. Қолмен доғалық пісірудің электродтары. Қолмен доғалық пісіруде пісіруші электродты біртіндеп жұмсап қажетті бағытта жылжытып отырады. Электрод дегеніміз сыртқы қажетті қоспалармен әр түрлі қалындықта сыланған металл талшық. Бенардос әдісімен пісіргенде диаметрі 6-30 мм, ұзындығы 200-300 мм балқымайтын көмір және графит электродтары қолданылады.

Славянов әдісімен пісіру үшін балқитын диаметрі І, 6-12 мм, ұзындығы 150-450 мм металл электродтары жұмсалады. Инертті газдарда пісіруде диаметрі І-6 мм балқымайтын вольфрам электродтарын пайдаланады.

Болат сымдарын /жалаңаш электродтармен/ доғалық пісіруге болмайды, өйткені доғаның тұрақтылығы және пісірілген жіктің сапасы нашарлайды. Доға жануының тұрақтылығын арттыру мақсатында сым арнайы қабатпен бүркеледі. Бірақ жұқа қабатпен бүркелген электродтар азот пен оттегімен қатты қанығатындықтан пісіру жігінің механикалық қасиеттері жоғары болмайды. Балқыған металлды ауа әрекеттесуінен сақтау үшін электродты 5 қалың және сапалы өтіп сылайды /5.5-сурет/ Олардың құрамына электр доғасының тұрақтандырғыштардан басқа легірлеуші кокс және газ түзетін заттар және бұларды өзара біріктіретін желімдейтін /сұйық шыны/ қосылады.

Кокс түзейтін заттар ретінде /ТіО2 SiО2 МпО/ тотықтары /СаСО3, Мд СО3/ карбонаттары т.б қоспалар /СаҒ2/ минарал түрінде жағылады. Бүркеушілер балқығанда шлак түзіледі, сөйтіп олар электрод металының тамшыларын 3 пен тігіс металын І азот пен ауа оттегісінен қорғайды. Металл жігі мен шлак суынғаннан кейін шлак қабығы 2 тігіс бетінен оңай алынады.

Болаттарды пісіру үшін электродтарды ГОСТ 2246-70 /мемлекеттік стандарт нщмері/ бойынша пісірілетін болат сымдарынан жасайды, оның 75 маркасы бар. Оның ішінде алтауын аз көміртегілі, 30 легірленген және 39 жоғары легірленген болаттардан жасалады. Олардың құрамында көміртегі, күкірт және фосфор өте аз шамада болуы қажет.

Электродтарды сылайтын құрамды дайындау үшін шихта материалдарын ұнтақтап, елеп сұйық шынымен араластырады. Дайын болған аралас қойыртпақ қоспамен электрод сымдары арнайы переспен қысымдап сыйлайды. Одан кейін кептіреді.

Болаттарды пісіру үшін қолданатын электродтар мемлекеттік стандартта /ГОСТ 9466-75/ көрсетілген жалпы техникалық талаптарға сәйкес, белгілі мөлшері етіп өндіріледі. Электродтарды таптастыру да айтылған стандартта берілген.

Электродтардың тағайындау мақсатында сәйкес топталуы және шарты белгіленуі мынадай:

У-көміртекті және аз легрленген конструкциялық созғанда көрсететін беріктігі 60 кГс/мм 2-ге дейінгі болаттарды пісіруге арналған.

Л-легірленген конструкциялық созғандағы беріктігі 60 кГг/мм 2 ден артық болаттарды пісіруге арналған:

Т-легірленген қыздыруға төзімді болаттарды пісіруге арналған:

В-жоғары легірленген айрықша қасиетті болаттарды пісіруге арналған:

Н-айрықша қасиетті үстіңгі қабатын балқытып жапсарлап қалыптастыруға арналған:

Мемлекеттік стандарттар /ГОСТ 9467-75, ГОСТ І005І-75, ГОСТ І0052-75/ бойынша электродтар тіпке бөлінеді. Тіп негізінен пісірілген қосылыстың мехнаикалық қасиетін сипаттайды. Электродтың технологиялық сипаттамасын оның маркасы көрсетеді. Электрод маркасы оның паспортында беріледі. Бір тіпті электродтың бірнеше маркасы болу орын алады.

2. Пісіру арқылы қосудың түрлері. Қолмен, автоматты және жартылай автоматты пісірудегі қосудың негізгі түрлері төрт топқа бөлінеді. Бұлар тоғыстырып қосу, бұрыштап қосу, таврлы және айқастырып қосу /5-сурет/ Доғалық пісірудегі /ГОСТ 5264-80/ қосу жігінің негізгі конструктивті элементтері 5-суретте көрсетілген.

Тоғыстырып пісіруде пісірілетін металдың қалындығына қарай жиегін бүгіп, жиегін жонбай біржақтама және екіжақтама симметриялы, немесе симметриялы емес етіп, бір немесе екі жиегін де жонып жалғастырады. Табақ темірлердің қалындығы 30-100 мм болғанда симметриялы екі жақты қисық сызықты формалы етіп жалғастырылады.