Металдардың биологиялық маңызы туралы ашық сабақ, 10 сынып

Мектеп жасына дейінгі шағын орталығы бар №41 жалпы білім беретін мектеп

Сыныбы: «10A» сынып

Пәні: Химия Пән мұғалімі: Жорабаева Динара Жумадилаевна

Ашық сабақтың тақырыбы: Тірі ағзалар тіршілігіндегі металдардың биологиялық маңызы. Негізгі кен орындары,өндіру мен өндеу кезінде туындайтын экологиялық мәселелер, қоршаған ортаны қорғау шаралары.

Сабақтың мақсаты: үш пән – химия, биология, география- пәнаралық байланыстарды қолдана отырып, оқушыларды металдардың биологиялық маңызымен, кен орындарымен және өндірудің экологиялық мәселелерімен таныстырып, білімдерін кенейту.

Білімділік мақсаты: адам ағзасындағы металдардың қызметтерімен, Қазақстан Республикасындағы металдардың кен орындарымен, өндіру кезіндегі туындайтын экологиялық мәселелерімен таныстыру.

Дамытушылық мақсаты: пәнаралық байланыстарды және үш тілді сабақта қолдану арқылы оқушылардың ой өрісін дамыту. Алған білімдерін күнделікті өмірде қолдану- функционалды сауаттылықты дамыту.

Тәрбиелік мақсаты: оқушыларда салауатты өмір салтын сақтау, дұрыс тамақтану машығын қалыптастыру. Экологиялық сауаттылық, экологиялық мәдениет пен этикасын тәрбиелеуге ықпал ету.

Сабақта қолданылатын әдіс-тәсілдер: мәселелік сұрақ шешу жолдарын табу, көрсетілімге арналған зертханалық жұмыс. Синквейн әдісі, Блоб ағашы.

Көрнекілік құрал-жабдықтар: интерактивті тақта, Қазақстан Республикасының қазба байлықтар картасы, Менделеев кестесі, зерханалық құрал жабдықтар (Натрий металы, Петри табақшасы, су.)

Сабақ ұраны: «Көп білген - жетістік емес, білімді қолдана білу жетістік»

Сабақ жоспары:

-сабақтың ұраның айту

-оқушыларды тақырыппен таныстыру, мақсат қою. Бүгінгі сабақтың мақсаты: металдардың адам ағзасындағы маңызын анықтау, негізгі кен орындарынмен танысу және өндіру, өндеу кезіндегі туындайтын экологиялық мәселеллерін талқылау.

-жылулық шеңбер: металдардың қасиеттерін сыныптастарына тілеп айту. Ақбота- өмірдің қиын жағдайларына хром сияқты төзімді бол.

Ақерке -достарымен қарым-қатынастарын темір тәріздес мықты болсын.

Мақсат - ар-намысын күмістей таза болсын.

...- жүрегін алтын болсын.

...- сабақта қиындықтардан литий тәріздес женіл өтуге тілектеспін.

...- достарынды мырыш сияқты қорғай біл.

Сабағымыз негізгі үш бөлімнен тұрады:

І.Үй тапсырмасын сұрау;

ІІ. Жаңа тақырып:

Тірі ағзалар тіршілігіндегі металдардың маңызы.

Металдардың негізгі кен орындары.

Металдарды өндіру, өндеу кезінде туындайтын экологиялық мәселелер.

Үй тапсырмасын тексеру: үй тапсырмасын «Синквейн» әдісі немесе «Бес тармақ» әдісі арқылы ойынын ойнау арқылы үйге берілген тақырыпты сұраймын.

Жаңа сабақ барысы.

Осы тақырып сіздер үшін жаңа тақырып емес, үш пән қиылысында – биологияда, географияда, химияда- металдар тақырыбымен таңыстыныздар.

Адамзат тарихында металдардың маңызы соншалықты, тіпті ғасыр, дәуірлер олардың атымен атанған- мыс,темір, қола дәуірі. Металдарсыз адам өмірі мүмкін бе? Жоқ шығар. Метал үшін атақты жихангездер жорықтарын бастап, дүниежүзілік соғыстар жүргізген. Ал өндірістік революциялар адамның өмірін жеңілдетіп, сонымен бірге ғарышты зерттеуге бағыттады. «Тамаша жеті» метал адамға көне заманнан бастап белгілі болған. Ал қазіргі таңда Д.И.Менделеевтің периодтық кестесінде -88 метал бар. Ал адамның ағзасында оның 50-ге жуығы кездеседі. Кейбір металдардың ағзадағы қызметі сіздерге таныс. Сондықтан осы білімдерінізді қолдануға мүмкіндік беріледі. Сабақтың ұраның еске түсіру. Ситуациялар беру.

Дәрігер кабинетне саяхат жасайық:

Жағдаят. 16 жастағы вегетариандық науқас қабылданды. Басы айналып, көзі қараутып, тез шаршайды. Тәбеті жоқ, өзін үнемі әлсіз болып сезінеді. Себеп- салдарын анықтап, емдеу жолдарын ұсыныныз. / темір/

ЕСЕП: Адам ағзасында орташа алғанда салмақтың әр килограмына 0,08 гр. темір бар. 65 %-ы гемоглобин құрамына кіреді. Өз денелерінде неше грамм темір бар екенін есептеңіздер.

Жағдаят. Дәрігердің қабылдауында 1 жастағы баламен ана отыр. Баласының аяғы О-тәріздес қисайған, қарыны үлкейіп, басындағы райы жабылмаған. Себеп- салдарын анықтап, емдеу жолдарын ұсыныныз. /д-дәрумені мен кальций/

Жағдаят. Науқас ер адам аяқтың сінірлерінің тартылғанын және ұсақ жарақаттардан қан көпке дейін тоқтамайтынын айтты. Себеп- салдарын анықтап, емдеу жолдарын ұсыныныз./кальций- сүт тағамдары/

Жағдаят. 50 жастағы науқас аяқтын ісініп кететінін, буындардың қақсап ауыратының және ішек жұмысының бұзылғаның дәрігердің қабылдауында айтты. Себеп- салдарын анықтап, емдеу жолдарын ұсыныныз. /калий- өрік, банан/

Жағдаят. Дәрігердің қабылдауына жас жігіт жазылды. Жүректің анда-санда қысып ауырғаны және стресстік жағдайдаларға төзімділігінің төмендегенің мазалайтынын айтты. Себеп- салдарын анықтап, емдеу жолдарын ұсыныныз. /магний/

Жағдаят. Қан қысымы жоғарылап, тұз алмасуы бұзылады. Және жүйке жүйесінің импульстары дұрыс жүрмейді./ Натрий /

Басқа да металдардың маңызы:

Магний -хлорофилл молекуласының құрамында.

Кобальт – витаминдердің түзілуіне қатысады.

Барий – көздің торлы қабықшасында.

Молибден – мидың ақ затында

Қалайы – тілдің сілемейлі қабықшасында.

Кадмий - бүйректе.

Никель – ұйқы безінде.

Ғылыми зерттеу жұмысын жасаған қыздарға 1-2минут сөз берейін.

Тіршілікке қауіпті :

-Қажет мөлшерінен артық металдар.

- Сынап

- Қорғасын

- Стронций

Басқа да радиоактивті металдар.

Үш тілділікті дамыту жұмыстары:

Пайдалы қазбалар полезные ископаемые Minerals resurs

Металдар Металлы Metals

Экологиялық сауаттылық Экологическая грамотность Enviromental leteracy

Қазақстанның пайдалы қазбалары:

Қазақстан дүние жүзінің 186 елінің ішінде

вольфрам, қорғасын хромит, барийдің қоры бойынша бірінші орында,

күміс және цинк бойынша екінші,

марганец және молибден — үшінші,

мыс — төртінші,

уран — бесінші,

алтын — алтыншы,

темір кені — жетінші,

қалайы мен никель — сегізінші.

Қазақстан жерінде хромиттің әлемдік қорының үштен бір, уран мен марганецтің төрттен бір бөлігі, темір кенінің оннан бір бөлігі орналасқан.

ТОПТЫҚ ЖҰМЫС.

І топ. Картадан кен орындан табады, көрсетеді.

ІІ топ Кітаптаппен жұмыс, яғни кітаптан Кен орындар атын және дүние жүзі бойынша нешінші орында тұратындығын табады. (Екі Қазақстанның картасына металдардың /темір, вольфрам, мыс, мырыш, қорғасын, хром, никель, алтын, алюминий/ кен орындарын белгілеу.

Пайдалы қазба байлықтардың картасын көрсетіп , тексерту.

Негізгі металдардың кен орындарына жалпы шолу.)

ТЕМІР

Темір кендерінің қоры 8 млрд. тоннадан астам. Оның 80% Торғай темір кен бассейнінде орналасқан. Бассейннің ірі кен орындарына Соколов Сарыбай, Қашар, Лисаков және Аят кен орындары жатады. Металлургиялық процесте темір кенінен басқа ванадий, алюминий оксиді.