Мұғалімнің ақпараттық құзыреттілігін басқару мақаласы

ӘОЖ 37.011.31

МҰҒАЛІМНІҢ АҚПАРАТТЫҚ ҚҰЗЫРЕТТІЛІН БІЛІМ БЕРУДЕ ТИІМДІ БАСҚАРУДЫҢ МӘНІ

Алхам Дана Талғатқызы

[email protected]

Жалпы білім беретін М.Өтемісов атындағы орта мектептің қазақ тілі мен әдебиеті пәні мұғалімі

Аннотация

Мақалада мұғалімнің ақпараттық құзыреттілігіне негізделген білім беру процесін тиімді басқарудың мәні көрсетілген. «Ақпараттық құзыреттілік», «құзыреттілік» ұғымына тоқтала отырып, авторлар терминдерге анықтама берген. Осы ұғымдарға жан-жақты талдау жасалынған. Ғалымдардың еңбектерінің негізінде «құзыреттілік», «ақпараттық құзыреттілік» ұғымдарының алғышарттары мен байланыстары, негізгі қағидалары анықталған. Бұл мұғалімнің оқытуды тиімді басқаруына үлкен үлесін қосады. Сондықтан да, мақала мазмұнында ақпараттық құзыреттілікке ие, өз бетінше шешім қабылдай алатын жаңа форматтағы тұлғаны қалыптастыру көрсетіледі. «Құзыреттілік», «ақпараттық құзыреттілік» мәселесімен айналысқан отандық ғалымдардың еңбектері мақаланың мазмұнын аша түсті.

Тірек сөздер: құзыреттілік, ақпараттық құзыреттілік, тиімді басқару, білім беру

Аннотация

В статье показана важность эффективного управления образовательным процессом на основе информационной компетентности педагога. Ориентируясь на понятия «информационная компетентность» и «компетентность», авторы определили термины. Проведен комплексный анализ этих концепций. На основе работ ученых определены предпосылки и связи, основные принципы понятий «компетентность», «информационная компетентность». Это вносит большой вклад в эффективное управление обучением со стороны преподавателя. Таким образом, содержание статьи показывает формирование нового формата человека, обладающего информационной компетентностью и способного самостоятельно принимать решения. Содержание статьи раскрыто работами отечественных ученых, занимающихся проблемой «компетентность», «информационная компетентность».

Ключевые слова: компетентность, информационная компетентность, эффективный менеджмент, образование.

Annotation

The article shows the importance of effective management of the educational process based on the information competence of the teacher. Focusing on the concepts of "informational competence" and "competence", the authors defined the terms. A comprehensive analysis of these concepts has been made. Based on the works of scientists, the prerequisites and connections, basic principles of the concepts of "competence", "information competence" have been defined. This makes a great contribution to the effective management of teaching by the teacher. Therefore, the content of the article shows the formation of a new format of a person who has information competence and can make decisions on his own. The content of the article was revealed by the works of domestic scientists dealing with the issue of "competence", "informational competence".

Key words: competence, information competence, effective management, education

Қазіргі кезде ақпараттың көптігі мен технологияның қарқынды дамуын ескере отырып, мұғалімнің біліктілігін, ақпараттық құзыреттілігін дамыту өзекті мәселелердің бірі болып отыр. Мұғалімдердің біліктілігі мен құзыреттілігін арттыру, қоғамның қарқынды даму процесінде білім беру үдерісін ақпараттандыру, білім беру бағытын жаңғырту және ақпараттық құзыреттіліктің дамуына ықпал ету өмір бойы жалғасатын үздіксіз үрдіс екені барлығына белгілі.

Зерттеу тақырыбымыз аясындағы мұғалімнің ақпараттық құзыреттілігін білім беруде басқарудағы ұғымына тоқталмас бұрын, «құзыр», «құзырет», «құзыреттілік» ұғымдарын қарастыруды жөн көрдік.

Қазақ тілі терминдерінің түсіндірме сөздігінде «құзыр» сөзіне: «белгілі бір тапсырманы орындауға қабілеттілік немесе бір нәрсені жасау», - деген анықтама берген[1].

Қазақстандық зерттеушілер Д.Е.Әлімбеков, Г.Әбілқасымова өз зерттеу еңбектерінде «құзыр», «құзыреттілік» ұғымы туралы: «Құзыр» ұғымы тұлғаның даму деңгейі немесе білім беру нәтижесі ретінде қарастырылады. Ал «құзыреттілік» - «құзыр» ұғымының туындысы. Сондықтан құзырды, құзыреттілікті білім сапасын бағалаудың негізгі өлшемдерінің бірі деп қарастыруымызға болады. Бұл жағдайда білім, іскерлік, дағды сырт қалмайды. Керісінше олар жаңа сапалық мәнде, жаңа жағдайда бақыланады – деген түсінік қалдырған[2].

Белгілі ғалым, профессор Ш.Таубаева «Құзіреттілік – әлеуметтану және оқыту үрдістерінде қалыптасқан және өздігінен іс-әрекетке табысты қатысуына бағытталған білім мен тәжірибеге негізделген жеке тұлғаның іс-әрекетке даярлығы мен қабілеттерінен байқалатын интегралды қасиетін түсіндіреді» - деп тұжырымдады[3].

Сонымен, «құзыреттілік» ұғымына берілген отандық зерттеушілердің анықтамаларын қорытындылай келе, «құзыреттілік» ұғымы дегеніміз жеке тұлғаның өзін жан-жақты дамытуы және білім берудегі білік, білім дағдыларын толық меңгерген тұлғаның белгілі бір нәтижеге жетуі деген қорытындыға тоқтадық.

Қоғамдағы ақпарат көздерінің үздіксіз дамуы, сұранысқа ие болып, жан-жақты зерттелуінен ақпараттық құзіреттіліктің дамығандығын байқауға болады.

Отандық ғалымдардың зерттеулерінде ақпараттық құзыреттілікті қалыптастыру, оларды дамыту мәселелері зерттеліп, мұғалімнің ақпараттық құзыреттілігінің теориялық негіздері алынып, түрлі әдістемелер ұсынылған. Ғалымдардың ақпараттық құзыреттілік туралы зерттеулерін төмендегі кестеде топтастырдық. (Кесте 1)

Кесте 1 - Отандық ғалымдардың зерттеу еңбектеріндегі мұғалімнің ақпараттық құзыреттілігі ұғымдарының зерттелуі

Бағыттары:

Зерттеуші ғалымдардың аты-жөні

Зерттеу тақырыбы

Бастауыш және болашақ бастауыш сынып мұғалімдерінің ақпараттық құзыреттілігін және ІТ арқылы интеллектуалдық әлеуетін қалыптастыру бойынша:

Э.Уайдоллақызы

Н.С.Кожамкулова

Зерттеу жұмыстарында ақпараттық құзыреттілікті және интеллектуалдық әлеуетін қалыптастырудың теориялық әдістемелік негіздері айқындалып, маңызы, мазмұны, құрылымы ашылған

Мұғалім және болашақ мұғалімнің ақпараттық құзыреттілігін дамыту және қалыптастыру бойынша:

М.А.Галимжанова

Ғалымдардың еңбектерінде ақпараттық құзыреттілікті дамыту және қалыптастыру теориялық тұрғыда негізделеліп, құрылымдық моделі жасалып, педагогикалық шарттары мен әдістемесі ұсынылған[6].

Көрсетілген зерттеулердің мазмұнына жасалған талдауымыз отандық ғылыми әдебиеттердегі білім беруді басқарудағы ақпараттық құзыреттілік мәселелерін топтастыруға мүмкіндік берді:

Бастауыш және болашақ бастауыш сынып мұғалімдерінің ақпараттық құзыреттілігі