Мүмкіндігі шектеулі балаларды оқыту мен тәрбиелеу

Жылыой ауданы №2 жалпы орта білім беретін мектеп

Мүмкіндігі шектеулі балаларды

оқыту мен тәрбиелеу жолдары

Мұғалімі: Конырова Жаннат

Бүгінгі таңда экономика, саясат және т.б өмір салаларындағы болып жатқан әртүрлі өзгерістер білім беру саласына да өзіндік ықпалын тигізіп отыр.

Қазақстан Республикасының орта білім беруді дамыту тұжырымдамасында: «Әрбір баланың жеке тұлғаның қасиетін ашу, оның мүмкіндігін, өмірдегі мәнін көрсету арқылы оның тереңірек ұмтылуына, сондай-ақ ізденісінде бейімділігіне көмек беру, мүмкіндік туғызу және осылайша оған түпкіліктіөмір сүру үшін жаңа рухани күш беру – білім берудің түпкілікті мақсаты» - деп атап көрсетілген. [1]

Қазіргі таңда барлық жұртшылықтың назарын аударып отырған мәселе баланың жеке сұраныстары мен ерекшеліктеріне ортаның, отбасының қатысуымен білім беру үрдісіне толық қосуды қарастыратын инклюзивті білім беру.

Инклюзивті білім беру немесе «білім баршаға» бағдарламасы – барлық балаларға мектепке дейінгі оқу орындарында, мектепте және мектеп өміріне белсене қатысуға мүмкіндік береді.

Инклюзивті білім беру жағдайында жұмыс жүргізетін мектептерде білім мазмұнын үш түрлі бағдарлама бойынша реттеген абзал. Атап айтқанда: жалпы мектептерге арналған типтік оқу бағдарламалары; мүмкіндігі шектеулі балалардың ақаулық типтеріне сәйкес арнаулы білім беру бағытындағы оқу бағдарламалары; мүмкіндігі шектеулі балалардың психофизикалық ерекшеліктерін есепке ала отырып әзірленетін оқытудың жеке бағдарламасы.

Мүмкіндіктері шектеулі балаларды оқыту, тәрбиелеу және оларды мәдени өмірге белсенді және тең қатыстыруға көркем шығармашылық, спорт саласында дарынды мүгедек балаларды анықтауға қатысты проблемаларды шешу үшін арнайы білім беру бағдарламаларын қолдау жөніндегі шараларды әзірлеу және енгізу қажет. [3]

Қазіргі таңда еліміздегі мүмкіндігі шектеулі балалар өзінің қадыр-қасиетін қамтамасыз ететін, өзіне деген сенімділігін арттырып және қоғамдық өмірге белсене араласуына жәрдемдесуін толыққанды жағдайларда лайықты өмір сүруге, яғни мүмкіндігі шектеулі балаларға жан-жақты педагогикалық қолдау көрсетіліп, әрбір оқушы шама-шарқына қарай білім көлемін меңгеруде.

Осы мақсатта мүмкіндігі шектеулі балалармен жұмыс істеп келе жатқаныма үшінші жыл. Осы аз уақыттың ішінде мен мүмкіндігі шектеулі балалармен жұмыс істеудің қиындығы мен үлкен жауапкершілікті қажет ететіндігін сезініп те үлгердім. Себебі, қалыпты балаларға сабақ беру барысында еңбегіңнің жемісін тез көресің. Қалыпты балалар қоршаған ортаға тез бейімделеді, айтқаныңды тез ұғады. Ал мүмкіндігі шектеулі балалар болса, даму жүйесінде ауытқушылықтар болғандықтан өз қатарластарынан артта қалған, қоршаған ортаға бейімделуі баяу, кейбіреулері денсаулығына байланысты ақырын қимылдайды, көбіне көңіл-күйі төмен болғандықтан да қатты сөйлегенді қабылдай алмайды. Мұндай балалардың ата-аналарымен жұмыс істеудің де өзіндік ерекшеліктері бар. Мүмкіндігі шектеулі бала үйреткеніңді қабылдайды, дегенмен, бұл көптеген жұмыс уақытты талап етеді.

Инклюзивті білім берудің негізгі артықшылықтары:

Қоғамның мүгедектік мәселелерін түсінуі

Мүгедек емес балалардың қайырымдылық және түсінушілік қасиеттерін тәрбиелеу

Инклюзивті білім беру

Қоғам өміріне бейімдеу және кіріктеу

Толыққанды білім алу

Өз – өзіне сенімді болу

Құрдастарымен қарым-қатынаста болу

Интеллектуалдық жетіспеушілік салдарынан мүмкіндігі шектеулі балалардың қалыптасуы әртүрлі аспектілерінде қиын жағдайларда өтеді. Олар мадақтауға, қолдауға және ренжісуге әсершіл болып келеді. Дегенмен, жаратпау және еркелету эмоцияларын ажырата алады. Бірақ, өз эмоцияларын вербалды түрде көрсете алмайды. Өзінің адамдарға деген қатынасын жымиюмен, адам бетіне аянышты түрде қараумен білдіреді.

Негізінен, мүмкіндігі шектеулі балалар селсоқ, өзіне –өзі сенімсіз, кейбіреулері шектен тыс ызақор болып келеді. Олардың эмоциялары әлсіз, алайда күйзелістері тұрақты, терең болады. Мұндай балалар айқайлауға, жүгіруге, рұқсатсыз зат алуға, шулауға, қырсығуға болмайтындығын түсінбейді. Міне, мүмкіндігі шектеулі балалармен жұмыс істеудің қиындығының өзі де осында.

Оқыту үрдісінде мұғалім мына талаптарды ескерген жөн:

1. Мұғалім оқытудың үлгілері арқылы әртүрлі баламен жұмыс жасайды. Бұл тұрғы бойынша мұғалім оқытудың түріне, әдісіне, ұйымдастыруына, сондай-ақ мазмұнына да көңіл бөледі.

2. Мұғалім балалармен жұмыс барысында олардың қоршаған ортаны танып, білуіне, оны сезінуіне, ненің жақсы, ненің жаман екенін дұрыс түсінуге жетелеуі керек.

3. Мұғалім өзінің шеберлігімен, іскерлігімен балаға жағымды және ыңғайлы түсінікті жұмыстармен бастауы қажет.

Міне, осы үш мақсатта талап біріккенде ғана алға қойған міндеттеріміз бен мақсаттарымызға жетеміз.