Мұқағали Мақатаевқа арналған сыныптан тыс іс-шара

«Бүгін менің туған күнім,Ой пәлі – ай!» аудиожазба ойнайды. .....деп мұңданған ақынның өмірден өткеннен кейінгі туған күндері халық болып тойланатын болды. Бүгін де сіз бен біз боп ұлы ақынымыздың туған күніне жиналып отырмыз. Бірақ арамызда ақынның өзі емес, ақынның албырт жырлары мен жансыз суреттері.

Қазақтың қара өлеңін кие тұтқан, жүрегінің түбінен қайнап шыққан асыл жырларымен қалың жұртшылықтың махаббатына бөленген Мұқағали Мақатаевтың өмірі мен шығармашылығына арналған «Бүгін менің туған күнім, Ой пәлі ай» атты поэзия кешімізге хош келдіңіздер!

 Ақын биыл тірі болса ақпан айының тоғызында неше жасқа келер еді?

(87 жасқа) «Қазақ поэзиясының қыраны» Мұқағали Мақатаев Алматы облысы, Райымбек ауданында, Қарасаз ауылында 1931 жылы 9 ақпанда дүниеге келген. Ақын 10 жасынан бастап өлең жаза бастайды. Мұқағали ағамыз орта мектепті бітірген соң, ауылдың хатшысы, қызыл отаудың меңгерушісі, комсомол комитетінде болып, 1949 жылы Лашын апамызбен өз отбасын құрды. Одан соң дүниеге Алмагүл, Шолпан атты екі қызы, Айбар, Жұлдыз атты ұлдары келді. Ал, Майгүл есімді қызы 10 жасында қайғылы қазаға ұшырап, Мұқағали ағамыздың қабырғасын қайыстырды. Мұқағали балаларын көргенде майдай еритін. Ол баланы ұстауға да, күтуге де шебер болды. Мұқағали балаларын жанынан бетер жақсы көрді. Төрт перзентінің маңдайынан шертпей өтті. Балалары десе ішкен асын жерге қойды. Ендеше, Мұқағалидың балаларына арналған жыр жолдарына кезек берейік.

(ақынның жанды дауысы аудиожазба)

Ақын 1954 – 1962 жылдары Қазақ радиосында диктор болып қызмет атқарды. Ал, 1962 – 1972 жылдарда «Социалистік Қазақстан», «Қазақ әдебиеті» газеттерінде, «Мәдениет және тұрмыс», «Жұлдыз» журналдарында бөлім меңгерушісі болып еңбек етті. 1972 – 1973 жылдары Қазақстан жазушылар одағында әдеби кеңесші қызметін атқарды. Ақынның тұңғыш өлеңі 1948 жылы Нарынқол ауданында «Советтік шекара» газетінде жарық көрді. Ақынның шығармалары негізінен елге, туған халқына деген сүйіспеншілігін, махаббатын, өмірге деген құштарлығын жырлауға арналған. Көптеген өлеңдеріне ән де шығарылды.

Дантенің, Шекспирдің шығармаларын қазақ тілінде аударған ақиық ақынымыз 1976 жылы 27 наурызда өмірден өтті.

Бұл Мұқағали Мақатаевтың өмірі жайлы ресми дерек, ал «Мұхаң өмірде қандай болды? Нені жақсы көрді?» деген сұраққа жауап білеміз бе?

Ендеше, келесі кезекті «біз білмейтін Мұхаң» атты слайдшоу көруге шақырамын. (Интербелсенді тақтадан слайдшоу көрсетіледі)

 Жыр кеңістігі – шексіз, ал сен дарасың, Ғасырыңды жырлап өткен данасың. Табындырып,, сағындырып біздерді. Хантәңірідей биіктеп сен барасың, - деп жырлап ақынның өлеңдеріне кезек берейін. Қазаққа тән қара өлеңге табынды, Ата – баба дәстүрінен ап үлгі. Ұшан – теңіз ұлылықты паш еткен, Мұқағали – поэзия алыбы, - деп Мұқағалидың поэзиямен қалай сырласқанын тыңдап көрейік. «Поэзия» өлеңі 

Жүргізуші: Махаббат, сүйіспеншілік тақырыбына соқпай кететін ақын жоқ. Өйткені махаббат мәселесі – бұл мәңгілік тақырып. Бірақ әр ақын өз сезімін, өзінің ішкі жан дүниесін әр қалай шығарады. Ақынның сезімінде жасандылық жоқ. Махаббатта бір қуаныш, бір үміт, бір өкініш, бір күдік болатындығы жасырын емес. О, махаббат! Сен әлі тірі ме едің!? Көзімнен ғайып болған күнім едің Гүлім едің Елтіген түнім едің. О, махаббат! Сен әлі тірі ме едің? – деп жырлаған Мұқағали ақын. Ендеше, ақынның махаббат тақырыбына жазылған жырларын назарларыңызға ұсынамыз. «Махаббат диалогы» -оқушы «Ғашықпын» -оқушы Рахмет. Ендігі кезекті тағы бір диалогқа берсек. Бұл Мұхаң мен Фаризаның диалогы. (бейнежазба)

Мұқағали лирик ақын. Адам жанының, табиғат жүрегінің жыршысы. Қазақ елін, қазақ жерін, өзі өскен Алатауын, Қарасазын сөздің барлық құдыретіне бөлепақ кетті. Ендігі кезекті туған жер тақырыбына берсек

«Қайырлы күн» оқушы «Елім барда» оқушы «Оңай сөз қой «Отанды сүйем» деген» оқушы

Ақынның «Аманат» жыр жинағы 2000 жылы Мемлекеттік сыйлыққа ие болды. Бүгінде Мұқағали ақынның 13 кітабы бойынша 1834 өлең, 19 поэмасы бар екені анықталып отыр. Мұқағалидың өлеңдерін жыр сүйер қауым іздеп жүріп оқитын болды. Ақын өлеңдеріне 100 –ден астам әндер жазылды. Бұл әндер бүгінде барша жұрттың жүрегінен берік орын алып, қуанышы мен қайғысын бөлісетін айнымас жан серігіне айналды. Ол әндері «Есіме мен алғайсың» , «Күрең күз», «Сәби болғым келеді», «Құттықтаймын мама, туған күніңмен», «Тоқта балам! (атаң келеді артыңда)», «Саржайлау», «Фаризаға», «Дариға, домбыраңды бері маған», «Бала ғашық», тағы басқа әндері. Олай болса, ақынның әндеріне кезек берейік. 3. «Есіңе мені алғайсың» әні хормен Ұлы ақын жөніндегі естеліктерді оқи отырып, бірде қуанасың,

бірде мұңаясың. Мұқағали - өмірдің қыр – сырын білген, аса бақытты жан. Ол «Жазылар естеліктер мен туралы» деп өз өлеңінде тектен тек айтылмаған. Олай болса, ақынның «Жазылар естеліктер мен туралы» өлеңіне кезек берейік.

Мәнерлеп оқитын -оқушы

 Ақын мұрасы, маржан поэзиясы – мәңгілік болашақ ұрпақтың еншісі, қастерлеп, қадірлейтін қазынасы. Олай болса, жас ұрпақтың «Мұқағали» есіміне арнаған лебізіне берейік.

Сапар Толғанай 6-cынып « Мұқағали аспаны» А. Балтабаев Оқушылар әріптерді ұстай отыра лебіздерін білдіреді. М–Мұқағалидың Ұ–ұрпаққа Қ–қалдырған А–аманатын Ғ–ғасырлар А–арнасына Л–лайық деп И–иіліп , бас иеміз. –барлығы бірге.

 Рахмет! «Ақын болсаң, алмас бол тайпалмаған, Сен айт менің ойымды, айта алмаған» - деп болашақ ұрпаққа жол сілтеген Мақатаев жырлары, бүгінгі кеш барысында оқушыларға

шабыт беріп, өз бойларындағы таланттарын шыңдауына арқау болады деген сенімдеміз. Олай болса, поэзия кешіміздің қорытынды сөзін тәрбие ісінің меңгерушісі береміз.

 Қарасаз, қара шалғын өлеңде өстім, Жыр жазсам, жұртым, елеңдестің. Өлсе өлер, Мұқағали Мақатаев, Өлтіре алмас, алайда өлеңді ешкім,- деп ақынның өзі айтқандай, оның өлеңі өмірден өзі кетсе де, өшпей жалғасын тауып келеді.

Ақынның сөзі өлмесе, өзі де өлмегені Осымен М. Мақатаев шығармашылығына арналған « Бүгін менің туған күнім, Ой пәлі ай » атты әдеби сазды кешімізді аяқтаймыз

«Өлең өлмейді. Ендеше оны жазған ақын да өлмейді. Олай болса М.Мақатаевта көз жұмған жоқ. Қатарымызда, күнбе-күн қасымызда. Әне ол мұзбалық қыранша дүр сілкініп, бүкіл залды бір өзі толтырып, жазық маңдайы жарқырап, жалтырап жыр оқып тұр!...»

Әбділда Тәжібаев «Мұқағали мөлдірліктен, тазалықтан, биік адамгершіліктен тұратын »

Лашын Әзімжанова

«Мұқағалидай ақын болған халық – бақыт»ты халық»

Ф.Оңғарсынова

Қазақ халқының бір ғана Абайы болса, Мұқағалида жалғыз.. Құдіретті ақынға көзі тірісіндекөрсетілмеген құдіреттің, берілмеген сый-сияпаттың орнын толтырудың бір жолы, бір жөні бар: ол ақынның қисапсыз рухани қазынасын ұлт игілігіне асыруға асығу».

Қ. Құрманғалиев