Музыка пәнінде дарынды балаларды зерттеу мақаласы, 6 сынып

Б А Я Н Д А М А

Алматы қаласы

Әуезов ауданы

№119 мектеп-лицейінің

музыка пән мұғалімі

Калимова.Ажар.Жумартовна

“Оқу-білімсіз өнер де жоқ...

өнерпаз болу үшін де,

ең алдымен білім керек”.

Ғ.Мүсірепов

Дарынды балаларды анықтау және зерттеу.

Дарынды балалар қандай? Олар әртүрлі, бір-біріне ұқсамайды.

Дарынды баланы байқамау мүмкін емес, көпшіліктің ортасында ол өзінің іс-әрекетімен, бейімділігімен, қабілеттілігімен бірден көзге түседі.

Дарынды балаларды қалай тануға болады?

Белгілі зерттеуші Н.С. Лейтес қабілетті балалардың 3 категориясын анықтап берді.

Бірінші категория – ой-өріс қабілеті ерте жастан байқалған оқушылар.

Екінші категория – жеке бір іс-әрекет түрі мен белгілі бір мектептегі ғылым түріне қабілеттілігімен көзге түскен оқушылар.

Үшінші категория – дарындылық күш-қажырымен ерекшеленетін оқушылар.

Ой-өріс қабілетімен ерте жастан көзге түскен оқушыларға мектептегі оқу кезіндегі қарқындылық тән. Кейбіреулерінің ақыл-ойы табанды түрде дамиды да өз қатарластарын басып озады. Олардың ақыл-ойының кемеңгерлігі сонша-оларды байқамау мүмкін емес.

Мұндай балалар 3-4 жастан оқуды, жазуды, сызуды, үйренеді де, өсе келе белгілі бір ғылым түрлерімен шұғылданады. Олардың қызығушылығы ауысып отырғанымен, ақыл-ойға жүк түсіретін пәндерге деген талпынысы төмендейді.Бала дарындылығының байқалмайтын жағдайлары да кездеседі.

Кейде тіпті баланың есейген шағында сирек кездесетін қабілеттері көрініс тауып жатады.Балардың бойында белгілі бір қабілеттердің жақын көрінісі ой-өріс деңгейінің жалпы дамуымен, ғылымның, өнердің арнайы бір саласына бейімделуімен сипатталады.

Үшінші категорияға жататын оқушылар жалпы дамуы жағынан өз қатарластарының алдына шықпайды, бірақ ақыл-ойының өзіндік ерекшелігімен өзгешеленеді.

Бұлардың өзгешелігі неде?Оқушы пікірінің ерекшелігі мен дербестігінде, сұрақты әр қырынан қарастыруында. Бұл қабілеттер оқушының жоғары деңгейін көрсетіп тұр, бірақ бұл қабілеттерді мектепте дамытуға жағдай жасалмаған.

Оқушының дарындылығын байқаған сәтте не істеу керек? Дарынды бала ересектерге қарағанда, әлі адам ретінде қалыптаспаған, болашағы алдында, қабілеттерін ашуды қажетсінеді. Бала қабілеті-арнайы құбылыс.

Бала дарындылығының өзіндік қырларын білген педагог оны оқыту үрдісінде тиімді пайдалануына болады.

Қазір ғылыми әдебиеттер әлемінде дарынды балалардың диагностикасы туралы түрлі мағлұматтар бар.

Бала дарындылығының негізгі белгілерін Ү.Б. Жексенбаева өз еңбектерінде былай көрсеткен:

арнайы психометриялық тест;

баланы бақылаудың түрлі тәсілдері (оқу және оқудан тыс әрекеттерінде, зертханалық жағдайларда)

арнайы бағдарлама аясында сынақ сабақтарын өткіз;

педагог тарапына оқушының іс-әрекеті мен мінез-құлық эксперттік бағалау;

әртүрлі зияткерлік жарыстар, байқаулар, олимпиадалар, т.б. өткізу;

оқушы шығармасының туындыларын эксперттік бағалау (суреттері, өлеңдері, т,б)

арнайы психодиагностикалық тренинг

Дарындылық –жеке тұлғаның өте күрделі, көп аспектілі қыры. Сондықтан оларға тән ортақ көрсеткіштерді белгілеу мүмкін емес. Әйтседе, Ү.Б.Жексенбаева өз еңбектерінде дарындылықтың бірнеше көрсеткішін берген. Олар – психомоторлық, интеллектуальдық, академиялық, шығармашылық және әлеуметтік дарындылық.

Бұл көрсеткіштердің әрқайсысын анықтауға байланысты арнайы әдістемелер жинағы жасалған.

Әдістемелік әдебиеттердің басым көпшілігін шетел ғалымдары жасағандықтан, олардың кейбіреулері ғана көпшіліктің қолдауына ыңғайлы.

Дарындылықты анықтауға байланысты көпшілікке түсінікті әдістемелерді ұсынамыз.

Ақыл-ой дарындылығы едәуір басым оқушыларды ойлауды бағалау диагностикасын жүргізу арқылы анықтауға болады.

Диагностика арқылы оқушының ақыл-ой дамуы, танымдық әрекетіндегі тұлғалық ерекшеліктері туралы толық мағлұмат алуға болады.

Дарынды оқушылармен жүргізілетін

жұмыс жоспары.

1.Дарынды оқушылардың жас ерекшеліктерін ескере отырып пәнге

деген қызығушылығын арттыру.

2.Оқушылардың күнделікті сабақта өтілген материалдармен шектелмей,оларға қосымша өз беттерімен ізденуге бағыт бағдар бере отырып тапсырма беру.

3.Оқушылардың өз ойлаған ойын осы заман ағымына сәйкес емін еркін жеткізе білуге үйрету.

4.Оқушылардың күнделікті алған және өзі ізденген қосымша білімдерін теледидар,ақпарат құралдарының көмегімен ұштастыра отыруға баулу.

5. Оқушылардың қазірден бастап ғылыми зерттеу жұмыстар жасауға үйрету.

6. Оқушылардың білім деңгейіне сәйкестендіріп тест жұмыстарын жүргізу.

7.Оқушылардың жылма –жыл алған білімдерін еске түсіріп,қайталау қажет.

8.Дарынды оқушылардың есте сақтау қабілетінің артуына көңіл бөлу.

ОҚЫТУДЫҢ ТҮРЛЕРІ.

1.Дифференциалдық әдіспен оқыту.

Қазіргі дидактика талап етіп отырғанындай,білім беруді жетілдірудің бір жолы-сабақты дифференциалдық әдіспен оқыту. Бұл әдіс сынып оқушыларын үш топқа бөліп отыр (үздік,орта, үлгерімі нашар)

оқушыларды топқа бөлу үшін оларды жете зерттеп,білім көлемдерін, дағдыларын,қабілеттерін анықтап алу керек және әр топқа өзіне лайықты

тапсырма беріп отыру керек.

2.Даралап оқыту.

Бұл әдіс оқушының жеке басының қабілетінің даму деңгейі ерекшеліктерін ескеріп оқытудың қарқыны,әдістерін,тәсілдерін таңдап оқыту үрдісін ұйымдастыруды айтады.Баланың жеке басының ерекшеліктерін ескеру –педагогикада өте ертеден бар,ол дидактика қағидаларының біріне жатады.

Қазіргі оқулықтар мен әдістемелік құралдар бұл қағидаларды ұстанбай жасалған.Соның нәтижесінде оқушылардың өз мүмкіндігінен төмен оқуын,ынтасы мен белсенділігінің нашар дамуын байқаймыз.

3.Саралап оқыту.

Бұл әдіс оқушылардың жеке басының ерекшеліктері қандай болмасын соларға сәйкес топтап оқытуды айтады.Саралап оқыту үшін оларды даралап оқытып,ерекшеліктерін байқау қажет екенін көреміз.

Ендеше саралап оқыту,даралап оқытуды қажет етеді.

4.Проблемалық әдіспен оқыту.

Оқытудың проблемалық тәсілмен көздейтін мақсаты-оқушыларды сабақ бойы ой еңбегімен шұғылдануын қамтамасыз ету.