Наурыздағы тұсаукесер рәсімі ашық сабағы

Сабақтың тақырыбы: Наурыз тойындағы «Тұсау кесер» рәсімі

Сабақтың мақсаты:  Жас ұрпақты өз халқының тегін жақсы біліп, ата- бабамыздың салт-дәстүрін бүлдіршіндеріміздің бойына сіңіріп, оны жалғастырушы жас ұрпақ ретінде тәрбиелеу;  Тұсаукесер рәсімімен таныстыру;  Есте сақтау қабілеті, ойлауы, сөздік-тілдік қорын дамыту, ән салып, би билеу, рольдерді сомдау шеберліктерін дамыту.

Мазмұны: «Наурыз думан» (Р.Рымбаеваның орындауындағы ән үнтаспадан ойналып тұрады).

Тәрбиеші: Күн мен түннің теңескен уақыты-Ұлыстың ұлы күні Наурыз мерекесін кеңінен атап өту дәстүрі –еліміздің тәуелсіздігінің арқасында қайта оралып отыр. Жақсылықтың бастауы болып саналатын бұл халықтық мерекенің қазір үлкен мәні бар.

Көктем келді көл-көсір шуақ болып, Қыс барады қиылып жылап тұрып. Шатырында үйлердің Наурыз жүр Мұз көрпесін ақпанның лақтырып.

Наурыз қайта оралды аты да аңыз Сұрамаймыз алғыс та, ақы да біз Көңілді орта, мол дастархан Ұлы мейрам Наурызға шақырамыз.

Тәрбиеші: Бүгін біз қазақтың салт-дәстүрлерінің бірі «Тұсаукесер» рәсімімен танысамыз.

«Тұсаукесер» халқымыздың қастерлі тойларының бірі. «Тұсаукесер» тойы қазақ халқының ежелгі дәстүрі бойынша нәресте қаз-қаз жүре бастағанда өткізіледі. Алдымен тұсаукесер күні белгіленіп, арнайы қонақтар шақырылады. Бұл күні кейбір ауқатты адамдар көкпар тартқызып, артын ұлан асыр тойға жалғастырады. Жиналған көпшілік арасынан көбінесе жүрісі жылдам, қимылы ширақ, іске епті қасиеттерімен көзге түсетін немесе елге сыйлы адам таңдалып, нәрестенің тұсаукесерін сол кісіге тапсырады.

Тұсаукескен адамға арнайы «тұсаукесер сыйлығы» беріледі. Бұдан соң «Жүйрік бол!», «Шауып кет!» т.б. тілектер айта отырып, екі қолынан екі адам жетектеп, сәбидің тұсауын таңдалып алынған адам кесіп жібереді. Тұсауы кесілген соң, сәбиді екі адам ортаға алып шығып, тез-тез жүргізеді. Осы кезде «Тұсаукесер» жыры шырқалады.

Көрініс: Ауылда тұсаукесер тойына дайындық жүріп жатады. Ортада әже дастархан жиегінде отырады, келін шәй әзірлеп жүреді. Екі немересі Сержан мен Наурызбек ортада тойға келген көршілердің балаларымен арқан тартысып, асық ойнап жүреді.

Әже: Келін-ау, балалардың дауысы естіле ме қалай?

Келін: Иә, әже. «Балдырған» тобының бүлдіршіндерін тұсаукесер рәсімін тамашалауға шақырғанмын. Солар-ғой келе жатырған, барып қарсы алайын. Тәрбиеші: Әже, сәлеметсіздерме! (балаларда амандасады)

Әже: Қош келдіңдер қонақтар. Жоғары шығып төрлетіңдер.

Тәрбиеші: Рахмет, әже. «Ұлыстың ұлы күні Наурыз мерекесі» құтты болсын! Ақ мол болсын! Мал-жан аман болсын! Тойыңыз құтты болсын! Келініңіз «Тұсаукесер» рәсіміне шақырған еді, ата-бабамыздың салт-дәстүрімен таныстырайын деп, осында бүлдіршіндеріммен келіп отырмын. Біздің бүлдіршіндер де құр бос келген жоқ, өлең, тақпақ сияқты өз өнерлерін тойға шашу етпекші. Солай ма, балалар? (Иә).

Әже: Бәрекелді, балалар, наурыз тойына жақсы әзірленген екен ғой.

Тәрбиеші: Иә, әже. Қане балалар әжеге тақпақтар айтып берейікші.

Дулыға: Қош келіпсің Наурыз, Арман тойы халықтың. Қуанышы халықтың, Құтты болсын қадамың.

Гүлдей: Наурыз-достық, Наурыз күн, Барша халық бірлігі. Тағы келді ұлыс күн, Жалғасып ғалым тірлігі.

Ақерке: Би биледік бәріміз, Егін өңін толқытқан. Елдің көңілін шалқытқан, Бас иеміз Наурыз.

Адиля: Жыл басы-Наурыз мереке, Ақ нұрға әлем баянды. Наурыз тойы береке, Тіршілік жаңа оянды.

Тәрбиеші: Рахмет, балалар. Жас нәрестенің «Тұсаукесер» құрметіне арналған ойын-сауық кешімізді одан әрі жалғастырайық.

Аружан: Туғаннан соң адам боп, Білімсізден жаман жоқ. Ел дәстүрін білмесең Жұр айтады «надан» деп

Айшат: Кең даланың ежелгі,

Қазақ дейтін халқымыз. Өзге ұлттай біздің де, Бар дәстүр мен салтымыз.

Әже: Рахмет балалар, өнерлі балалар екен.

Тәрбиеші: Әже біздің жұмбақтарымыз бар. Қане балалар тойға келген тойшы қауымға жұмбақ жасырайық.

Жәнібек: Төрт бұрышты, бір ауызды... /Сандық/

Санжар: Шыр көбелек айналар, беліне жібі байланар...

/Ұршық/

Тәрбиеші: Әже, енді ән тыңдаңыз.

Ән: «Менің әжем осындай»

Әже: Рахмет, балалар. Бүгін той жақсы өтіп жатыр.