Өлең бунағы тақырыбына сабақ жоспары, 11 сынып

Сабақ жоспары

Топ:

Күні:

Пән аты: Әдебиеттануға кіріспе

Оқытушы: Онғарбаева Әйгерім

Сабақтың тақырыбы:Өлең бунағы.Буын түрлері.

Сабақтың түрі: Дәстүрсіз сабақ

Оқыту әдісі: Түсіндіру, әңгімелесу, пікір алмасу түйінді мәселе қою арқылы шешу

Пән аралық байланыс: Қазақ тілі

Сабақтың мақсаты:

1.Білімділік мақсаты:сабақтың тақырыбын студенттің түсінуіне және оған өзіндік көзқарасын жағымды эмоциясымен қол жеткізу.

2.Дамытушылық: өз көңіл –күйін, эмоцияларын және сезімдерін басқара білу қабілеттері мен дағдыларын дамыту.

3.Тәрбиелік:Сабақта өзін-өзі қадағалай алуға, өз міндетін білуге тәрбиелеу,

Көрнекілік: Лекция, оқулық, бағалау карточкалары

Сабақтың құрылымымен мазмұны:

1 Ұйымдастыру кезеңі:Сәлемдесу, түгелдеу, сабаққа назарын аудару.

2 Студенттердің өткен тақырып бойынша білімін тексеру:

Сұрақ-жауап арқылы сабақ сұрау

Түсінік мазмұнын айтқызу арқылы сабақ сұрау

3 Жаңа материялдарды түсіндіру:

Материалды түсіндіру жоспары

Түсіндіру әдісі: Баяндау,сұрақ-жауап

Өлең бунағы мен буын түрлері

Өлеңнің бір жолын алсақ, бірнеше буыннан құралады. Буынға бөлу үшін әуелібунаққа бөлеміз. Өлеңнің бір тармағы бір не бірнеше бунақтан құралатыны бізгеқанық.

Әрбунақта буын кемі екеу, көбі төртеу болады. Қазақ өлеңінде бір бунақтағысөздердің буын саны төрттен аспайды. Аса қалса, жыр өлеңдерінің бунақтарындағыбес буынды бунақ сықылды, біреуі үш буынды, біреуі екі буынды екі сөзденқұралатын бунақтар ғана болады. Бұл бір буындас сөздер емес. Мұның жөніөзгешелеу болады (бұл туралы жыр өлеңдердің буынын тексергенде, толығырақтоқтаймыз).

Немесеекі дауысты қатар келсе, кірігіп біреуі жоғалып кететін, кірігу заңына сүйеніпжазылған өлең буындарында ғана болады. Сондықтан кейбір өлеңнің буын саны көзгеартық көрінгенмен, өлеңнің өлшемі артпайды. Мысалы, /Бурылша аттан мықтымын/дегенде де, алдыңғы бунағында 5 буын, соңғы бунағында 3 буын, барлығы 8 буынбар. Бірақ алдыңғы бунақта екі дауысты «а» дыбысы қатар келгендіктен:/бу-рыл-шат-тан мық-ты-мын/ болып, алдыңғы бунағы 4 буынға түсіп тұр. Енді 8 емес, 7 боп қалды. Сөйтіп бір буынныңсаны кемиді. Мысалы тұ-ра-ал-май-ды - дегенде 5 буын бар: жылдам айтқанда,тұ-рал-май-ды - дегенде бір буын кеміп, 4-ақ буын қалады. Бұны дауыстыдыбыстардың кірігуі дейді.

Дыбыстардыңосы жылысу, кірігуі қасиеттерін өлең жазғанда ақындар да пайдаланады. Буынмөлшеріне сыймаған жерлерде екі дауыстыны қатар келтіріп, өлеңнің буын сандарынтүгел шығарады. Мысалы:

Ән-ше-йін күн өт-кіз-бекәң-гі-ме ү-шін,

Тың-дар е-дің бір сө-зінмың-ға ба-лап.