Өлең, мен сені аялап өтем тәрбие сағаты 9 сынып

Өнеге сағаты Қосаман Дархан Қосаманқызы Ақтөбе облысы Байғанин ауданы Байғанин орта мектебінің

қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің мұғалімі

Өлең, мен сені аялап өтем Фариза Оңғарсынова Мақсаты: білімділік – ақынның өмірімен, шығармашылығымен танысу, оның сыршыл, шыншыл өлеңдерінен рухани нәр алу; тәрбиелік – эстетикалық талғамын ояту, адамгершілікке, шыншылдыққа тәрбиелеу; дамытушылық: - ой өрісін, тіл мәдениетін, өзіндік көзқарасын дамыту. Түрі: поэзия кеші Әдісі: мәнерлеп өлең оқу Көрнекілігі: ақынның портреті, буклеттер, кітаптар көрмесі, ақын жайлы естеліктер. Барысы: 1.Ұйымдастыру. Оқушыларды тақта алдындағы дөңгелене қойылған орындарына отырғызу,

жүргізушілерді таныстыру. 2.Кіріспе сөз. Қазақстан халық жазушысы, ҚР Мемлекеттік сыйлығының лауреаты ақын Фариза Оңғарсынова биылғы 25 желтоқсан күні 70 жасқа толады.Ақының мерей тойы кең байтақ Қазақстанның түкпір-түкпірінде аталып өтілуде. Біз де осы дүрбелеңге өзімізше үн қостық.. Ендеше бәріміз бірге Қазақтың Фаризасының жыр әлеміне аттанайық. Кешті жүргізетіндер 10 «А» сынып оқушылары: Мәшібаева Сандуғаш пен Отарбеков Наурызбек 1-жүргізуші: Қазақ поэзиясы – шын мәнінде ауыз ашқызып, көз жұмғызатын ғажап қазына. Өлең жырларымыздағы әсем өрімдерге, сөз саздылығына, ырғақ әуенділігіне,

ұйқас байлығына, теңеулер сұлулығына қайран қалмау мүмкін емес. Қазақ жырының бағын жайнатып жіберген алуан дауысты тамаша ақындар- дың арасында ақын Фариза Оңғарсынованвң үні үнемі бөлекше, айырықша айшық-талып тұратын. 2-жүргізуші: Жігітінен қазақтың дос таба алмай Қыз да болсаң менсаған мұң шағамын, -

деп қазақ поэзиясының Хан Тәңірі Мұқағали мұңын шаққан Фариза Оңғарсынова 1939 жылы 25 желтоқсанда Атырау облысы Новобогат ауданында туған. Әкесі Оңғарсын ескіше сауатты, орысша да білген. Оңғарсынның Бақтығұл, Махиз атты ұлдары, Рәбила, Фариза аттықыздары болған. Үйдің кенжесі Фаризаны үй іші ерке-летіп Фәру, Фәри деп атаған.Фаризанвң 2 жасында әкесі Оңғарсын қайтыс болады. 9-сыныпта оқып жүргенде ағасы Бақтығос 2-3 күндей ауырып қайтыс болады.2 жыл өткенде мұғалім болып істейтін апасы Рәбила бір жұмадай ауырып ол да дүниеден өтеді. Ендігі анасы Халиманың бар жұбанышы да, сүйеніші де ағасы Махиз бен Фариза болды. 1-жүргізуші: Кішкентай Фариза мектеп табалдырығын аттамай жатып-ақ «Алпамыс»,

«Қобланды» жырларын, «Біржан мен Сара айтысын», Ығылман Шөрековтің «Исатай-Махамбет» поэмасы сияқты шығармаларды оқи берген. 2-жүргізуші: Фаризаның ақындық қабілеті 4-сыныпта оқып жүргенде байқалады.Өзі тыр-

нақалды өлеңдерін «Пионер» журналы мен «Қазақстан пионері» газетіне жолдап отырған. Алғашқы өлеңдері 7-сынып оқып жүргенде облыстық газетке жарияланады. Өлеңдеріне алғаш баға берген ақын Сырбай Мәуленов. 1-жүргізуші: Фариза Оңғарсынова Атырау пединститутын бітірген. Атырау облыстық

газет редакциясында , одан кейін Алматыдағы «Жас алаш» газетінде жұмыс жасады. Қазір «Ақ желкен» журналының редакторы болып қызмет істеді. 2-жүргізуші: Ақынның «Сандуғаш», «Маңғыстау маржандары», «Мазасыз шақ», «Дауа» «Асау толқын», «Мен сенің жүрегіңдемін», Жүрек күнделігі», «Шашы ағарған

қыз» атты кітаптары мен «Біздің Кәмшат» атты деректі повесі , «Биіктік» атты көркем очерктері жарық көрді.

1-жүргізуші: Павло Неруданың «Жүректің 4 мезгілі» кітабын, Евгений Евтушенконың

өлеңдерін ана тілінде сөйлетті. 2-жүргізуші: Фариза Оңғарсынова поэзиясы қазақ жырындағы қыз-келіншектер

өлеңдеріне ғана емес, жалпы ұлттық рухқа, халықтық болмысқа қатысты көптеген қасаң қалып-тарды қақыратып өткен қасиетімен қымбат танылады. Біз қай заманда да халқымыз-дың әйел-анаға, сүйген жарға, қыз балаға құрметі бөлекше болды десек, қазақ қызды жасытпай, жарқылдатып өсірді десек, олардан батыр да , ақын да, көсем де, шешен де шықты десек, соның бәріне даусыз дәлелді Фариза жырларынан табамыз. Фариза өлеңдері қазақ поэзиясына өзіндік үн ала келді дей салу аздық етеді. Фариза – қазақ рухына әсер еткен ақын.

Қозыбайұлы Шерхан: Мен революцияны жасамадым ,

Мезгіл деген межеден аса алар кім? Бірақ, бірақ жасқанып, жалтақтамай, Болашақтардың есігін аша аламын.

Соғысты да көргем жоқ. Өкінбедім (мүмкін онда мен жайлы оқыр ма едің!) Бірақ сол бір жылдардың жарақаты Көкірегімді сыздатып отыр менің.

Қиял қуып жүргем жоқ даңққа еріп, (тарих куә - біз ондай халық па едік!) мен жүремін ақ жүрек сәбилерге жұлдыздарды уыстап алып беріп!

Сен көктемгі көк айдын сағым ба едің, Селт еткіздің-ау, даладай сабырлы едім. Қасіретіңді де қасқайып қарсы аламын, Қайталанбайтын мазасыз шағым менің.

Көне көкірек , ей, менің жыршы далам! Күдіктенсең, өзімді бір сынап ал! Менің жастық швғымның белгісі деп Бозаң белестеріңе гүл шығарам!

Қатерді ойлап көңілі тыншымаған, гүлге оранып сонда бір жүрсін адам. Айшықты іздер - өмірім. Мен қалайша Болашақтардың алдында күрсіне алам?!

Көңіл күйін көз ілмей сан бұрадым, Талай күлдім, сан рет қалжырадым. Мен өзімнің мазасыз жастығымды Ұрпақтарға мұра етіп қалдырамын. Қалдыбаева Рысты

Жұрт мені қатал дейді, Жастар жара түспаген жанына әлі

Найзағайдай мінезі шатырлаған, түсінгендей жанымды табынады;

Біреулері айтады ақыл маған: менің асқақ әм мұңды жырларымды

өр көкірек, тәккәппар, менменсіген... іздеуі қақ солардың сағынары...

ұнатпайды дәл мұндай ақынды адам Мен кешпенген дүние жоқ екенін

(одан сайын мен шіркін қатуланам). сезеді олар , сезеді бәрі-бәрі.

Біреулер қиялдайды: Мен солай көрінемін, Мұндай адам ешкімді сүйе алмайды: Жер секілді құбылтқан өмір өңін.

өтірік өлең жазады талықсыған, Міз бақпайтын адамдай жүре берем

қайдан ғана бал сезім таныс бұған? күйіп-жанып жатса да төңірегім.

(Түсініксіз қалпыммен байғұстарды Білмейді жұрт (білмесін көңіл емін)

Ойларымен өздерін алыстырам). мені барлық бал қылық, нәзіктігім

сенің ғана алдыңда төгілерін! Біреудің жаны ашиды: Ол ақын ғой өзгнше, дара, сыйлы: Ал ақындар сезеді барлығын да, Ақылды да болады, данасиды.

Аманқосқызы Ұлболсын:

Арман деген елесті қуып келем, Алып-ұшқан жастықтың тұлпарымен. Бірде ысиды, біресе суып денем, Алған сайын әр белес, қырқаны мен.

Ей, жастығым, маужырап қалғымағын, Бала қаздай қияға түлет мені. Көктеменің мүлгіген таңғы бағын Менің жаным жүрген жоқ тілеп тегі.

Болсын мейлі асқар тау, алдым ағын, Мүмкін емес жасытып жүдетпегі. Сенетінім – құс қанат арғымағым, Сонсын алау жалыным жүректегі.

Мен осылай арманды қуып келем Алып-ұшқан жастықтың тұлпарымен Тоқтамайтын шығармын жуықта мен – Алыс самғау қашанғы іңкәрім ең! Қалдыбаева Рысты:

1-жүргізуші: Дала бейнесі – ақын шығарм аларында халықтың, Отанның символы. Дала –

Қазақтың бабасы, анасы, бесігі.Дала – қазақ мейірбандылығының, сезім

байлығының, көңіл дархандығының бейнесі. Мәмбет Мұқағали:

Жүрдім жалғыз көктеменің жанға жайлы түнінде. Салқын самал өпкен едің мені, дала гүлін де.

Сол бір гүлдер құлпырды да, самал, оны тербеттің. Жүрегіме жыртұнды да, гүлді аралап мен кеттім.

Дала гүлі тамаша ғой: гүл бағындай бар маңың. Қиял өрлеп, таласады ой, елестейді арманың.

Қиялыма күбірледім, гүл шоқтарын жинадым. Жүрек жарған жырым менің – дала, саған сыйларым! Есетов Наурызбек:

Сен барда бұл өмірде жасытпас дұшпан-мұңым. Бір сезім жүрегімде, ол – саған құштарлығым.

Толғандай дала жырға Толқиды жанымда ағын. Мұң тұнса жанарымда, Ол – сені сағынғаным.

Шашатын барша әлемге сездім Күн шапағатын. Бір үміт қалса менде, Ол – сенің махаббатың.

Сәуледей түнектегі мен үшін шешім, үнің. Бір тірек қалса менде. ол – сенің кешірімің.

Қайғырсам құлап, талып, булықсам жасқа демде, ол – сенен жырақталып күн көру басқа жерде. Мәмбет Досхан:

Күш алып санам, денем, өмірге құлшынарым, ол – сенің маған деген мейірім, нұр-шуағың.

Сенсіз жоқ жақұт шырай, қуаныш, күлкі де елес. Өзіңсіз бақыттыдай жүруім мүмкін емес.

Әкем боп бұлаңдатып, Анам боп аймалаған, Мен үшін – жыр, ән, бақыт өзіңсің, жайдары анам!

Шырқайын ән-жырың боп, өмірдің бұла таңын. Өзіңсіз тағдырым жоқ. о, менің ұлы Отаным! Болатқызы Көркем:

Астыма алып-ұшқан бір ат мініп, онсыз да бітпес істі лақтырып, алдымнан ескен желдің екпінінен жанардан жас құйылып, құлақ тұнып.

Шоқытып шоқылар мен белдер асып (қашаннан менің жанам елге ғашық!) түсе қап ара-тұра, аңсары ауған кеудемді көк жусанды жерге басып.

Жүйрік ат жүрегіммен жағаласып, ізіне ілесе алмай шаң адасып, күңкілсіз көкжиекке сіңіп кетсем, қырдағы қыз-сағыммен араласып;

Сүйтіп бір кең далаға шығындасам, япыр-ай, жетер екем бұған қашан?! Құдықтан кәусар суға қанып алып, баяғы күміс құмға бір аунасам!

Сырласып қырда кербез кештерменен (қадірін құлын кезде ескермеген), туған жер топырағының жылу күшін