Оңаев Әлидің физикадан ғылыми жұмысы

МАЗМҰНЫ

І. Кіріспе ….................................................................................................................3

ІІ. Негізгі бөлім

2. 1. Диффузия құбылысы...........................................................................................5

2. 2. Диффузия құбылысы адам өміріндегі маңызы................................................7

2.3. Табиғатта, жан-жануарлар және өсімдіктер әлемінде диффузияның маңызы мен қолданылуы.......................................................................................................10

2.4 . Диффузияның тұрмыстағы және техникадағы ролі.......................................11

ІІІ. Зерттеу бөлімі

3.1.Диффузия құбылысының газда, сұйықта және қатты денелерде жүруі...........................................................................................................................14

3.2. Диффузияның температураға тәуелділігін бақылау.......................................16

ІІІ. Қорытынды........................................................................................................19

ІҮ. Пайдаланылған әдебиеттер.............................................................................20

Абстракт

"Өтес орта мектебі" мемлекеттік мекемесінің 7 «б» сынып оқушысы Оңаев Әлидің «Диффузияның маңызы» атты ғылыми жобасында табиғатта, тұрмыста және адам мен жан-жануарлар, өсімдіктер әлеміндегі диффузияның ролі мен қолданылуы қарастырылған.

Зерттеудің мақсаты: Бұл ғылыми ізденіс жұмысында табиғаттағы диффузиялық әрекет, денелердің қозғалыс туралы айтылып, және зерттеу әдістері қолданыла отырып, тың деректер негізінде құнды мағлұматтар келтірілген.

Зерттеу жұмысының ғылыми болжамы: Диффузиялық әрекет қалай жүзеге асатынын түсіну, маңызын білу.

Зерттеу барысында:

1. Диффузияның адам организмінде, жан-жануарлар мен өсімдіктер әлемінде, табиғатта, сондай-ақ техникада, тұрмыста да алатын орны айқындалып, маңыздылығы ашылды;

2. Диффузияның барлық заттың агрегатттық күйлерінде жүретіні анықталды;

3. Диффузияның температураға тәуелдіекені тәжірибе арқылы жасалынып, анықталды.

Зерттеудің орындалу әдістері: Зерттеу барысында жинақтау, салыстыру, сараптау, оны тәжірибеде қолдану сияқты әдістер пайдаланылды.

"Өтес орта мектебі"

мемлекеттік мекемесінің

7 «б» сынып оқушысы Оңаев Әлидің

«Диффузияның маңызы» атты

ғылыми жұмысына

Пікір

Оқушым Оңаев Әлидің «Диффузияның маңызы» атты ғылыми жұмысында табиғатта, тұрмыста және адам мен жан-жануарлар, өсімдіктер әлеміндегі диффузияның алатын орны мен қолданылу аясы кеңінен қарастырылған.

Зерттеу жұмысында Әли диффузия құбылысының адамзат өмірінде алып отырған орнын көрсетуге, адам өмірінің денсаулығын жақсартуда, сақтауда диффузия қасиеттерінің қыр-сырын ашуға тырысқан.

Диффузия құбылысының өту шапшаңдығы - диффузияланатын заттың тегіне және оның қандай жағдайда болуына байланысты екенін анық айқындап, көрсетуге тырысқан.

Сонымен қатар әр түрлі тәжірибелер жасау арқылы диффузияның температураға тәуелді жүретінін зерттеген.

Оңаев Әлидің ғылымға, зерттеу жұмыстарына, физика және астрономия пәніне деген қызығушылығы - оның алдыңғы міндеттерді жақсы атқаруына, өміріне өзгерістер алып келетіндігіне сенімім мол.

"Өтес орта мектебі" мемлекеттік

мекемесінің физика пәні мұғалімі: Г.Тауирова

Физика пәні мұғалімі Г.Тауированың

қолын растаймын.

Мектеп директоры: А.Назарова

І. Кіріспе

Ежелден - ақ адамдарды табиғаттағы заттардың сан алуандылығы, түрленуі, бір күйден екінші күйге ауысып, қасиеттерін өзгертуі ойландырып келді.

Алғаш рет денелердің барлығы көзге көрінбейтін өте кішкентай бөлшектерден тұрады деген көзқарасты қалыптастырған грек ғұламасы Демокрит болатын. Ол кез келген денені ұсақтап бөле отырып, ең соңында бөлінбейтін бөлшек - атом деп атады. Атомдар үздіксіз қозғалады, әр түрлі денелердің атомдарының пішіндері мен көлемдері де әр түрлі болады деп пайымдады.

Бұл пайымдаулар жаңа құбылыстарды болжап, зерттеуге мүмкіндік берді.

Зат бөлшектерінің (атомдардың, молекулалардың) ретсіз қозғалысының келесі бір салдары - диффузия құбылысы болып табылады.

Зерттеудің мақсаты:

Денелердің қозғалысы туралы айтылып, және зерттеу әдістері қолданыла отырып, тың деректер негізінде құнды мағлұматтар жинақтау

Табиғаттағы диффузиялық әрекеттің алатын орны мен маңызын анықтау;

Зерттеудің міндеттері:

1. Диффузияның табиғаттағы, техникадағы, тұрмыстағы, адамзат өміріндегі, жан-жануарлар мен өсімдіктер әлеміндегі ролін анықтау;

2. Диффузия құбылысының температураға тәуелділігін анықтау

Негізгі бөлім

2. 1. Диффузия құбылысы

Көптеген тәжірибелер заттар мен денелерді құрайтын бөлшектердің үздіксіз қозғалыста болатынын дәлелдеді.

Мысалы, ертеңгісін, жылы төсектен тұра алмай, маужырап жатқан кезіңізде, ас үй жақтан, анамыз демдеп жатқан хош иісті шәйдің ,немесе кофенің иісі мұрнымызға сезілсе, дереу көңіліміз жадырап, ұйқымыз лезде ашылып кететіні айдан анық. Бұл иістің бөлмеден бөлмеге таралып, біздің мұрнымызғажетуі,заттардыңмолекулаларының қозғалысы салдарынан. Молекулалардың көлемі аса кіші болғандықтан, затта олардың саны қыруарды құрайды. Кез-келген заттың молекулалары үнемі үздіксіз, ретсіз қозғалыста болады. Демек шәйдің иісі, бөлмедегі ауаның құрамына кіретін, газдың молекулаларымен түйісіп, ауада бірнеше рет бағытын өзгертеді екен. Сөйтіп, ретсіз қозғалыстың арқасында бүкіл бөлмеге тарап, біздің мұрнымызға жетеді екен. Екі зат, еріксіз бір бірімен араласады. Яғни екі заттың молекулаларының бір бірімен араласып, біріне бірі өтуі құбылысын жүргенін байқаймыз.

Сол сияқты өткір иісті затты бөлмеге алып кірсе, оның иісі сол уақытта ягни тез арада бөлме ішіне таралып кетеді. Бұдан затты құрайтын ұсақ бөлшектер үздіксіз қозғалыста болады деп жорамалдауға болады. Алайда ғылыми жорамалдың ақиқаттығын көптеген тәжірибелер жасап, тексеру қажет. Тек сынақ-тәжірибе ғана жорамалдың дұрыс немесе бұрыстығын анықтауға мүмкіндік береді. Мысалы, тар саңылаудан қараңғы бөлмеге түскен жарық жолағына көз салсаң, ауадағы шаң тозаңдарының ретсіз әрі үздіксіз қозғалыста болатынын көресің. Бұл бөлшектер, әрине, ауадағы молекулалар емес. Бірақ ауа құрамындағы көзге көрінбейтін сансыз көп молекулалар мен атомдар үздіксіз және ретсіз қозғала жүріп, ауадағы шаң тозаңдары үнемі ретсіз қозғалыста болады. Дүниеде өзгермейтін, қозғалмайтын дене болмайтыны секілді, қозғалыс табиғаттағы, қоғамдағы барлық өзгерістерді түгел қамтиды. Қозғалыс – жалпы өзгеріс, нысандардың бір-біріне әрқалай әсер етуі және олардың қалпының ауысуы. Ол – материяның ажырамас, өмір сүру тәсілі. Қозғалыссыз материяның болмайтыны секілді, материясыз қозғалыстың болуы мүмкін емес. Қозғалыс сан алуан болып келеді. Әрбір қозғалыстыстың өз иесі, өз тасымалдаушысы, яғни түпкі негізі болады. Яғни осы т

Ендеше, зат бөлшектерінің (атомдардың, молекулалардың) ретсіз қозғалысының келесі бір салдары - диффузия құбылысына тоқталайық.

Диффузия (латынша dіffusіo –таралу, жайылу) дегеніміз - бір заттың молекулаларының екінші заттың молекулаларының араларындағы бос орындарға өтіп таралу құбылысы. Диффузия дененің бүкіл көлеміндегі концентрация мөлшерінің бірте-бірте теңелуін, сөйтіп оның бірқалыпты сипат алуын қамтамасыз етеді. Кейбір денелердің өте шағын бөлшектері ғана емес (атомдар,молекулалар, иондар), біршама ірі түйіршіктері де диффузиялық қасиетті иемденуі мүмкін.

Диффузия құбылысы газдармен қоса сұйықтарда да, қатты денелерде де байқалады. Молекулалардың ара - қашықтығымен, бір біріне деген тартымдылығының өте әлсіз болуы себебінен, бұл құбылыс газдарда тез өтеді. Сұйық заттарда , молекулалары тығыз орналасқандықтан ,газга қарағанда ,диффузия баяу өтеді. Себебі бірінің арасынан бірі өтуі неғұрлым қиындау. Енді қатты денелерге тоқталсақ, олардың молекулалары өте тығыз орналасқандықтан, диффузия құбылысы өте баяу өтеді.

Айта кететін жағдай, температураның көтерілуі арқылы, диффузия процесі жылдамдап, үдей түседі. Себебі жылу күшейгенде, молекулаларда жылдам қозғала бастайды. Сондықтан да қант, салқын шайдан көрі, ыстық шәйда тез ериді.

Тұрмыста, табиғатта және адам мен жан-жануарлар әлемінде диффузия құбылысының атқарар рөлі көп. Сондай-ақ диффузия құбылысының практикада да қолдану аясы өте кең.

2. 2 Диффузия құбылысының адам өміріндегі маңызы

Диффузия құбылысының адам организміндегі мәні зор. Оттек ауадан өкпенің қан тамырларына диффузия жолымен ауа қапшықтары қабырғалары арқылы жеңіл өтеді, одан кейін онда ери отырып, ауадағы оттек адам терісінен өтіп, оның организмін сауықтырады. Көмірқышқыл газы араласу арқылы қан тамырларынан өкпенің ауа қабыршақтарына өтеді. Тағамдағы қоректік заттар клетканың ішінде араласады. Міне, сондықтан адам денесі терісінің үнемі таза болуы денсаулыққа жақсы әсер етеді.

Алайда, диффузияның зиянды жақтарына келер болсақ, ауру тарататын микробтар, әр түрлі улағыш заттар (темекі түтіні, арақ пен есірткі молекулалары тағы сол сияқты) адам организміне оңай…