Бұйрық рай тұлғасындағы кісі есімдері ғылыми жұмысы

№1 Бұйрық рай тұлғасындағы кісі аттары

№2 Зерттеу жұмыстың мақсаты: Бұйрық рай тұлғасында тұрған кісі аттарының берер мағынасын анықтап, олардың жасалу жолдарына талдау жасау;

№3Қазақ тілін зерттеушілер ішінде етістік категорияларын арнайы зерттеу объектісі ретінде қарастырған ғалым- Ы.Е.Маманов бұйрық райға толық үш жақты да қамтып айтатын анықтама береді: «Сөйлеушінің сөзі өзіне, екінші жақ тыңдаушыға және үшінші жақ бөгде біреуге немесе затқа қаратып айтылғанын білдіретін етістіктің формасы бұйрық рай деп аталады».

№4 Қазақ тіліндегі бұйрық райдың басқа рай түрлерінен өзіндік ерекшелігі мол. Ол өзінің модальдық мағыналарымен де, морфологиялық құрылымымен де, өзіне тән интонациясымен де басқа райлардан бөлекше көрінеді.

№6 Бұйрық рай тұлғасындағы кісі аттары: Бектұр, Ұлту, Бектұрсын, Қожабол, Серікбол, Тұрсын, Тоқтасын, Амантұр, Ұлболсын, Жеткіз, Қозыбақ, Бұзаубақ, Жадыра, Жайна, Лаула, Есбол, Есболсын, Байбол, Бекбол, Байболсын, Байтұрсын, Жарылқасын, Есіркесін, Жалғас, Жұбат, Жарбол, Жарболсын, Жүрсін, Ербол, Ерлан, Ерболсын, Сағын, Жанбол, Айбол, Досбол, Ерлен, Ерден, Нұрлан.

№7Бұйрық райда тұрған кісі аттарының мағыналық ерекшеліктері

Баласы көп шетінеп, тұрақтамай жүрген отбасында бала өлімнен аман болсын, тұрақтасын деген тілекпен Тұрсын, Тоқтасын, Амантұр, Жеткіз, Жүрсін, сияқты есімдер қойылатын болған.

Төрт түлік мал атауы түрлі жолдармен жасалған кісі аттарында да көптен кездестіруге болады: Бұйрық тұлғалы Бұзаубақ, Қозыбақ есімдерін сол топқа жатқызуға болады.

№8 Бала өмірі ашық, жарқын, нұрлы, өмірі оңай лаулап, гүлдей жайнасын, көңілі, өмірі жадырап жүрсін деген мақсатпен балаға – Жайна, Жадыра, Лаула, Нұрлан есімдерін қойған.

Ербол, Ерлан, Ерболсын, Ерлен, Ерден есімдері бала ер тұлғалы, мықты, батыр болсын деген тілекпен қойылған.

Ұлы жоқ отбасылар ұл сүю мақсатында тәңірден ұл тілеп, келесі перзент ұл бала бола ма деген тілекпен өмірге келген нәрестеге Ұлболсын, Ұлту есімдерін берген. Ұлболсын, Жанболсын, Жанбол

№9Баланың келешектегі ғұмыры дәулетті болсын жоқшылық көрмей, байлықта, барлықта өмір сүрсін деген мақсатпен сәбиге Байбол, Байболсын, Байтұрсын есімдерін берген.

Есбол, Есболсын есімдері туылған сәби ақылды, парасатты болсын, болашақта ата-ана, ағайын- тума, бауырларына ес болсын деген мақсат- тілекпен қойылған болу керек.