Өнеркәсіптегі химия 11 сыныпқа арналған қолданбалы курс

І. «Өнеркәсіптегі химия » қолданбалы курс бағдарламасы.

Түсінік хат

( 11 сынып , аптасына 1 сағат , барлығы 34 сағат )

11-сыныпқа арналған таңдау курсының бұл бағдарламасы оқушыларға жоғарғы сыныптарда химияны және жаратылыстану пәндерін оқып үйренуге қажетті химиялық білімнің негізін қалайды және арнайы орта оқу орындарында кәсіби дайындық алуға мүмкіндік береді.

Саралап оқыту принципі бастауыш мектептен бастап негізгі, жоғары буында ерекше орын алып келеді.Мектепте жоғары сатыда оқытудың негізгі міндеті оқушыларды мамандық таңдауға, болашақта өндірістің қай саласында еңбек ету мүмкіндіктерін болжауға жағдай туғызу.

Мектеп жергілікті жердің сұранысын, ерекшелігін ескере отырып , кәсіптік бағдар беруге толық мүмкіндігі бар.

Жоғары сатыда оқушының қай бағдарлы сыныпты таңдайтыны жеке тұлғаның қызығушылығына, болашақта таңдайтын жоғары оқу орнының бағытына, рухани ерекшелігі, отбасы және өзін қоршаған ортасына байланысты. Саралап оқытудың негізгі бағыты сол аймақта өндіріс орындарына мамандар дайындау міндеттеріне негізделеді. Ол үшін өндірістік

комплекстердің күйі мен дамуын ескеру қажет.

Мысалы, Оңтүстік аймақта барлық өндіріс салаларын төмендегідей үш топқа бөлуге болады:

ауыл шаруашылық шикізаттарын өңдеу;

минералды ресурстарды өндіру және өңдеу;

еңбек ресурстарын қолдану;

Осы аталған топтарды төмендегідей өнеркәсіп салаларына жіктеуге болады:

жеңіл және тамақ өнеркәсібі;

түсті металлургия, химиялық және цемент өнеркәсібі;

машина құрылыс , машина өңдеу және ағаш өңдеу өнеркәсібі;

Қазақстанда табиғат байлығы кең таралғандығы , жер қойнауында тас көмір , мұнай, газ, түрлі рудалар, металдар, фосфориттер және тағы басқа пайдалы қазбалар қоры бар екендігі мәлім.

Мұғалім сабақ барысында химиялық өнеркәсіптің шикізаттары туралы ғана емес, сонымен қатар олардың құрамы мен қасиеттері, өндіру әдістері және олардың табиғатта таралуы мен қолданылуын, оларды физика – химиялық негізде қайта өңдеу әдістері туралы кең мағлұмат береді.

Республика аймақтарының әр түрлілігі тек климаттық, географиялық, экологиялық жағдайлары жағынан ғана емес, сонымен қатар шаруашылық - өндірістік жағынан да айырмашылықтары болады.

Қазіргі заманның талабына сай қоғамымыздың , әлеуметтік - экономикалық

және ғылыми – техниканың дамуына байланысты білім мазмұнын жетілдіру мәселесі тұр. Сонымен қатар білім мазмұнының жылжымалы (вариативті) бөлігін іске асыруда жоғарыда аталған қолданбалы курс жобасын ұсынып отырмыз.

Оқушылардың функционалдық сауаттылығын қалыптастыруда 12 жылдық білім беру мазмұнының кіріктірілуі мен сабақтастығы. Әдістемелік құрал. – Астана: Ы. Алтынсарин атындағы Ұлттық білім академиясы, 2013. – 41 б.

8. Ғылыми жаратылыстану циклы пәндері бойынша жобалық тапсырмалар. – Астана: Ы. Алтынсарин атындағы ҰБА, 2015. – 80 б.

9. Жобалау және зерттеу қызметі негізінде 12 жылдық білім беру жағдайында оқушылардың функционалдық сауаттылығын қалыптастыру. Әдістемелік құрал. – Астана: Ы. Алтынсарин атындағы Ұлттық білім академиясы, 2013. – 45 б.

Осы нұсқаулықтар Академия сайтында (www.nao.kz) орналасқан

Қосымша сыныптан тыс іс-шараларды, үйірмелерді, секциялар мен факультативтерді ұйымдастырудың негізгі мәні – баланың дарындылығын ерте анықтау, шығармашылық қабілеттерін дамыту, оның қызығушылықтарының жан-жақтылығын қалыптастыру, кәсіби өзін-өзі анықтауына көмектесу болып табылады.

Нұсқаларды жүйелеу ҰБТ аясында пәндерді таңдауға бағдарланған емінде, яғни қолданыстағы ҮОЖ-мен салыстырғанда көбірек көлемде оқиды. Қазіргі кезде ғылым мен техниканың даму деңгейі әрбір адамға сапалы және терең білімнің, іскерліктің болуын қамтиды. Жастардың белсенді шығармашылықпен жұмыс істеуін және кеңінен ойлауға қабілетті болуын талап етеды. Сондықтан да мектептегі оқу процесінің негізгі мақсаты және жүйелі түрде оқушылардың шығармашылық ойлауын дамыту, әр адамның бойындағы туғаннан пайда болған интуициясын әрі қарай дамытуға ықпал ету, оқушының табиғи қасиеттерін химия пәнінен білім деңгейін тереңдету үшін оқытуды жоспарлы түрде ұйымдастыру, өз бетінше білім алу дағдыларының дамуына негізін салу болып табылады. Курстың жетекші идеясы – заттардың құрамы, құрылысы және қасиеттерінің арасындағы өзара тәуелділікті ашып көрсету, оқушылардың өз бетінше ойлай білу, есеп шығару мен сан қилы жолдн іздестіру, олардың шығармашылық қабілетінің дамуының бір әдісі. Оқушының өз бетінше жұмыс істеуге, пәнге деген қызығушылығын арттыру басты мақсат. Оқушының химия пәнінен білімін көтерудің ең басты шарты оның пәнге деген қызығушылығын арттыру.

Бұл курс 34 сағатқа негізделген.

Курстың мақсаты : Оқушыларға аймақтың химиялық өнеркәсібі, оның технологиясы, қолданылуы және олардың қоршаған ортаға әсері туралы терең білім беру.

Курстың міндеттері:

оқушылардың теория мен практиканың өзара байланысын дәлелдеуіне көз жеткізу ;

оқушылардың өз жеріне деген патриоттық сезімін дамыту;

оқушылардың пәнге қызығушылығын танымдық белсенділікті арттыратын қызықты тәжірибелер, өндірістерге экскурсия ұйымдастыру арқылы қалыптастыру;

жаңа ақпараттық технология әдістерін ( видеофильм, электрондық оқулық, интерактивті тақта т.б. интерактивті технологияны) қолдану арқылы білімдерін тереңдету;

оқушылардың болашақта мамандық таңдауына ой салып , әсер ету ;

оқушыларға экологиялық білім, экологиялық сана , экологиялық тәрбие, экологиялық мәдениеттілік қалыптастырып дамыту;

табиғат қорғау мәселесін қажеттілікке айналдыруға тәрбиелеп, бағыттау .

жергілікті жердің экологиялық жағдайын ескере отырып, денсаулық сақтау технологиясына көңіл бөлу .

Бұл курсты жүзеге асыруда мұғалім жергілікті жер материалдарын қолданумен қатар, өндірістегі құбылыстарды бақылау, экскурсиялар ұйымдастыру, қауіпсіздік ережелерін сақтау ерекшеліктерін ескергені жөн. Мұғалім Қазақстанның химия өнеркәсібінің жетістіктерін қарастыру барысында оқушыда өзінің еліне, аймағына деген патриоттық сезімін тәрбиелейді және Республикада химия өнеркәсібін құру кезеңінде не дамыту барысында басқа елдің көмектері, тәжірибе алмасу ролін байқауға болатындығына көз жеткізеді.

ІІ. Мазмұндық бөлімі

Қолданбалы курстың мазмұны мен құрылымы.

Кіріспе : ( 2 сағат)

Аймақтағы химия өнеркәсібінің түрлері , оның құрылымы мен міндеттері.

Мұнай жолдары . Мұнай өңдеу өнеркәсібінің дамуы.Геохимиктер – мұнай-

шылар, мұнайхимиктер, лаборант, химик – аналитик т.б. мамандықтар туралы.

І – тақырып. Өндірісте қауіпсіздік техникасы ережелерін сақтау (2 сағат)

Мұнай саласындағы өндірістерде сақталатын қауіпсіздік ережелері. Мұнайды айдауға арналған лабораториялық қондырғының моделін жинау. Мұнай өнімдерін схема түрінде көрсету.Коллекция жасау үшін мұнай өнімдерінің үлгілерін жинау тәртібі.

ІІ – тақырып . Мұнай және табиғи жанғыш газдардың құрамы мен қасиеттері ( 3 сағат)

Мұнай және табиғи жанғыш газдардың шығу тегі.Табиғи және мұнайға серік газдар, олардың құрамы. Қазақстанның Атырау, Ақтөбе, Маңғыстау аймақтарында өндірілетін мұнай өнімдерінің сапасы мен халық шаруашылығында қолданылуы.

ІІІ – тақырып. Мұнайды өңдеу (13 сағат)

Мұнайға серік газдарды алғашқы өңдеу. Мұнайды судан және қатты күйдегі қоспалардан тазарту. Мұнайды айдау. Мазутты айдау.Термиялық және катализдік крекингтің физика – химиялық негіздері және оларды жүргізудегі тиімді жағдайлар.Мұнай өнімдерінен ароматты көмірсутектерді өндіру.

Тас көмірді кокстеу.Қатты көмірсутектер қоспасы – парафиндердің қолданылуы. Мұнай айдау моделін құрастыру.

ІV – тақырып . Атмосфералық ауаның өндіріс қалдықтарымен ластануы (5 сағат)

Химиялық өнеркәсіп орындарынан шығатын қалдықтар . Өндіріс қалдықтарының қоршаған ортаға және адам ағзасына әсері.Табиғаттағы адамның іс - әрекеттері.Бензин орнына басқа отын түрлерін қолдану ерекшелігі.Мұнай өңдеуде қоршаған ортаны қорғау мәселелері.

V – тақырып . Атмосфералық ауаны ластанудан қорғау.(5 сағат)

Табиғатты қорғау туралы нормативтік құжаттар және оның орындалуы. Ауаға тарайтын қалдықтарды тазарту жолдары. Қалдықсыз технологияның маңызы . Санитарлық – қорғау аймақтары. Жергілікті жерде отынды тиімді жағу және жылу жүйесін газға айналдыру мәселелерінің орындалуы. Қаланың экологиясы.

VI – тақырып . Өндіріске экскурсия. ( 1 сағат)

ІІІ. Нормативті бөлім

«Өнеркәсіптегі химия» қолданбалы курс бағдарламасының жобасы.

р/р

Тараулар

Сағат саны

Оның ішінде

Теор.сағ.

Прак.сағ

І.

Кіріспе

Өндірісте қауіпсіздік техникасы ережелелерін сақтау.

ІІ.