Оқу сапасын бағалау зерттеулері туралы мақала, 4 бет

ОҚУШЫЛАРДЫҢ ОҚУ САПАСЫН БАҒАЛАУДЫҢ ӘЛЕМДІК ЖӘНЕ ОТАНДЫҚ ЗЕРТТЕЛУ ЖАЙЫ

Жумабай Аида Айдосқызы

Алматы қаласы, Алатау ауданы №152 МГ мұғалімі

АННОТАЦИЯ

Мақалада оқушылардың оқу сапасын бағалауда әлемдік және отандық бағалаудың зерттелу жайы, қазіргі таңдағы оқу-ағарту саласының қалыптасуы мен оқыту тәсілдерінің маңызды аспектілеріне теориялық талдау беріледі.

Түйінді сөздер: оқушы, оқу сапасы, бағалау

Қазіргі кезеңде егеменді елімізде білім берудің жаңа жүйесі жасалып, әлемдік білім беру кеңістігіне бағыт алуда. Еліміз әлемдік өркениетке кіріккен тұста білім беру жүйесінде үлкен бетбұрыс болғаны белгілі. Соның негізінде білім сапасын жаңа деңгейге көтеру мақсатында Елбасымыз Н.Ә.Назарбаев 2012 жылы қаңтардағы «Әлеуметтік-экономикалық жаңғырту – Қазақстан дамуының басты бағыты» атты Қазақстан халқына Жолдауында: «Мектеп оқушыларының функционалдық сауаттылығын дамыту жөніндегі 2012-2016 жылдарға арналған ұлттық іс-қимыл жоспары» деп отырып, мектеп оқушыларының функциялық сауаттылығын дамыту үдерісін мазмұндық, оқу-әдістемелік, материалдық-техникалық қамтамасыз ету жөніндегі іс-шаралар кешенін қамту қажеттілігін ерекше атап өтті [1].

Білім сапасын көтеру мақсатында түрлі жаңалықтар мектеп өміріне енгізілуде. Жаңа заманның білімді ұрпақтарын тәрбиелеп оқытуда түрлі қиындықтар кездеседі. Соның жолдарын іздеуде көптеген іс-тәжірибелер жасалуда. Бұл талаптарды жүзеге асыру үшін оқушы білімін бағалауда мүлдем жаңа бағытта жұмыс істеу қажеттілігі туындайды. Білім сапасын бағалаудың өзі – кең ауқымды ұғым. Оған білім тексеру жүйесі, тексеру жолы, әдіс-тәсілдері, талап-қағидалары, ұйымдастыру жолы т.б. жатады. Сонымен қатар білімді бағалаудың ең басты құрамдас бөліктері: білімді тексеруге қойылатын талаптар, білімді тексеру мақсаттары, міндеттері, білім тексеру сапасы, тексеру құралы т.б. «Бағалау – сыртқы заттар мен құбылыстардың, олардың қатынастарының адам санасында идеалды образдар жүйесі ретінде бейнеленуінің қайшылыққа толы күрделі үдеріс», – деп ғалым Д.Кішібеков тұжырым жасаған. Олай болса, оқуды бағалау оқу іс-әрекеті барысында адам өзін қоршаған ортаны игереді, ол туралы білімі кеңейіп, тереңдей түседі, шынайы білімге айналады [2].

Қай елдің болмасын өсіп өркендеуі, оның ұлттық білім жүйесінің деңгейіне, даму бағытына байланысты.

Бүгінгі таңда оқу-ағарту саласының қалыптасуы мен даму кезеңдерінде, оқыту тәсілдері мен бағалау жолдарына көптеген әдіскер-ғалымдар педагогикалық-психологиялық зерттеулер жүргізіп, әртүрлі тәжірибелердің сынақ нәтижелеріне сүйеніп, ой тұжырымдамалар келтірді. Кеңес дәуіріндегі дидакт ғалымдар Ю.К.Бабанский, П.Я.Гальперин, Н.Г.Дайри, М.А.Данилов, В.П.Есипов, А.Н.Леонтьев, Н.А.Менчинская, Е.И.Перовский, С.П.Рубинштейн, М.Н.Скаткин, Н.Ф.Талызина және басқалар тексеру – оқу үрдісіне әсер ететін басшы құрал және оның білімді меңгеру барысын қамтамасыз етуге әсері зор деп атап көрсетті. Тексеру барысының сипаттамасы, ұйымдастырылуы мен жүргізу жолдарын Г.И.Афонина, А.И.Гончарова, В.Л.Крутецкий, Г.П.Кукла және басқалардың ғылыми еңбектерінде қарастырылса, тексерудің әртүрлі әдіс-тәсілдерін М.М.Балашов, К.П.Внукова, Я.В.Джамус, Г.В.Ельниковалар және тағы басқалар өз жұмыстарында зерттеулер жасаса, Ю.К.Бабанский, Г.И.Битурина, И.И.Кумбабы, В.П.Беспалько, И.П.Краснянская, И.А.Рапопорт, В.Л.Рысс секілді ғалымдар білімді тексерудің әртүрлі әдістемелік аспектілерін оқу процесінің басты компоненті, құрылымы ретінде қарастырған [3].

Қазақстан Республикасы «Білім туралы» Заңында: білім беру мазмұнының ұғымына жеке адамның біліктілігі мен жан-жақты дамуын қалыптастыру үшін негіз болып табылатын білім берудің әрбір деңгейі білімдер жүйесі. Білім беру мазмұны білім берудің мемлекеттік жалпыға міндетті стандарттары негізінде әзірленетін білім беретін бағдарламаларымен айқындалады, - деп көрсетілген. Әр реформа заман талаптарына сәйкес білім мазмұны өзгеріске ұшырайды.

Білім мазмұнын жаңарту, білім беру жүйесін дамыту – өмір талабының обьективті заңдылығы. Білім мазмұны – оқыту үдерісі компоненттерінің бірі. Білім мазмұнын игерілу деңгейі оқу жетістіктерін бағалауға қатысты анықталды. Оқу сапасын бағалауда көптеген мәселелердің шешілмеуіне қарамастан, бағалаудың тиімділігін арттырудың бір қатар програмалы оқытуда білімді тексеру мен бағалау проблемасы шетелдік білімді бағалаудың өзекті екендігі айқындалды. Оқушылардың оқу жетістіктерін әлемдік және отандық бағалау бойынша жасалған талдаулар олардың нәтижелерін бағалаудың көптеген түрлерінің бар екенін айқындайды. Сондықтан оқушының оқу сапасын бағалауға қатысты тоқталып өтсек. «Бағалау» термині «жақын отыру» дегенді білдіретін латын сөзінен шыққандығы кездейсоқ емес, себебі бағалаудың негізгі сипаты бір адам басқа адамның не айтып, не істегенін немесе өзін өзі бақылау жағдайында өзінің дербес ойлауын, түсінігін немесе тәртібін мұқият бақылауы болып табылады. Бағалау - одан арғы оқу туралы шешімді қабылдау мақсатымен оқытудың нәтижелерін жүйелі түрде жиынтықтауға бағытталған қызметті белгілеу үшін қолданылатын термин [4].

Білім сапасын көтеру үшін оқушының білім мазмұнын меңгергенін, оның жеткен жетістігін бағалау арқылы жүзеге асырылатын ескере отырып, бүкіл бағалау түрлерін, яғни оқу…