Оқу-танымдық іс-әрекетті дәстүрлі бағалау туралы мақала

ТАҚЫРЫБЫ: «ОҚУШЫЛАРДЫҢ ОҚУ-

ТАНЫМДЫҚ ІС-ӘРЕКЕТТЕРІН ПЕДАГОГИКАДАҒЫ ДӘСТҮРЛІ БАҒАЛАУ» Мақсаты: Бастауыш сынып мұғалімдерін педагогикалық үдерісті ұйымдастыру мен өткізуде оқушылардың оқу-танымдық әрекеттерін бақылау және бағалауға ғылыми тұрғыдан қарауға үйрету.

Негізгі түсініктер: Оқытудан оқу іс әрекетіне көшу, бақылау, бағалау, баға, бақылау мен бағалаудың түрлері және т.б. Жоспар:

1. Педагогикалық жүйедегі бағалау үдеріс дегеніміз не? 2. Бақылау мен бағалауды бастауыш сыныптарды өткізу мен ұйымдастыру түрлері. 3. Бағалаудың оқушы болмысына ықпалын түсіну. Әдебиеттер тізімі:

1. Қараев Ж.А., Кобдикова Ж.У. Оценка деятельности учащихся в условиях применения педагогической технологии обучения // Вестник высший школы Казахстана, №5, 1998.

2. Қобдикова Ж.У. Педагогическая технология уровневой дифференциации обучения в средней школе. /Монография. Алматы, 2000.

3. Құдайкулов С.М. Социально-педагогические основы измерения и оценки качества профессиональной деятельности учителей- предметников.- Алматы, 2005.

4. Қоянбаев Ж., Қоянбаев Б. Педагогика.- Астана, 1998. 5. Досқалиев Қ.С. Білімді есепке алу және бағалау// Қазақстан мектебі, 2005.-№8.- 50-52 б.

6. Қалиғожин А.Т. Білімді есепке алу және бағалау// Қазақстан мектебі, 2000.-№3.- 61-64 б.

7. Менчинская Н.А. Проблемы "самоуправления" познавательной деятельностью и развитие личности//Теоретические проблемы управления познавательной деятельностью человека. - М., 1975.

8. Ажетова. Г. Қазіргі оқу орындарында оқытудың мағынасын жетілдірудің дидактикалық принциптері. // Ұлт тағылымы,-2003.-№1.- 61-62 беттер.

Дөңгелек үстел: Талқыланатын сұрақтар мен тапсырмалар: 1. Сабақтағы байқау және балалармен әңгіме негізінде мұғалімнің білімдерді бағалауы мен бағалық пікірлерінің білм беру, тәрбие, дамытушылық мәніне талдау жасаңыз. Оқушылар жауабын дәлелдеудің мүмкін болатын жолдарын ұсыныңыз.

2. Бастауыш сыныпта білімді тақырыптық тексеру мен бағалаудың мәні неде? Арнайы дайындалған сабақты байқау нәтижесіне талдау беріңіз.

3. Мұғаліммен әңгіме және оқу құжаттарын талдау негізінде тоқсан, жарты жылдық немесе оқу жылының қорытынды бағасына негідеме беріңіз.

4. Нашар үлгеретін немесе үлгермейтін оқушылармен олардың өз бағаларына қатынасы жөнінде әңгіме өткізіңіз.

Оқушылардың білімін тексеру мен бағалау мемлекеттік маңызы бар

және білім беру органдары мен мектеп әкімшілігінің мұғалімі жұмысын бақылауының құралы болып табылады. Оқытудың барлық кезеңдерінде бақылау жұмыстары, байқау, оқушылар жұмысын талдау, тестілеу бақылаудың басқа да формалары тексеру мақсатында пайдаланылады.

Білімді тексерудің білім берушілік мәні мұғалім үшін де, оқушы үшін де оқушының қандай білім мен білікті меңгергенінің белгілі болуында. Білімді бағалау сол білімнің игерілу сапасын анықтайды. Бағаға бастауыш сынып жасындағы оқушылар оқыту нәтижесінің негізгі және шешуші көрсеткіші деп қарайды.

Сондықтан да тексеру мен бағалау әдісі ретінде оқушылардың оқу материалын талдауына тікелей қатынасы бар. Тексеру мен бағалау оқушылар бойында оқудың орынды себептерін туғызады, қызығуын, білімге құштарын және бейімдігін, оқу жұмысындағы ұжымшылдық пен достық сезімдерін тәрбиелейді. Оқушылар жолдастары жақсы, өте жақсы баға алғанда қуанады, үлгермеушілерге көмектесуге тырысады. Мұғалім білімді тексергенде баға сынып ұжымында қандай әсер қалдырғанын, оқушылар жолдастарының табысы мен сәтсіздігіне қалай қарайтынын ұдайы бақылап отыру қажет.

Білімді тексеру мен бағалау баланың ойлау қуатын дамытады, білімді игерудің логикасын ашады, ой-пікір ұласымымен, оқу материалын игерудің логикалық амалдарымен, тәсілдерімен, жолдарымен таныстырады. Бастауыш сыныптарда оқу материалын оқушылардың игеруін тексерудің түрлі тәсілдері мен формалары танымдық құштарлықты дамытуға көмектеседі, материалды нәтижелірек игеруге жетелейді. Оқушылар мұғалімге қалай жауап беруді емес, тапсырманы қалай дұрыс орындауды ойлайды.

Білімді тексерудің оқушы үшін объективтік жағы – баға, мұғалімнің баға беру пікірі, білімдегі жетістіктер мен кемшіліктердің сипаттамасы болып табылады. Ал білімді тексерудің субъкективтік жағы бастауыш сынып жасындағы оқушының өз біліміне, білімінің бағасына қатынасы болып табылады. Білімді тексерудің объективтік және субъективтік жағының тепе-теңдігі болуы мүмкін емес. Білімді бағалауда аз болсын немесе көп болсын, әрдайым субъективтік пен объективтік қарама-қайшылығы болып отырады. Ең бастысы – мұғалім тарапынан оқушы білімін объективті талдауға талапты көтеру, оқушыға мұндай талдаудың түсінікті болып және оқушы тарапынан оның қабыл алынуы.

Оқыту үдерісінде білімді тексерудің мәні мұғалімнің бұл жұмыс формасын ұйымдастыруына қойылатын талаптарды анықтайды. Олар:

1. Мұғалім бағдарламалық оқу материалы игерілуінің сапасын тексеріп, бағалайды. Сонымен қатар ол балалардың қандай қосымша материал оқитынын білуі қажет. Бірақ оқылған қосымша материал бағаланбайды, тек оның бағдарламалық материалды оқып, зерттеуге қандай ықпал тигізетінін ғана тексереді.

2. Мектептегі оқу жылдарының бәрінде білімді тексеру мен бағалау жүйелі және үздіксіз болуы керек. Кейбір пәндерден оқушының білімін бағалау оның өмірінің бір көрінісі ғана болып қалмағаны жөн. Оқушы кез келген сабақта жауап беруге дайын болуы керек. Бұл оқушының танымдық іс-әрекетіні үздіксіздігін қамтамасыз етеді.

3. Білімді тексеру мен бағалау оқушылардың ақыл-ой қабілетін дамытуға, оқудың қиындықтарын жеңе білуге байланысты моральдық