Оқушы қабілетін анықтап, шығармашылыққа баулу мақаласы

ОҚУШЫ ҚАБІЛЕТІН АНЫҚТАЙ ОТЫРЫП,

ШЫҒАРМАШЫЛЫҚҚА БАУЛУ

Берженбаева Асемкул Райқызы Қызылорда облысы Жаңақорған ауданы №110 мектеп-лицейі бастауыш сынып мұғалімі

Қазіргі кезеңде білім беру саласындағы әлемдік білім кеңістігіне ұмтылуға байланысты жасалынып жатқан талпыныстар мектеп оқушыларының дербестігін, ізденімпаздығын, белсенділігімен шығармашылық қабілеттерін дамытуды талап етеді. Сондықтан, оқушылардың мектепте оқып жүрген кезінде олардың ойлау белсенділігін шығармашылық қабілетін дамытып, білім мен біліктерін өмірдің жаңа жағдайында пайдалана білуге үйрету қажеттілігінен туындайды. ҚР «Білім туралы» заңында білім беру жүйесінің жеке адамды қалыптастыруға, дамытуға және кәсіби шыңдауға бағытталған ролі атап көрсетілсе, осы заңның 41-бабында: «Педагог қызметкерлер оқушылардың мемлекеттік білім беру стандартында көздеген деңгейден төмен емес білім, білік, дағды алуын қамтамасыз етуге, жеке шығармашылық қабілеттерінің дамуы үшін жағдай жасауға міндетті»,-делінген. Осыған орай бүгінгі бастауыш сынып мұғалімдерінің алдында оқушыға білім, білік дағдыларын игертіп қана қоймай, олардың қабылдауын, ойлауын, қиялын, сезімдерін, ерік-жігерін, яғни жан-жақты, шығармашылығын дамыту міндеттеріде тұр. Шығармашылық дегеніміз – адамның өмір шындығына, өзін –өзі тануға ұмтылуы, ізденуі. Өмірде дұрыс жол табу үшін адам дұрыс ой түйіп, өздігінен сапалы,

Бастауыш мектеп оқушыларының шығармашылық қабілетінің дамуы оқу барысының дұрыс ұйымдастыруы мен байланысты. Мектеп мұғалімдері көп жағдайда оқушылардың пәнге байланысты жаңа материалды дұрыс меңгертіп, сабақ үлгерімінің жақсы көрсеткіштеріне қанағаттанып қояды да, олардың айрықша, шығармашылық белсенділігін дамытуға көп жағдай жасай бермейді. Сабақ - қашанда жетіліп отыратын шығармалық сипаттағы үрдіс. Сабақ – білім беруді ұйымдастырудың негізгі жолы. Мұғалім – сабақта басты тұлға, өйткені ол оқушыларға жүйелі түрде білім алу дағдысын іскерлігін қалыптастырады. Сабақты түрлендіріп өткізуде оқушылардың танымдық белсенділігін арттырады. Негізінен шығармашыл тұлғаны қалыптастыратын бірден бір нұсқа сабақ болса, сабақтың нәтижелі болуына ықпал ететін нұсқа – сол сабақты өткізудің әр түрлі әдіс тәсілдері, яғни жаңашыл сабақ. Мұғалім шығармашылыққа үйрету үшін мынандай жағдайларды ескеруі тиіс:

- Мұғалім ең алдымен, сыныпта шығармашылық көңіл күй тудыру үшін баланың назарын бір нәрсеге бағыттауы керек. - Әрбір шығармашылық тапсырманы оқушыға ұсынудың мазмұны жеткіншіктердің жас ерекшелігіне, қызығушылығына үйлесу қажет. - Оқушының шығармашылықпен айналысуына мектепте, сабақ үстінде, үйде қолайлы жағдай туғызу. - Техникалық құралдарды тиімді қолдану. Мұғалім сабақта әдіс тәсілдерде пайдалана отырып балалардың ұсыныс пікірлерін еркін айтқызып, ойларын ұштауға өздеріне деген сенімін арттыруға мүмкіндік туғызып отыру қажет. Әдіс – тәсіл көмегімен өткізген әрбір сабақ оқушылардың ойлауын және қиялын, ойын дамытып, оларды сөйлеуге үйретеді түрлі әдістемелік тәсілдер пайдалану арқылы қабілеті әр түрлі балалардың ортасынан қабілеті жоғары баланы іздеп, онымен жұмыс жасау, оны жан-жақты тануды ойлап, оқушылардың шығармашылық деңгейін бақылап отыру әрбір мұғалімнің негізгі міндеті.

Осы міндетті орындау барысында жан - жақты білімді, жоғары мәдениетті, шығармашылықпен ой толғай білетін оқу арқылы өзінің ой өрісін, шығармашылық қабілетін дамыта алатын жеке тұлға қалыптастыруымыз керек.

Баланы жастайынан шығармашылық өнеріне қалай баулу керек? Оның жолдары, әдіс-тәсілдері, мазмұны қандай? Психологтардың зерттеуі бойынша. Әрбір жаста

шығармашылыққа баулуға өзек болатындай өзіндік ерекше қабілет, бейімділік бар екен. Оқушылардың шығармашылық қабілеттерін арттырып, ынталандыру үшін сабақтарды мынадай жолдармен өткізуге болады:

1. Сабақты кең көлемде көрнекі құралдарды пайдалану 2. Сабақты түрлендіріп өткізу 3. Сабақта оқушылар өздері жасаған суреттер, схемаларды пайдалану 4. Сабаққа қатысты бейнетаспаларды, фильмдерді көрсету Талантты балалардың өмірінде және іс-әрекетінде байқалатын ерекшелік белгілері айқындалған. Мұндай белгілерді балалардың іс-әрекет ерекшеліктерін бақылаған кезде баяндауға болады. Шығармашылық дарындылықтың белгілері әр түрлі болатындығы қиындық туғызады және де олар әлеуметтік ортамен тығыз байланысты. Бастауыш мектепте шығармашылық қабілеттілік оқу әрекетінде көрінеді. Сондықтан әр бала бойындағы шығармашылық қабілеттерін бағыттап, тәрбиелеу қазіргі таңдағы ата-ана мен мұғалімнің тарапынан қолдау тауып отыруы қажет. Бастауыш сыныпта «ана тілі» және «қазақ тілі» сабағында ұтымды уақыт тауып, шығармашылық жұмыс түрлерін жүргізуге болады. Ол үшін мұғалім мәтіннің, жаттығудың өн бойынан шығармашылық тапсырмаға лайықты жағдайлар іздеп табуы керек. Кейбір практикалық тапсыраларды да шығармашылық арнаға бұрып өзгертуге болады. Бастауыш сынып оқушыларының қиялы әдеттегіден тыс, ерекше. Олар естіген әңгімелер, ертегі желісімен өзіде оларды құрастыра алады. Сондықтан мұғалім ертегіні немесе