Жобалау арқылы оқушы қабілетін дамыту мақаласы

Жобалауды ұйымдастыру арқылы оқушының ғылыми-танымдық қабілетін ашу

Арықбаева Жамила Арықбайқызы

С.Мәуленов атындағы гимназиясы

Қостанай облысы, Қостанай қаласы

Елбасы Н.Ә. Назарбаев «Әлеуметтік –экономикалық жаңғырту- Қазақстан дамуының басты бағыты» атты Қазақстан халқына Жолдауында мектеп оқушыларының функционалдық сауаттылығын дамыту бойынша ұлттық жоспарды қабылдау жөнінде нақты міндет қойған болатын. Мұндай міндетті шешу жағдайында белсенділігі жоғары, шығармашыл тұрғыда ойлауға және шешім қабылдай алуға, кәсіби жолын таңдай алу қабілеттілігін, өмір бойы білім алуға дайын тұратын тұлғаның ең басты функционалдық сапаларын қалыптастыру орта білім жүйесіне жүктеліп отыр.

Тегінде адам баласы адам баласынан ақыл,білім, ар, мінез деген қасиеттерімен озады,-деген Абай атамыз. Ұлы ақын сөзі еш уақытта мәнін жойған жоқ.Озық ойлы білімдар адамдар заманның дамуына өз үлестерін қосады. Елбасымыз Н.Назарбаев: «Бізге керегі –шын дарындар. Мемлекет өзінің талантты ұлдары мен қыздарын, тарланбоз жүйріктерін қолдауға, қорғауға міндетті» деп еліміздің болашағы жастарға үлкен мән берген.

Қазақстан Республикасының «Білім туралы Заңына» мемлекеттік саясат негізінде әр баланың жеке қабілетіне қарай интеллектуалдық дамуы жеке адамның дарындылығын дамыту сияқты өзекті мәселелер енгізілген. Бала бойындағы дарындылық, ғылымилық қабілетін ашу, жақсы танымдық қасиеттерін зерттеу, айқындау – ең басты мәселе. Ал оқытудың түпкілікті нәтижесі – өз ойын дәлелдей алатын, жан – жақты білімді, білімін жүзеге асыра алатын, қалыптасқан өзіндік азаматтық көзқарасы бар іскер, ақылды, адамгершілігі мол тұлғаны тәрбиелеп қалыптастыру.Әр баланың бойында табиғат берер ерекше қабілеті, дарындылығы болады. «Бұлақ көрсең көзін аш» - дегендей, осындай баланың бойындағы дарындылық қасиетін дамыту көбіне мұғалімдердің кәсіби біліктілігіне байланысты екендігі айдан анық.

Өз тәжірибемде мен негізінен тың жаңалық боп есептелетін когнитивтік лингвистика саласын қамтып тақырып таңдауға ұмтыламын.

Қазіргі таңда тілді барша адамзаттың ең басты құндылығы деп танитын көзқарас өркениетті қоғамның ең басты қағидасына айналды. Негізгі тіл адамның ойлау, қабылдау, пайымдау арқылы ақиқат дүниені танудың құралы ретінде ой- санасының объективтенуі болып табылады.Осыған орай, тілдік жүйені құраушы бірліктер когнитивтік лингвистиканың нысанына айналып отыр. Дүниенің тілдегі бейнесін жан-жақты қарастырудың маңызы зор. Бүгінде лингвистика ғылымында тіл мен танымды бірлікте қарастыру үрдіске айналып келеді. Осы танымдық ғылымның басты зерттеу нысанының бірі-концепт,яғни тірек мағына ұғымы. Адам санасындағы дүние бейнесінің үзіктері концепт көмегімен сөз арқылы таңбаланып, көрініс табады.

«Концепт» терминін тіл аясындағы мәселелерге қатысты пайдалануды өткен ғасырдың бірінші жартысында тұңғыш рет орыс философы С.А.Аскольдов ұсынған. Концепт туралы пікірлердің ішінен қазіргі кезде көптеген ғалымдар тарапынан қолдау тауып, ғылыми тәжірибеде қолданылып жүрген – А.Вежбицкаяның анықтамасы. Ғалым концептініадамның әлем туралы тиянақталған мәдени түсініктері бейнеленген және атаулары бар ғаламның тілдік бейнесі ретінде таниды.

Тіл мен ойлаудың байланысын ашу жолында қазіргі тіл білімінде когнитивтік лингвистика саласы дамып келеді.Төл тіліміздің қыр-сырын толық менгеру үшін ұлттық мінез-құлқымызға сай жай -күйлердің тілдік ерекшеліктерін анықтау маңызды. Бүгінгі күні тілді басқа да ғылым салаларымен, атап айтқанда, психология, физиология, философия т.б байланыстыра зерттеп,олардың ортақ ережелерін жасап,тіл немесе сөз қалай жасалды,оның шығу себебі, бұл құбылыстар адам санасына қалай әсер етті, оларды қалай қабылдай алады деген сұрақтарға жауап іздеу- басты мақсат.

Функционалдық дағдыларды жобалау әдісі арқылы ғылыми жобаға қатысатын оқушылар бойына дарыта білу қажет. Оқушының дарындылығын анықтап,дамыту үшін қазақ тілі пәні мұғалімі ретінде мынандай мақсаттар мен міндеттерді қоюға тырысамын. Оқушы белсенділігін арттыру

1. Дарынды оқушының ақыл-ойының, эмоционалдық және әлеуметтік дамуы мен ерекшеліктерінің өзіндік ашылу деңгейі мен өлшемін ескеру;

2. Жан-жақты ақпараттандыру;

3. Коммуникативті бейімдеу;

4. Жобаға қатысатын оқушының шығармашылық бағытының ашылуына, дамуына, қоршаған ортаға өзін-өзі жарнамалауына көмек көрсету;

Бала бойындағы дарындылық, ғылымилық қабілетін ашу, жақсы танымдық қасиеттерін зерттеу, айқындау – ең басты мәселе. Ал оқытудың түпкілікті нәтижесі – өз ойын дәлелдей алатын, жан – жақты білімді, білімін жүзеге асыра алатын, қалыптасқан өзіндік азаматтық көзқарасы бар іскер, ақылды, адамгершілігі мол тұлғаны тәрбиелеп қалыптастыру.

Ғылыми жоба жазатын оқушыға мынадай талаптар қоя отырып, жұмыс жасауға дағдыландыруға бағыттаймын, қоршаған ортаны сезе білу, құбылыс себептерін іздене білу, ақыл парасатты игеріп, ойлау, сезім қабілеттерін арттыру;алдына мақсат қоя білу және жетуге ұмтылу;өзін – өзі талдауды, өзін – өзі бағалай білуді меңгеру;басқа адамдармен қарым-қатынас жасай білу, осы заманға сай технологияларды пайдалана білу (интернет, электронды пошта).

Мәңгілік тақырыптардың бірі – қыз мәселесі.Сондықтан Айгерім атты оқушымен бірлесе отырып, «қыз»концептісінің сырын ашуға үңілдік те,«Қыз сөзінің концептісі» деген тақырыпты ғылыми жобада…