Оқушылардың өзін-өзі реттеу дағдыларын дамыту, 11 сынып

Жамбыл облысы, Жуалы ауданы, Қошқарата ауылы, Б.Үсенов көшесі №54 ғимарат, №9 Абай атындағы орта мектебі КММ

Қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің мұғалімі Кенжебекова Жібек Нұрғазықызы

Мақала тақырыбы: Функционалдық сауаттылығын арттыру арқылы, оқушылардың өзін-өзі реттеу дағдыларын жетілдіру жолдары.

Қазақстан Республикасының орта білім беру саласындағы басым бағыттарын әлемдік білім беруді дамыту үдерістерімен сәйкестендіру мақсатында оқушылардың функционалдық сауаттылығын дамыту өзекті мәселе.

Қазақ тілін оқытуда оқушылардың функционалдық сауаттылығын дамытудың теориялық негіздері оқушылардың қазақ тілін меңгеруі барысында жүйелі ойлауын дамытып, мектепке алған білімнің өмірдің қай саласында да тірек болуын қамтамасыз ететін тиімді әдістемелік жүйе жасауға және қолдануға мүмкіндік береді.

Қазақ тілін оқыту барысында қалыптастырылуы тиіс деп күтілетін «функционалдық сауаттылықтың» белгілерін төмендегі модельден көруге болады. (1-сызба)

Өмірдің күнделікті мәселелерін шешуге бағытталған

Сауаттсыздықты қарқындылықпен жою тәсілдерін іздеу мәселелері аясында маңызды орын алады.

Жеке тұлғаның жағдаятқа қатысты танылуы

Оқу мен жазудың базалық қарапайым деңгейі

Қалыпты, үйреншікті міндеттерді шешуге арналған

Ересек тұрғындардың бағалауы ретінде қолданылады

Функционалдық сауаттылық белгілері

1 сызба. Қазақ тілінен функционалдық сауаттылықтың белгілері.

Бұл белгілерді бір аяға жинақтап модель ретінде көрсетуде функционалдық сауаттылыққа берілген анықтаманың құрамындағы белгілер негізге алынып отыр.

Функционалдық сауаттылыққа қол жеткізген оқушы дегеніміз мектепте білім алуы барысында өмірдің қалыпты жағдайларында кездесетін түрлі жағдаяттардың шешімдерін таба алатын қабілетке ие болған, негізінен қолданбалы білімін жүзеге асыра алатын деңгейдегі білім иесі болып табылады. Жинақтай алғанда, функционалдық сауаттылық оқушының жеке тұлғасының әлеуметтенуіне игі ықпал ететін басты тірек болып табылады.

Қазақ тілін оқыту барысында оқушылардың функционалдық сауаттылығын қалыптастырудың теориялық негіздері жүйесінің моделін байқауға болады. Оқушыларға функционалдық сауаттылығын қалыптастырудың теориялық негіздеріне психология және педагогика ілімдері, жеке тұлғаны қалыптастыру мен дамытуға бағдарланған жаңа оқыту технологиялары, қазақ тілінің функционалдық грамматикасы, мектепте қазақ тілін оқытуды ұйымдастыру тәсілдері, мектеп оқушыларының білімін құзыреттілік негізінде бағалау жүйесі алынуы қажет.

Қазақ тілін оқыту барысында оқушылардың функционалдық сауаттылығын дамыту-олардың психологиялық қырынан даму мәселесін де қарастыруды қажет етеді. Оқушының дамуы дегеніміз-оның өмірлік күш-қуаты мүмкіндіктерінің жүзеге асырылуы. Сондықтан сол дамытатын қабілеттерді және олардың оқу-танымдық процестегі қызметі ерекше қажет. Ал оқушының белгілі бір психикалық алғы шарттарға ие болып келетін, танып-білу мүмкіншіліктері мол жеке тұлға деп қарастыру-теориялық ұғым жасаушы субъектінің болмысын анықтау болып табылады.

Психологияда баланың дамуы барысында балаға әсер ететін ықпалы зор күштер болады. Бала соның негізінде белгілі бір даму жетістіктеріне ие болып, қалыптасады. Бірақ оқу-танымдық процесс білім беру мен тәрбиелеуді бір тізгінде ұстайтын болғандықтан, баланың сыртқы және ішкі даму барысындағы тепе-теңдікті бұзып алмау жағына сақ болу керек.

Ол үшін оқушы тіл туралы алған білімін интериоризациялауы тиіс. Бұл жерде қазақ тілін функционалдық мақсатта оқыту маңызды рөл атқарады. Әрине, оқушылар тілдің грамматикалық ережелерін есте сақтап, жатқа қайталап айта алады. Осы тілдік құбылыстар туралы білімін коммуникативтік мақсатта еркін пайдалану қабілеті болмайды, кейбір кездері тілдің грамматикасын игермеген оқушы сабақтан тыс кездерде сол тілде жақсы сөйлеуі мүмкін.