Отандық физика ғылымының қалыптасуындағы – такібаев ж.с.

Отандық физика ғылымының қалыптасуындағы – Такібаев Ж.С.

ХХ ғасырдың 50-ші жылдарының басында-ақ Қазақстан ғалымдары ядролық физика саласындағы іргелі және қолданбалы ғылыми зерттеулерді дамыту мен атом энергиясын республиканың халық шаруашылығында пайдалану қажеттілігін түсінді.

Қазақ КСР Ғылым Академиясының президенті, академик Қаныш Имантайұлы Сәтбаев КСРО Министрлер Кеңесі мен КОКП ОК жолдауында: «Қазақстанның өндіруші күштерінің орасан зор кеңеюі Қазақстанда ғылымды тиісті түрде күшейтуді және бірінші кезекте өнеркәсіптің, ауыл шаруашылығының және денсаулық сақтау саласының барлық буындарына ядролық физиканың соңғы жетістіктерін енгізуді талап етеді» деп атап өткен.

Қаныш Имантайұлының ұстанымын Игорь Васильевич Курчатов және Қазақстанның көптеген танымал физик-ғалымдары қолдады. Олардың ұсыныстары КСРО мен Қазақ КСР Үкіметтері тарапынан да қолдау тапты. Қазақ КСР Ғылым Академиясының төралқасы 1957 жылғы 25 шілдеде №14/4 Қазақ КСР Ғылым академиясының Физика-техникалық институты базасында Ядролық физика институтын құру туралы Қаулы шығарды.

Осы қаулымен Ядролық физика институты директорының міндетін атқарушы болып Жабағы Сүйлейменұлы Тәкібаев бекітілді.

Жабағы Сүйлейменұлы Тәкібаев – 1919 жылғы 28 қыркүйекте Семей қаласында туған. Отбасы саяси қуғын-сүргінге ұшырап, ата-анасынан ерте айрылған ол Семейдің балалар үйінде тәрбиеленді.

Ж.С. Тәкібаев еңбек жолын 1942 жылы Ташкенттегі Орта Азия мемлекеттік университетін аяқтаған соң бастады, соңынан КСРО Ғылым Академиясының Лебедев атындағы Физика институтының аспирантурасын бітірді.

1957 жылы ол сол жылы құрылған Ядролық физика институтын басқарды. Кейіннен Қазақ КСР-і Ғылым Академиясының Физика-математика ғылымдары бөлімшесінің академик-хатшысы, Қазақ КСР-і Ғылым Академиясының вице-президенті, Қазақ КСР-і Ғылым Академиясының Жоғарғы энергиялар физикасы институтының директоры, осы институттың зертхана меңгерушісі, Қазақ мемлекеттік университетінің кафедра меңгерушісі, ҚР ҰҒА Президиумының кеңесшісі болып қызмет етті. Осы уақытта қоғамдық жұмыспен де белсенді түрде айналысты.

Қазақ КСР-і Жоғарғы Кеңесінің депутаты болды, оның Президиумының құрамына кірді, Ядролық физика және элементар бөлшектердің физикасы жөніндегі проблемалық кеңестің төрағасы, Алматы және Мәскеу қалаларының бірқатар институттарының ғылыми кеңестерінің мүшесі, диссерациялық кеңестердің төрағасы болды. Еңбектегі айрықша жетістіктері мен қоғамдағы қызметі үшін Ж.С. Тәкібаев Еңбек Қызыл Ту және Парасат ордендерімен, медальдармен, Құрмет грамоталарымен марапатталды.