Мұғалімдердің рефлексиялық дағдыларын дамыту жолдары

Бозой негізгі орта мектебі мектепке дейінгі шағын орталығымен» коммуналдық мемлекеттік мекемесінің информатика

пәні мұғалімі Б.Мауленова

Мұғалімдердің рефлексиялық дағдыларын қалай дамытуға болады?

Педагог кадрлардың біліктілігін арттыруда рефлексиялық дағдыларды жетілдіру өте маңызды болып табылады. Мұғалімнің кәсіби білікті маман ретінде қалыптасуы- үздіксіз және күрделі үдеріс. Ол жоғары оқу орнындағы теориялық білім білім алудың белгілі сатысымен шектелмейді. Керісінше, алынған теориялық білімді тәжірибемен ұштастыру арқылы жинақталатын біліммен тікелей байланысты.

Рефлексия сөзінің бір анықтамасында: рефлексия дегеніміз- ойлауға бағытталған ой делінген,яғни , бұл ой емес, адамның өз тәжірибесін ой елегінен өткізіп, артықшылығы мен кемшілігін саралу, болған жағдаяттан өзіндік жаңа білім тудырту үдерісі.

Жалпы алғанда рефлексия зерттеу секілді: адам мұнда өзінің ішкі дүниесін жан-жақты қарастырады, яғни өзін өзі зерттейді. Осы тұрғыдан алғанда рефлексия адамның өзінің ішкі ахуалы мен өзгерістерін тануы іспеттес: адам жасап жатқан әрекеттерін бір сәтке доғарып,өзінің ішкі жан дүниесіне үңіледі, өзімен өзі әңгімелеседі, сырласады, әрекеттерін талдап, оларға баға береді, өзіне сырт көзбен қарайды. Осыдан кейін әрекеттеріне өзгеріс енгізеді,кемшіліктерін түзейді,оларды болдырмаудың жолдарын қарастырады, болашақта қандай істер жасайтындығын жоспарлайды.

Рефлексия адамға мақсаты мен міндетін айқындауға, үйрену нәтижелерін сараптауға, ой елегінен өткізуге мүмкіндік береді. Сондықтан адам қандайда бір әрекет жасаған кезде оны тоқтатып өзіне мындай сұрақтар қою арқылы рефлексия жасауына болады. «Мен кіммін? Қандаймын? Не істеп жатырмын? Осы әрекеттерімнің мақсаты қандай? Мен қалай әрекеттенудемін? Мен мұны қалай қолданамын? Маған мұны қалайша өзгертуге болады? Енді не істеймін?» немесе осыдан туындаған басқа да сұрақтар туындатып, оларға жауап іздейді.

Еліміздің білім саласындағы жаңашылдықтың артуына байланысты рефлексияның педагогикадағы алатын орнының мәні артып отыр. Сапалы білім беруге қажеттілік туындағанда рефлексиялық мұғалімдерге сұраныс жоғары болары сөзсіз.

Рефлексиялық қабілеті дамыған ұстаз өз оқушыларында осы сапаны дамытуды есінен шығармайды. Қазіргі білімдік мақсаттарға сай білім алушыны рефлексия жасауға дағдыландыру мұғалімнің басты міндеттерінің бірі болғандықтан, ол сабақтың да негізгі компоненттерінің болуы тиіс.

Педагогикалық рефлексияны дамытудың қандай талаптары бар?

Педагогикалық рефлексияны дамытуда педагогикалық талаптарды анықтаудың маңызы зор. Осы орайда Г.Г.Ермакованың кейбір зерттеулерін назарға алуды жөн көріп отырмын.

Педагогтардың арнайы ұйымдастырылған рефлексиялық әрекетінің болуы

Рефлексиялық ортаның болуы(Педагогтың оқу үдерісінен алшақтауын болдырмау және өмірлік функцияның құралы ретінде)

Рефлексиялық әрекеттестікке қатысушылардың арасында тұлғаралық қарым-қатынасты күшейту.

Мұғалім рефлексиясының өзектілігі.

Кәсіби рефлексияны дамыту бойынша білім беру бағдарламаларын қолдану.

Кәсіби тұрғыда даму – адамның рефлексия жасау қабілетімен тікелей байланысты. Сонымен қатар , рефлексия педагог мамандардың әдістемелік немесе пәндік білімдерін жетілдірумен шектелмей, зияткерлік және тұлғалық қабілеттерін арттырады.

Өзімізге рефлексия жасаудың қандай деңгейде екендігін анықтау үшін О.В. Калашниковтың «Педагогикалық рефлексияның қалыптасу деңгейін анықтау» диагностикалық картасын ұсынуға болады. Диагностикалық сауалнама 34 сұрақтан тұрады. (мұғалімдердің рефлексиялық дағдыларын дамыту жолдары: 12-15 бет), Сонымен қатар өзін өзі бағалау сауалнамасын да алуға болады. (15-17 бет)

Сондай-ақ мұғалімнің рефлексиялық дағдысын дамытуға арналған модельдерін де қарастыруға болады:

Практик мамандарға рефлексиялық күнделік жүргізу. Бұған Бортонның рефлексиялық моделі құрылымын алуға болады

№1.Рефлексияны дамытуға бағытталған жаттығулар Бортон (1970)

Не?

Оның салдары қандай

Әрі қарай не болмақ?

Сипаттау және түсіну деңгейі, барлық сұрақтар сөзінен басталады?

Талдау және бағалау деңгейі, біздің тәжірибеміздің артында не тұр? (бұған қалай қол жеткіздік)

Синтездеу деңгейі. Бұл жерде біз әуелгі дәрежеге сүйенеміз, ал бірақ сұрақтар бізге әрекеттердің альтернативті себептерін және болашақта не істейтінімізді қарастыруға көмектесу

Екінші рефлексиялық дағдыны арттыруға берілген модельде мамандарға өз тәжірибесі жайлы ойлануға бағытталған төрт бағыттағы маңызды сұрақтар берілген. Бұл модель негізінен тәжірибедегі үдеріс, оның ықпалы мен нәтижесі жайлы терең ойлануға мүмкіндік береді. Практиктерге өзін кәсіб маман ретінде танып білуге, тәжірибеге өзгерістер енгізіп, оны жақсартуға, сынақтан өткізуге, зерттеушілік бастама жасауға ықпал етеді. Сонымен бірге , өз мамандығының құндылығы мен теориялық білімін нығайтуға көмектеседі.

№2 Смит (1989) (15) бағдарламасы бойынша өз тәжірибесіне рефлексия жасау моделі

Тапсырма

Маңызды сұрақтар

Сипаттама

Мен не істедім?

Ақпарат (талдау)

Бұл не мағына білдіреді?