Отбасы тәрбиесі туралы баяндама, ата-аналарға

Біз қандаймыз? «Қазір, шүкір, жақсымыз» - дейді зиялы замандас. Қазақтың бүгінгі болмысы жайлы сұрасаң. Рас шығар. Бірақ, «ұлттық» мінездің оспадарсыз тұстарынан арылып болмағанымыз анық.

Басымызға түскен тозақы тағдырдың қандай екенін енді ғана біле бастап, ұйқыдағы ұлттық сана кірпігін енді ғана қимылдатып жатқан бүгінгі күні күллі бақытсыздығымыздың себебін бірыңғай өзгеден іздей бергенше, өзіміздің қисығымызды түзеуге тырысқанымыз дұрыс. Әйтпесе, «біз- керемет халықпыз!» дегеніңді ісіңнен көрініп тұрмаған соң, ешкім тыңдамас, тыңдаса да күлерде қояр. Сөйтіп онысызда көшбасында келе жатқан ештеңеміз жоқ, зымыран заман жүрісіне ілесе алмай «далада қалармыз» «Ел болам десең- бесігіңді түзе!» деп кеткен ұлы Мұхтар өсиеті де осыны мегзесе керек.

Біз қандай халықпыз? Жақсы мен жаманды айыра білдік пе? Қазіргі ұлтты болашаққа аман апару үшін министрден қойшыға дейін осыған бас қатырғаны дұрыс. Уақыт күтпейді. Ертең кеш болады. Заманнан кешігу - бордай тозудан ештеңе емес! Ұлт болмысы, ділі – жасампаздық кепілі. Заты – моралі, тәрбиесі, жақсы - жаманды айыруы, санасы, білігі, қайрат - жігері жақсы халық қана, болашақтан үміттене алады. Абай ашынғанда осыны біліп ашынса керек. Жалғыз Абай емес, қазақтың талай жақсысы мен жайсаңына бармағын шайнатқан да осы ащы мәселе емес пе? Бүгінде де солай! Сіз қалай ойлайсыз?

Ұлтымызды, елімізді сақтап қалу үшін не істеу керек? Ойланайық ағайын! Сіздерге ой салушы:

Баланың жас ерекшеліктері

Ең көп мағынада отбасы некеге, туысқандық

қатынастарға негізделген және мүшеларі жалпы тұрмыс

ерекшеліктерімен, өзара моральдық және материалдық

жауапкершіліктермен байланысқан ең кіші әлеуметтік

топ.

Педагогика ғылымының даму үрдісінде отбасының

тәрбие мәселелері нақты теориялық мазмұндармен

толықтырылып отырған. К.Д.Ушинский, Л.Н. Толстой,

П.Ф. Лесгафт, Ы. Алтынсарин, М. Жұмабаев, Н.

Құлжанова тағы басқалары балалардың отбасылық

тәрбиесін ұйымдастыруда олардың жас және дербес

ерекшеліктерін, анатомиялық-фииологиялық

нышандарын, психикалық даму деңгейлерін ескере

отырып тәрбиелеу қажеттіліктерін зерттеген.

Н.К. Крупская, А.С. Макаренко, В.А. Сухомлинский

отбасындағы балалардың іс- әрекеттерінін

ұйымдастыруды, ондағы қарым- қатынастарды

қалыптастыру мәселелерін, мектеп пен отбасының өзара

әрекеттестігіне жағымды әсер жасайтын жалпы

жағдайларды қарастырған.

Отбасы мынандай міндеттер атқаратыны баршамызға

белгілі:

- балаларға тәрбиелік ықпал әдістерін, салт-

дәстүрлерді анықтайтын конструктивтік міндет;

- балалардың сабақтарын, еңбек іс- әрекеттерін және

демалыс тәртіптерін ұйымдастыратын

ұйымдастырушылық міндеті;

- ата- аналар арасындағы, ата аналар мен балалар,

балалар арасындағы, жақын туысқандар арасындағы

тағы сондай ара-қатынастар арасындағы тағы сондай

ара- қатынастар нормаларын құрдастарын

коммуникативтік міндеті.

Қарым- қатынас мәдениеті дағдыларын

қалыптастыру үрдісі адамгершілік және гуманизм

қағидаларына негізделген. Отбасының педагогикалық

үрдісінде дұрыс ұйымдастырылған арақатынастар

балалардың көзқарастарына, мінез- құлықтарына,

балалардың басқа адамдармен араласуына әсері зор,

себебі кіші жастағы балалар сенгіш, еліктегіш, ықыласты

болып келеді.

Көптеген ата- аналар бала тәрбиесіне

уақыттарының жетіспеушілігін қазіргі әлеуметтік –

экономикалық, нарықтық жағдайларға байланыстырып,

өз балаларының адамгершілік мінез- құлықтары үшін

жауапкершілікті мектепке ғана жүктегенді қалайды.

Осыған орай А.С Макаренконың ата- аналарға

қатысты айтылған нұсқа сөздерін келтіру орынды:

«Балалармен сөйлесу кезінде, оларды бір нәрсеге үйрету

немесе оған бір нәрсені бұйыру кезінде ғана

тәрбиелейміз деп ойламаңыздар. Сіздер балаларыңызды

өз өмірлеріңіздің әрбір сәтінде, тіпті үйде болмасаңыздар

да тәрбиелеп тұрасыздар.

Сіздер қалай киінесіздер, басқа адамдармен қалай

сөйлесесіздер, басқа адамдар туралы не айтасыздар,

қалайша қуанасыздар, қалайша қайғырасыздар,

достарыңыз бен дұшпандарыңызбен қалай араласыздар,

қалай күлесіздер, қалай газет оқисыздар- осының

барлығы балаға үлкен әсер береді».

Кейбір ата- аналар бала тәрбиесіне уақыт

жеткіліксіз деп жұмыстың қиындап кетулерінен

шаршағандарын себеп етіп тұрса да, адамзат тарихында

олардан өз балаларының тәрбиесіне аса көп көңіл бөле

алған белгілі қайраткерлер мысалдары қаншама.

Отбасындағы үлкендердің өз іс- әрекеттеріндегі

бірізділік, моральдық тұрақтылық, адамгершілік

нормалары мен талаптарына сай болулары- баланың

мінез – құлқының дұрыс бағытта болуының және оны

жағымсыз әсерлерден сақтаудың ең нақты кепілі.

Отбасында қарым- қатынастар шын ниетпен, кең

пейілмен құрылған болса, онда балалар басқа

адамдармен араласу барысында осындай жақсы

қасиеттерді сақтауға тырысады.

Отбасында өзара көмек көрсету, кішілерге үлгі -

өнеге болу, бір- бірін қолдау, үлкендерге сый құрмет

көрсету, бірлесе істеген еңбек нәтижесінде ортақ

жетістіктер қуанышына бөлену, бірлесе өткізген

демалыс уақыттары- барлығы балалар үшін ерекше із

қалдырады.

Ата- аналар балаларды белсенділікке

ынталандырулары, оларды тек бағынышты субьектіге

айналдырмай, оның тұлғалық қасиеттерін ескеріп, еркін

дамуына, ішкі қабілеттерін ашуға жағдай жасаулары

қажет. Педагогикада ата- аналардан балаға тек бала деп

қарамай, оны өздерімен тең құқылы қарым- қатынасқа

қатысушы деп бағалап, оның идеаларымен,

көзқарастарымен, қызығушықтарымен санасулары талап

етіледі.

Ата- аналармен балалар арасындағы қарым-

қатынастар барысында мынандай ерекшеліктер

айқындалады.:

- ата- аналардың комуникативтік мүмкіншіліктері;

- ата- ана және бала арасындағы қалыптасқан қарым-

қатынас сипаттары;

- ата- аналардың қарым- қатынасты

шығармашылықпен ұйымдастыра білу қабілеттілігі;

- балалардың дербес ерекшеліктері.