Отбасының бейімделу және бірігу шкаласы психологияға

4 курс студенті: Жақан А.А

Оқытушы: Болтаева Ә.М

әл-Фараби атындағы ҚазҰУ

ОТБАСЫНЫҢ БЕЙІМДЕЛУ ЖӘНЕ БІРІГУ ШКАЛАСЫ(Д. ОЛСОН, М. ПЕРРЕ)

Әдістеменің сипаттамасы: Отбасының бейімделу және бірігу шкаласы отбасы құрылымын бағалауға арналған стандартталған сауалнама болып табылады. Бұл сауалнаманың авторлары Д.Х.Олсон, Дж.Портнер және И.Лави. 1986 жылы әдісті М.Перре бейімдеген. Әдістемені құру Д.Х.Олсонның «дөңгелек моделіне» негізделген. Бұл модель үш маңызды параметрді қамтиды: біріктіру, бейімделу және коммуникация.

Отбасының біртұтастығы - отбасы мүшелері арасындағы эмоционалдық байланыстың дәрежесі: бұл байланыстың максималды ауырлық дәрежесінде олар бір-біріне тәуелді, ең аз дегенде автономды және бір-бірінен алшақ болады. Отбасының біртұтастығын диагностикалау үшін келесі көрсеткіштер қолданылады: «эмоционалды байланыс», «отбасы шекарасы», «шешім қабылдау», «уақыт», «достар», «қызығулар мен бос уақыт».

Отбасылық бейімделу - бұл стресс факторларына ұшыраған кезде отбасылық жүйенің қаншалықты икемді немесе керісінше, қаншалықты қатаң бейімделуге, өзгеруге қабілеттілігінің сипаттамасы. Бейімделуді диагностикалау үшін келесі параметрлер қолданылады: «көшбасшылық», «тәртіп», «отбасындағы ережелер мен рөлдер». «Дөңгелек модельде» отбасы бірлігінің төрт деңгейі бар - өте төменнен өте жоғарыға дейін. Олар мынадай атауларды алды: бірікпеген, бөлінген, қосылған және байланысқан. Сол сияқты отбасылық бейімделудің төрт деңгейі диагностикаланады: қатаң, құрылымдық, икемді және хаотикалық.

Әдістеменің мақсаты: Сауалнаманың авторлары отбасының бірігуі мен бейімделуінің қалыпты (теңдестірілген) және экстремалды (экстремалды) деңгейлерін ажыратады және бұл жүйенің табыстылығының көрсеткіші болып табылатын теңгерімді деңгейлер деп санайды.

Бұл әдістемемен жұмысты бастамас бұрын зерттеуші мен сауалнамаға қатысушы арасында сенімділік атмосферасын құру қажет. Қатысушылар өтініштер мәтіні бар бланк алады, содан кейін қатысушылардың нұсқауларды қалай түсінгені тексеріледі, қажетті түсініктемелер беріледі. Сауалнаманы бір уақытта бірнеше отбасы мүшелері толтырса, олардың өзара әрекетін бақылау психологқа осы жүйедегі қарым-қатынас, мінез-құлық үлгілерін қадағалау мүмкіндігі туралы қосымша ақпарат береді. Бұл жағдайда шешімді отбасы мүшелеріне қалдырып, түсіндірме жауаптардан бас тартқан дұрыс. Топпен жұмыс жасағанда сауалнаманы толтырар алдында барлық түсініктемелер беріледі. Сауалнаманы барлық отбасы мүшелері, соның ішінде 12 жастан асқан жасөспірімдер толтыра алады. Ең дұрысы, бұл сауалнаманы толтыра алатын барлық отбасы мүшелеріне қолданылуы керек, бұл олардың қарым-қатынас ерекшеліктерін жан-жақты бағалауға көмектеседі.Тестті орындау уақыты-30 минут.

Нұсқаулық: Техника мәлімдемелер тізімінен тұрады. Субъектінің міндеті - бес балдық шкала арқылы әрбір мәлімдемені оның ауырлық дәрежесі бойынша екі рет бағалау:

ешқашан - 1,

сирек – 2,

мезгіл-мезгіл - 3,

жиі - 4,

әрқашан - 5.

Бірінші жағдайда субъектінің міндеті отбасының нақты қызметін бағалау, екіншісінде – идеалды, яғни оны қалай көргісі келетінін бағалау.

А нұсқасы. Өзіңіздің шынайы отбасыңызды сипаттаңыз. Төмендегі мәлімдемелерді оқып, берілген шкала бойынша бағалаңыз.