Отын энергиясы және меншікті жану жылуы, 8-сынып

Бекітемін:

Мектеп: № 23 Ж. Қизатов атындағы мектеп-лицей

Күні: 26-09-2019ж

Мұғалімнің аты-жөні: Бекенова М.Қ.

Сынып: 8 «А», «Б»

Сабақтағы оқушылар саны:

Сабаққа қатыспаған оқушылар саны:

Сабақтың тақырыбы:

Отынның энергиясы. Отынның меншікті жану жылуы

Сабақ негізделген оқу мақсаттары:

8.3.2.7 отынның жануы кезінде бөлінген жылу мөлшерін анықтау

Сабақ нәтижесі:

Оқушылардың барлығы мынаны орындай алады: Отынның энергиясы (жылу мөлшері), отынның меншікті жану жылуы шамалары туралы білуі, өлшем бірліктерін, формуласын біледі. Отынның энергиясы жайлы мағлұмат алады. Отынның энергиясы формуласын қолдана отырып есептер шығара білуге үйренеді.

Оқушылардың көбісі мынаны орындай алады: Отын жанғанда бөлініп шығатын жылу мөлшерінің, отынның меншікті жану жылуының физикалық мағынасын түсінуі, формуласын қолданып есептер шығара алады.

Оқушылардың кейбіреуі мынаны орындай алады: Отын жанғанда энергияның бөлінуін түсінлдіре алуы, өз қортындыларын жасай алуы. Орташа, жоғары деңгейдегі есептерді шығаруы .

Сабақтағы оқыту мақсаттары:

Оқушылар үйренеді:

1.Отынның энергиясы (жылу мөлшері), отынның меншікті жану жылуы шамалары туралы білуі, өлшем бірліктерін, формуласын білуі. 2. Отын жанғанда бөлініп шығатын жылу мөлшерінің, отынның меншікті жану жылуының физикалық мағынасын түсінуі, формуласын қолданып есептер шығара алуы. 3.Отын жанғанда энергияның бөлінуін түсінлдіре алуы, өз қортындыларын жасай алуы. Орташа, жоғары деңгейдегі есептерді шығаруы.

Бағалу критерийі

Отынның энергиясы (жылу мөлшері), отынның меншікті жану жылуы шамалары туралы біледі, өлшем бірліктерін, формуласын біледі. Отын жанғанда бөлініп шығатын жылу мөлшерінің, отынның меншікті жану жылуының физикалық мағынасын түсінеді, формуласын қолданып есептер шығара алады. Отын жанғанда энергияның бөлінуін түсінлдіре алады, өз қортындыларын жасай алады. Орташа, жоғары деңгейдегі есептерді шығара алады.

Тілдік мақсаттар

Физикалық терминдердің дұрыс қолданылуына мән беру. Мысалы, жылу мөлшері, меншікті жылу сыйымдылығы, Джоуль, отынның меншікті жану жылуы

отын – fuel, қыздыру (тұтату) - ignition , жану- burning ,жану – сгорание, горение - combustion

қазба отын - fossil fuel, жасанды отын - artificial fuel,бу – steam, бензин – gasoline, жану жылуы – теплота горения - heat of combustion, меншікті жылу – удельная теплота – spesific heat, меншікті – удельная - spesific, май, мұнай – нефть, масло – oil

Құндылықтарды игерту:

Өзіне және өзгелерге құрмет мұғалім мен оқушылардың бір-бірімен амандасуында, сыпайы, ойын ашық білдіріп, тыңдауда, сабақты уақытында бастап, аяқтауда, тапсырмаларды нұсқалық бойынша толық орындауда, бір-біріне қолдау көрсетуінде көрініс табады.

Пәнаралық байланыстар

Математика , химия, география

Алдыңғы білім

Сәулелену. Табиғаттағы және техикадағы жылу берілудің мысалдары

Дерек көздер, ресурстар

1.Б.М. Дүйсембаев, т.б, Физика және астрономия. Алматы «Мектеп», 2015 ж

2.Мұғалімге арналған нұсқаулық. «Назарбаев Зияткерлік мектептері» ДББҰ, І деңгей

3. Электронды оқулық, 8 сынып

4.В.И.Кем, Б.А.Кронгарт Физика . Есептер жинағы

Жоспар

Жоспар-

ланған мерзім

Жоспарланған іс-шаралар

Ресурстар

Кіріспе

(3мин)

Қима қағаздар арқылы

І топ. Отын

ІІ топ. Меншікті жану жылуы

ІІІ топ. Энергия

Ынтымақтастық ортасын құру. Ережелерді еске түсіреді.

Үй тапсырма-сы (8 мин)

Үй тапсырмасымен жұмыс.

Жылу мөлшері. Меншікті жылу сыйымдылығы

Түрткі, сынама, қайта бағыттау сұрақтары

1.Жылу мөлшері деген не?

2.Жылу мөлшері қандай шамаларға тәуелді? Мысалдар келтіріңдер

3.Меншікті жылу сыйымдылығы деген не?

Мұғалім оқушыларға түрткі, сынама, қайта бағыттау сұрақтарын өткен тақырып бойынша береді.

Мұғалім әр оқушының жауаптарына мадақтау сөздерін айтады.

Мадақтау

3 мин

Қызығушылығын ояту

Миға шабуыл . Сұрақтар арқылы

Жаңа материалды қабылдауға әзірлік, мақсат қою.

1)Жылу мөлшерінің анықтамасын беріңдер.Жылу мөлшерінін өлшем бірлігі қандай? Жылу мөлшерінін тарихи өлшем бірлігІнің анықтамасын беріндер.

Жылу берілу кезіндегі денеге берілетін жылу мөлшері кандай шамаларға тәуелді?

Қандай жылу мөлшері қажет?

а)1г суды 1°С-қа қыздыру үшін; 2°С-ка қыздыру үшін;

б) 1кг суды 1°С-қа қыздыру үшін; 2°С-қа қыздыру үшін;

4)3аттың жылу сыйымдылығы нені көрсетеді? Осы физикалық шаманың өлшем бірлігі қандай?

5) Денені қыздыру үшін жұмсалатын немесе ол суығанда бөлінетін жылу мөлшері қалай есептеледі

Негізгі бөлімі

(13 мин)

Мағынаны тану

Денені қыздыруға қажетті энергияны отын жаққанда алады. Қарапайым отын – көмір, мұнай, бензин және тағы басқаларының құрамында көміртек бар. Жану кезінде көміртек атомдары ауадағы оттектің атомдарымен қосылып, көмірқышқыл газының молекулаларын құрайды. Нәтижесін мол энергия бөлінеді (35 - сурет)

Массасы 1 кг отын толық жанғанда бөлінетін жылу мөлшерін көрсететін физикалық шаманы отынның меншікті жану жылуы деп атайды.q – отынның меншікті жану жылуы. Өлшем бірлігі 1 Дж/кг.Кез келген массасы m отын толық жанғанда бөлінетін Q жылу мөлшерін есептеу үшін q меншікті жану жылуын жанған отынның массасына көбейту керек: Қазақстан Республикасында отын - энергетикалық ресурстардың мол қоры бар. Соңғы жылдары еліміздің отын - энергетикалық баланс құрылымында аса көп өзгерістер болды. 50 - жылдары отынның негізгі түрі көмір болса, қазіргі кезде көмірсутекті шикізат – мұнай мен газ алдыңғы қатарға шықты. Қазақстанда 300 - ден астам көмір кен орындары белгілі, олар көбіне Орталық Қазақстанда шоғырланған. Бұл аймақтарда тас көмір көп, ал еліміздің солтүстігі мен оңтүстігінде қоңыр көмір жиі кездеседі. Көп қолданысқа ие болған көмір кен орындарына Қарағанды және Екібастұз кен орындары жатады. Қарағандының тас көмірінің жану жылуы 33, 5 - 33, 6 МДж/кг, ал Екібастұз таскөмірінің жану жылуы 31, 8 - 34, 3 МДж/кг, ал Торғай өңірінің көмірінің жану жылуы 27, 2 - 28, 9 МДж/кг, Майкөбенің қоңыр көмірінің жану жылуы 29, 3 - 31, 4 МДж/кг. Көмірсутекті шикізаттың жалпы қоры бойынша Қазақстан ТМД елде

көрсетілген тәжірибелерге назар аударайық. Қорғасыннан жасалған шар қорғасын тақтаға соғылған кеде шардың толық механикалық энергиясы шар мен тақтаның ішкі энергиясына айнала алтындығын көрсетеді.

Егер цилиндрдегі газды қыздырсақ (38 – сурет), онда қыздырғыштан газға берілетін Q жылу мөлшері, оның ішкі энергиясының артуына әкеледі., сол мезетте поршеньді биіктікке В жағдайдан С жағдайға көтеру үшін жұмыс атқарылады. Бұл газдың ішкі энергиясының артуы және өзінің ұлғаюы кезінде поршеньді көтеріп жұмыс істеуі, оған біршама жылу берілгендіктен болатындығын білдіреді.

Энергия жоғалмайды және жоқтан пайда болмайды. Ол тек бір денеден екінші денеге беріледі немесе бірдей мөлшерде бір түрден екінші түрге айналады.

Механикалық W энергия мен ішкі U энергияның қосындысын денелер жүйесінің толық энергиясы деп атайды және Е деп белгілейді:

E = W + U = En + Er + UЕгер денелер жүйесіне сыртқы күштер әрекет етпесе және қоршаған ортамен жылу алмасу болмас, онда ол тұйықталған және жылулық…