Өзен аңғарының құрылысы: 8-сыныпқа арналған сабақ жоспары

Сабақ :

Мектеп:

Күні:

Мұғалім: .

Сынып: 8

Қатысқан оқушылар саны:

Қатыспағандар:

Сабақтың тақырыбы:

Өзен аңғарының құрылысы

Осы сабақ арқылы жүзеге асатын оқу мақсаттары:

8.3.3.3 өзен аңғарының құрылысын түсіндіреді

Сабақ мақсаты:

Оқушылардың барлығы

өзен жүйесі, өзен бөліктері мен өзеннің қоректену типтері, өзеннің маңызын жергілікті жермен байланыстыра отырып,түсінік беру.

Оқушылардың көпшілігі

Өзендерге,оның келіп шығуы, құрылымына сипаттама бере отырып, оның бүкіл табиғи орталықтағы және адамзат өміріндегі жалпы тіршілік үшін маңызын түсіндіру.. Оқушылардың кейбірі

өзен туралы тірек білімдерін еске түсіре отырып, өзен тақырыбын оқып үйрету.

Бағалау критерийі

. Сабақ барысында тыңдаушының назарын өзіне аудара алады.

Өзен және оның негізгі элементері,шоңғалдар мен сарқырамалар жайлы ұғым қалыптастыру,

жер бедері,тау жыныстары мен өзен ағысы сипатының байланысын түсіндіру,өзендердің суға молығуыжәне өзенге сипаттама беру тәсілін меңгеру.

Құндылықтарды игерту:

Өзіне және өзгелерге құрмет мұғалім мен оқушылардың бір-бірімен амандасуында, сыпайы, ойын ашық білдіріп, тыңдауда, сабақты уақытында бастап, аяқтауда, тапсырмаларды нұсқалық бойынша орындауда, бір-біріне қолдау көрсетуінде көрініс табады. Патриотизм мен азаматтық жауапкершілік уақытты пайдамен өткізу қажеттігін түсіну арқылы жүзеге асырылады. Өмір бойы оқу қағидасы ақпаратты өздігінен табу, сабақ мақсатын білуде, кері байланыс беруде, рефлексия жасауда, алған білімінің практикалық мәнін түсінуде көрініс табады. Ашықтық оқушыларға ақпаратты алуында бірдей мүмкіндіктер беруде, сабақ мақсатын бірге құрастыруда, бағалау мен кері байланыс беруде, бірнеше көзқарастың бар екенін түсінуде орын алады. Еңбексүйгіштік жұмыс орынын таза сақтауда, оқушылардың белсенді жұмысында, ал шығармашылық жаңа идеяларды ұсынуда көрініс табады.

Пәнаралық байланыс:

жаратылыстану, әдебиет, дүниетану, тарих.

АКТ-ны қолдану дағдылары:

PowerPoint таныстырылымы.

Тілдік мақсаттар:

Оқушылар:

Шартты рай формасының қолданылу ережесін дағдыға айналдырады.

Пән лексикасы және терминология:

Уақыт тақырыбына қатысты мақал-мәтелдер.

Диалог және жазылым үшін қажетті сөз тіркестер:

Мәселенің бір (екінші) жағын қарастыратын болсақ; Жоғарыда айтылған ойымызды қорытындылайтын болсақ; Менің пікірімше,

Осыған дейін меңгерілген білім

Жоспар

Жоспарланатын уақыт

Жоспар бойынша орындалуы тиіс іс-әрекеттер

Дереккөздер

Сабақ басы

5 мин

Қызығушылықты ояту үшін миға шабуыл.

Жұпта тақырыпқа ену үшін мақалдың мазмұны бойынша сұрақтарға жауап береді:

1. Ертіс өзенінің Қазақстан жеріндегі ұзындығы?2. Қазақстан аумағында неше өзен бар?3. Жазықтарда өзен торлары оңтүстіктен солтүстікке қарай арта ма, кеми ме?4. Қазақстанның ең ірі өзені?5. Қар – мұздық типімен қандай аймақтың өзендері қоректенеді?6. Өзеннің су қимасымен бір секунд ішінде ағып өтетін су мөлшерін не дейміз?7. Ертіс – Қарағанды каналын не мақсатта салды?8. Қазақстандағы ең лайлы өзен?9. Қазақстанның су энергетикалық ресурстарға бай өзені?10. Қарағанды облысы өзендерін ата?

Берілген мақалдың астарлы мағынасы қандай деп ойлайсыз?

Мақалдың мәніне өмірден мысал келтіре аласыз ба? Қандай?

Сіз осы мақалдың мәнімен келісесіз бе, келіспейсіз бе? Неге?

Оқу мақсатымен, тілдік мақсатпен танысады;

Жетістік критерийлерін болжайды;

Жетістік критерийлерімен және дескрипторлармен танысады.

Слайд 1-5

Сабақ ортасы

30 мин

5 мин

Өзен бөліктері.Бастауы- өзен ағып шығатын жер.Сағасы- оның құяр жері.Атырау- өзен сағасына жинақталып, тармаққа бөлінуі.Аңғар- өзен бастауынан сағасына дейінгі әрі кең әрі ұзынша ойыс алқап.Жайылма – аңғардың өзен тасығанда су басатын бөлігі.Өзен ағысы: жоғары- бастауына жақын, орта- екеуінің аралығы, аяғы- саға жағы.Өзен жағасы: оң, сол.Жүйесі- өзеннің барлық салаларымен бірігіп қосылуы.Өзен алабы- өзен және оның салалары су жинайтын жер.Өзендер: - таулы жер өзендері;-жазық жер өзендері.Өзен барлық салаларымен бірігіп өзен жүйесін құрайды.

Өзенге және оның салаларына су ағып келетін жердің бәрі өзен алабына жатады.

Өзен алқаптарын бір-бірінен бөліп жататын қыраттарды суайрықтар деп атайды.

Өзен арнасындағы қатты жыныстарды шоңғалдар деп атайды.

Жартас өзен арнасын кесе көлденең алып жатса,су одан төмен қарай құлай ағып сарқырама жасайды.Мысалы.Анхел — 1054 м,Ниагара,Виктория,т.б.

Өзен суы мөлшерінің жыл ішінде өзгеруі ерекшелігін өзеннің режимі дейді.

2)Өзен ағысының бағыты мен жылдамдығы сол өзен ағып өтетін жер бедеріне байланысты.Мысалы ,Жоңғар алатауынан басталатын Қаратал өзені бас жағында тар шатқалды бойлап ағады.Таудан шыққан соң,өзен құмды жазықты басып ағады.Көлге жақындаған сайын өзеннің аңғары кеңейіп,ағысы баяулайды.Содан соң жайылып бірнеше тармақтарға бөлініп барып,Балқаш көліне құяды.

Тау өзендері беткейлері тік,жартасты тар аңғармен ағады.Мұндай тар аңғарды шатқал деп атайды.

Жазық жерлермен ағатын өзендер ағысы баяу келеді.Ондай өзендерге – Іле,Сырдария,Жайық,Есіл,Нұра жатады.

3)Өзен аңғарының кей жерлерде қопсыған ,жұмсақ құм,саз жыныстарынан тұрады.Ондай жұмсақ тау жыныстарынан тұратын жерді өзендер біркелкі шайып отырады.Ал кей жерлерде қатты кристалдық тау жыныстары кездеседі.Олар кейде судың бетіне шығып жатады,Осындай өзеннің арнасындағы қатты жыныстарды шоңғалдар деп атайды.