Өзгергіштіктің негізгі формалары бойынша биология сабақ жоспары

Теориялық аралас сабақтың әдістемелік әзірлемесі

Тақырыбы: Өзгергіштіктің негізгі формалары.

Сабақтың мақсаты:

Білімділік: Оқушы меңгеруі және білуі тиіс:

генотиптік өзгергіштік;

мурациялар, гендік, хромосомалық және геномдық мутациялар;

сомалық және генеративтік мутациялар, жартылай летальді жәнелетальді мутациялар;

Тәрбиелік:

құрал-жабдықтармен оқулықтарды таза ұстауға үйрету;

өз-ісіне жауапты болуға, ұқыптылыққа, тапқырлыққа, белсенділікке, шапшаңдыққа баулу;

оқу орнын қадірлеуге тәрбиелеу;

Дамытушылық:

сабақтан алған ақпараттарды талдап үйрену;

ой өрісін биология пәні бойынша дамыту;

ғылыми-оқу және анықтамалық әдебиеттермен өз бетінше жұмыс істеп білуге үйрету;

Сабақтың түрі: Аралас сабақ

Сабақтың әдісі: Көргізбелі, ауызша, жазбаша, түсіндірмелі

Пән ішілік байланыс: Мутациялардың себептері мен жиілігі.

Пән аралық байланыс: Молекулалық биология, медициналық биология.

Сабақтың жабдықталуы:

Материалдық: Жалпы биология оқулығы, күн тақырыптық жоспар, оқу жұмыс бағдарламасы, тақырыптық жопар, деңгейлік сұрақтар, І – ІІ нұсқалы тесттер

Техникалық-программалық: СD диск, интерактивті тақта

Пайдаланылатын әдебиеттер:

Негізгі: Т. Қасымбаева, К.Мұхамбетжанов

Қосымша: Мухамеджанова К, Қасымбаева Т, «Жалпы биология» Хрестоматия, Алматы, Мектеп

Оқушы білуі тиіс: Генотиптік өзгергіштік;

мурациялар, гендік, хромосомалық және геномдық мутациялар;

сомалық және генеративтік мутациялар, жартылай летальді жәнелетальді мутациялар;

Сабақтың хронокартасы:

1.Ұйымдастыру кезеңі -5 минут.

2.Оқушылардың білімін тексеру -35 минут.

3.Жаңа тақырыпты түсіндіру -30 минут.

4.Жаңа тақырыпты пысықтау -7 минут.

5.Сабақты қорытындылау -10 минут.

6.Үйге тапсырма -3 минут.

Сабақтың барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі - 5 минут.

Оқытушы оқу бөлмесінің тазалығына, оқушылардың киіміне назар аударады. Оқушылардың сабаққа қатысуы мен дайындығын тексеріп, оларды сабақтың бағдарламасы және мақсатымен таныстыру.

ІІ. Оқушылардың білімін тексеру - 30 минут.

Дәріс сабағында оқушылардан өтілген тақырыпты сұрайды. Оқушылардың білім деңгейін деңгейіне қарай фронталь сұрақтар қою немесе тестілеу арқылы тексеріледі.

Өтілген құзіреттілік саласы: Генотип-біртұтас жүйе.

Фронталь сұрақтарды, деңгейіне карай таңдау:

Фронталь сұрақтар:

1.Мендель ашқан заңдылықтардың дұрыс екендігі қай жылдан бастап енгізілді?

2. Гендердің әрекеттесуінің неше түрі бар? Ата

3. Аллельді емес гендердің өзара әрекеттесуінің неше типі бар? ата

4. Комплементарлы дегеніміз не?

5. Полимерия құбылысын қай жылы, қай елдің ғалымы ашты?

6.Супрессор дегеніміз не?

7.Полимерлігендер дегеніміз не?

8.Көпаллельділік дегеніміз не?

9. Доминанты қандай белгі?

Фронталь сұрақтардың жауабы:

1. Мендель ашқан заңдылықтардың дұрыс екендігі 1900 жылдан бастап енгізілді.

2.Гендердің әрекеттесуінің екі түрі бар: аллельді және аллельді емес.

3. Аллельді емес гендердің өзара әрекеттесуінің төрт типі бар: комплементарлы, эпистаз, полимерия және көп аллельдік.

4. Комплементарлы деп — екі немесе бірнеше аллельді емес доминантты гендердің бірін-бірі толықтырып жаңа белгіні жарыққа шығаруын айтады.

5. Полимерия құбылысын 1909 жылы швед генетигі әрі селекционері Н.Г.Нильсон-Эле ашты.

6. Бұл құбылыс комплементарлы әрекеттесуге кері жүреді, яғни бір ген екінші генді басып, оның белгісін жойып жібереді. Осындай басымдық қасиет көрсететін генді супрессор деп атайды.

7. Қандай да болсын бір белгінің қалыптасуына бірігіп әсер ететін гендерді полимерлі гендер деп атайды.

8. Хромосоманың ген орналасқан бөлігі бірнеше рет мутацияға ұшырауына байланысты, ол ген бірнеше рет қайталанады. Осыны көп аллельділік деп атайды.

9.Доминанты басылынқы белгі.

Генотип-біртұтас жүйе

І нұсқа

1. Мендель ашқан заңдылықтардың дұрыс екендігі қай жылдан кейін өсімдіктер мен жануарлардың түрлі белгілері мен қасиеттерінің тұқым қуалауына жүргізілген көптеген зерттеулердің нәтижесінде дәлелденді ?

А)1901 жылдан кейін В)1905 жылдан кейін

С)1902 жылдан кейін Д) 1903 жылдан кейін Е) 1900 жылдан кейін

2. Қызыл және ақ түсті намазшамгүлдерді өзара будандастырғанда F1-де қандай түсті будан алынған ?

А)F1-де ақшыл түсті В)F1-де қоңыр түсті

С)F1-де қызғылт түсті Д)F1-де қызыл түсті Е) F1-де қашық қоңыр түсті

3. Екі аллельді гендердің өзара әрекеттесуінің нәтижесі

А) А мен а-ның В) А мен в-ның

С)В мен а-ның Д)В мен А-ның Е) А мен В-ның

4. Көгілдір қауырсынды тотықұсты сары қауырсынды тотықұспен будандастырса, бірінші ұрпақтың (F1-дің) будандары түсі қандай қауырсынды болып шығады ?

А)Біркелкі қауырсынды В) Біркелкі көк қауырсынды

С) Біркелкі жасыл қауырсынды Д) Біркелкі сары қауырсынды

Е) Біркелкі түссіз қауырсынды

5. 1909 жылы швед генетигі әрі селекционері Н.Г.Нильсон-Эленің ашқан құбылысы ?

А) Көп аллельділік В) Эпистаз

С) Полимерия Д) Комплементар Е) Генотип

6. ХІХ ғасырдың аяғындаорганизмнің тұқым қуалайтын факторларының мозаикасы (алалығы) туралы ұғымды ұсынған неміс биологы ?

А) А.Вейсман В)Де Фриз

С) Г. Мендель Д) Т. Морган Е) Б.Ламарк

7. F2-де қызғылт түстіраушангүл алыну үшін қандай гүлдерді будандастыру керек ?

А) Сары раушангүл мен қызыл раушангүл В)Қызыл раушангүл мен ақ раушангүл

С) Сары раушангүл мен көк раушангүл Д) Қызыл раушангүл мен көк раушангүл

Е) Көк раушангүл мен жасыл раушангүл

ІІ нұсқа

1. Неміс биологы А.Вейсман ұсынған организмнің тұқым қуалайтын факторларының мозаикасы (алалығы) туралы ұғым қай ғасырдың аяғында теріске шығарылды ?

А) ХІХ ғасырдың аяғында В)ХХІ ғасырдың аяғында