Тіршіліктің жасушалық емес формалары сабақ жоспары

Тіршіліктің жасушалық емес формалары – вирустар, фагтар.

Сабақтың тақырыбы: Тіршіліктің жасушалық емес формалары – вирустар, фагтар.

Сабақтың мақсаттары:

Білімділік: Тірі организмдердің жасушасыз тірі- вирустармен және олардың түрлерімен таныстыру;

Дамытушылық: құрылысындағы ерекшелігі, тигізетін зияны туралы білімдерін одан әрі дамыту;

Тәрбиелік: өзін-өзі ұстауға, еркіндікке, сыйластыққа, достыққа, сүйіспеншілікке тәрбиелеу.

Сабақ түрі: аралас сабақ

Әдіс-тәсілдер: түсіндіру, сұрақ-жауап.

І Ұйымдастыру кезеңі

Амандасу, түгендеу

ІІ Үй жұмысын тексеру (ауызша)

ІІІ жаңа тақырыпты түсіндіру

Негізгі бөлім

Тақырыптың түйіні:

Вирустардың зерттелуі, олардың ерекшелігі.

Вирустармен зақымдалу процесі.

Вирустар арқылы таралатын ауру түрлері.

Зерттеулер нәтижесінде ерекше тіршілік иелері- вирустардың бар екендігі анықталып, микробиология ғылымы одан әрі дамып, тағы бір ғылым саласы – вирусология қалыптасты.

Дүниежүзілік микробиология тарихынан орыс ғалымы Д.И.Ивановский алатын орны ерекше. Ол ХІХ ғасырдың соңында темекі теңбілі ауруын зерттеп, ол аурудың қоздырғыштарының бактериялардан да ұсақ тіршілік иесі екенін тапқан. Д.И.Ивановский ауруға шалдыққан жапырақты жуып, ол жуындыны бактерияларды сүзетін сүзгіден өткізгенде одан да өтіп кеткен. 1935 жылы Америкалық ғалым У.Стенли бұл кристалдардың темекі теңбілі вирустарының шоғырланған жиынтығы екенін тапты.

ХІХ ғасырдың соңында Д.И.Ивоновский ашқан өте ұсақ тіршілік иесінің вирустарының екендігі дәлелдеді.

Вирус (латынша «virus» - у)- тірі организмдердің ішіндегі жасушасыз тіршілік иесі. Олар рибонуклеин қышқылынан немесе дезосирибонуклеин қышқылынан құралған нуклеотидтерден, сондай-ақ ферментті нәруызбен қапталған қышқылдан- капсидтерден тұрады. Бұл қабықша вирустың құрамындағы нуклеин қышқылының сыртқы ортаның қолайсыз жағдайлардан қорғайды. Кейбір вирустардың құрамында нуклеин қышқылдарының басқа көмірсулар, май тәрізді заттар, биотин (Н витамині) және мыс молекулалары кездеседі. Вирустар тек тірі жасушада өніп-өсіп көбеюге бейімделген.

У.Стенлидің дәлелдеуі бойынша, темекі жапырағында вирус бөлшектері алты қырлы кристалл пішінді шоғыр түзеді.

Бактерияларды зақымдап, ерітіп (лизис) жіберетін вирустарды бактериофагтар деп атайды.

Вирустар арқылы таралатын аурулар: тұмау, полимиолит, шешек, аусыл, құтыру және т.б.

Тұмаудың нағыз қоздырғышы 1923 жылы табылды. Б?л ауру ертеден белгілі. Тұмау індет адам баласына шешек пен обадан кем тимеген. 1918-1920 жылдары тұмаумен 500 млн.адам ауырып, оның 20млн.қайтыс болды.