Өзін-өзі тану арқылы ізгі білім беру үлгісі

Астана қаласы №59 мектеп-лицейі

Баяндама

«Өзін-өзі тану ізгілендірген білім беру парадигмасын іске асырудың қазақстандық моделі»

Орындаған: Жумабаева А.Р

№59 мектеп-лицейінің

Өзін-өзі тану мұғалімі

Астана қ, 2018 жыл

Өзін-өзі тану ізгілендірген білім беру парадигмасын іске асырудың қазақстандық моделі

Білім беруді ізгілендіру, гуманитарландыру және ақпараттандыру қазіргі таңдағыжаһандық мәселелердің бірі, әсіресе қазіргі білім беру үшін аса маңызды. Бұл үрдістербілім берудің жаңа парадигмасы болып табылатын ізгіліктік білім берудің мәні менмақсатын анықтайды.

"Бөбек" қорының президенті Сара Алпысқызы Назарбаеваның авторлық идеясынегізінде "Өзін-өзі тану" ізгілендіру жобасы аясындағы пәннің басты мақсаты – ұлттық және жалпыадамзаттық құндылықтар негізінде оқушыларды ізгілендіру арқылы жан-жақты жетілген және үйлесімді дамыған адам тәрбиелеу болып табылады.

Бұл тұрғыда "Бөбек" корының президенті Сара Алпысқызы былай дейді: «Өзін-өзі тану» пәні ізгілендіру тұрғысынан түйінді рөл атқарады. Бастауыш мектепте «өзін-өзі тану» пәнінің оқыту мазмұнын құру аталған пән бойынша ҚазақстанРеспубликасы жалпы орта білім беру мемлекеттік жалпыға міндетті стандартынданегізделген. «Өзін-өзі тану» - адам және оның өмірі туралы пән. Бала өзін-өзі тану, өзгелердітану аркылы оқуға, білімге, өнерге, өмірді танып-білуге, қызығушылыққа,құштарлыққа талпынады. Туған елін, өскен жерін, салт-дәстүрін, тілін құрметтеуарқылы өз елінің азаматы, Отан сүйген ұланы болуға тәрбиеленеді. Адами қарым-қатынасқа үйрену арқылы өзара әрекеттестік, сыйластык, түсіністік, келісім, тілтабысу, көмек, достық, жауапкершілікке т.б. үйренеді. Әдептілік, мейірімділік,қамқорлық, қайырымдылық, адалдық, шыншылдық, ұкыптылык, ар-ұят, ақылдылық,еңбекқорлық, көпшілдік, сабырлылық, төзімділік, табандылық, батылдық т.б.адамгершілік сапалар мен қасиеттерді бойына сіңіріп, тұлға ретінде қалыптаса алады.Риясыз жақсылық жасау - қуанышқа, бақытқа жеткізетінін түсінеді.

Стандартта «Өзін-өзі тану» оқу пәнінің мақсаты - жеке тұлғаның ізгіліксапаларының қалыптасуында түйінді рөл атқара отырып, «Өскелең ұрпақтың рухани-адамгершілік білімі мен тәрбиесі жалпыадамзаттык, жалпыүлттык, этномәдени жәнетұлғалық құндылықтардың үйлесімді жинақталуына бағдарланған. Осы құндылықтарадамның өзін толық іске асыруына, өмірдегі өз рөлі мен өмірлік мұратының мәнінұғынуына, қоғамға қызмет етуіне мүмкіндік береді - деп көрсетілген.

«Өзін-өзі тану» ізгілендірудің жалпы мақсаттары және нақты практикадабелгіленген мақсаттар оқушылардың өзін-өзі танудағы белгілі бір оку жетістіктерінеқол жеткізуге мүмкіндік береді.

Бастауыш сынып оқушыларының рухани дамуы бірқатар ортақ заңдылықтаргабағынады:

• Бала жасы мен рухани даму қарқыны арасында кері пропорционалды тәуелділік:

жасы негұрлым кіші болса, рухани даму қарқыны соғұрлым жоғары болмақ.

• Балалардың рухани дамуы біркелкі өтпейді. Рухани сапалар негізінде жататынпсихикалық функциялар мен түлғалық қасиеттер бірдей даму деңгейінде болабермейді. Кейбір сапа жылдам, кейбірі баяу қалыптасады.

• Рухани сапалардың дамуына себепші болатын психикалық әрекеттердіңжекелеген түрлерінің пайда болуы мен өсуі үшін қолайлы мерзім болады.

Қайсыбір сапаларға төселдіру үшін неғұрлым қолайлы жағдайдағы осындай жаскезеңі сензитивті деп аталады. Алты жастан он екі жас аралығындағы бұл сензитивтіккезең проблемаларды шешу дағдыларын дамыту үшін қолайлы. Осы кезеңді пайдаланаалмау адамның жоғары дсңгеидегі шығармашылық тәсілдсрін игсруінс қиындықтудырады.

• Даму шамасына карай адамның психикасы мен оның рухани сапалары өзгерумүмкіншілігін сақтай отырып, орнықтылыққа, тұрақтылыққа ие болады. Бастауышсынып оқушысының бойында рухани сапаларды дамытуда осындай заңдылықтардыескеру орынды екендігі сөзсіз.

Рухани адамгершілік тәрбиенің қайнар көзі саналатын «Өзін-өзі тану» пәні баланы жастайынан отаншылдыққа, әдептілікке, достыққа, тазалыққа, ұқыптылыққа, мейірімділікке, табиғатты сүюге, отбасын сыйлауға, ұйымшылдыққа үйретуге, ұрпақ бойына жалпы адамзаттық құндылықтарды, адамгершілік принциптер мен мұраттарды ғұмыр бойы басшылыққа алатын тұлға қалыптастыруға негізделген. Рухани-адамгершілік тәрбиесі өзіндік сананы дамытуға жағдай жасауды, жеке тұлғаның әдеп ұстанымын, оның қоғам өмірінің нормалары мен дәстүрлерімен келістірілетін моральдік қасиеттерін және бағдарларын қалыптастыруды болжайды. «Өзiн – өзi тану» – бұл өзiнiң әлеуеті мен жеке бас қасиетiн, көшбасшылық ерекшелiгiн, мiнез-құлқын, өзiнiң қатынасын өзге адамдар арқылы танытатын үрдіс. Өзiн-өзi танудың ғылыми тұрғыдан қарастырғанда, психологияда кеңiнен ашылып көрсетiледi:

- өзiн-өзi тану – психологиялық кемелдi және iшкi үйлесiмдiлiктi қабылдау құралы.

- өзiн-өзi тану - тұлғаның психикалық және психологиялық денсаулықты қабылдау жағдайы.

- өзiн-өзi тану - тұлғаның өзiндiк дамуының бiрден-бiр жолы және оның жүзеге асырылуы.

Бұл пәндер өзара тығыз байланыста болып келедi және олар бiр-бiрiн толықтырып отырады. Олай болса, өмір оқулығындай ғажап дәрістерге толы бұл пәннен сабақ беретін ұстазға қойылар талап та ерекше. «Мұғалім өзінің білімділігі және жүріс – тұрысымен, жайдары мінезімен, тіпті сырт пішінімен, киген киімімен де оқушысына жақсы мағанада қатты әсер етеді», - деп Мәлік Ғабдуллин айтқандай пән мұғалімінен баланың жүрегіне жол тауып, олардың көңіліне адамгершілік рухын себе білу шеберлігі талап етіледі. Аталғанмақсатқажетуүшінкелесідейміндеттердішешуқажет:

«Өзін-өзітану» пәнініңқазіргітаңдағыжағдайынзерттеужәнекелешегінеболжаужасау;

«Өзін-өзітану» пәнініңоқубағдарламасындаалатынорнынанықтау;

«Өзін-өзітану» бағдарламасыныңрухани – адамгершіліктәрбиежүиесіндегімаңыздылығынзерттеу;

«Өзін-өзітану» мен өзін-өзітәрбиелеудіңпсихологиялықмәнінзерделеу;

«Өзін-өзітану» пәнініңмақсаты мен міндетіжәнепринциптерінжіктеу;

«Өзін-өзітану» пәніноқытудыңәдіс-тәсілдері, формаларыныңтиімдіжолдарынанықтау.