Өзін-өзі тану сабақтарының бала дамуына әсері

ӨЗІН-ӨЗІ ТАНУ САБАҚТАРЫНЫҢ БАЛА ДАМУЫНА ТИГІЗЕТІН ӘСЕРІ

Баланың жеке тұлға ретінде қалыптасуында «Өзін-өзі тану» пәні функционалды тұрғыдан маңызды пәндердің бірі болып табылады. Бұл пәнді оқыту «Адамның үйлесімді дамуы» институты (Алматы, «Бөбек» ҰҒПББСО) дайындаған, ҚР Білім және ғылым министрінің 2013 жылғы 3 сәуірдегі №115 бұйрығымен бекітілген орта білім беретін мектептерге арналған оқу бағдарламалары бойынша жүзеге асырылады.

«Өзін-өзі тану» пәнінің басты мақсаты – рухани-адамгершілік білім беру, дамыту арқылы адамның бойында төмендегідей түйінді құзыреттіліктердің үйлесімді қалыптасуына ықпал ету:

-әр баланың өзінің өмірлік позициясын анықтауы;

-өзіне, адамдарға және қоршаған ортаға ізгілікті қарым-қатынас жасауы;

-адамдарға қолдан келгенше көмек көрсетуі;

-өзімен-өзі үйлесімділікте өмір сүруі; ойы, сөзі және іс-әрекетінің шынайы болуы;

-азаматтық, отансүйгіштік және толеранттық қасиеттерді таныта білуі.

«Адам балалық және жастық шағында екі ұдай өмір сүреді, балалықтан жастыққа қонақ күткен баладай құмарлықпен, қиялдана, күдікпен және қарама-қарсы ой үстінде жетеді», – дейді психолог-ғалымдар.

Өзіндік сананың дамуы өтпелі кезеңдегі негізгі психикалық процесс болып табылады. Сондықтан өзін-өзі тану пәнінің мұғалімі:

– Бұл процестің қозғаушы күші неде?

– Жеке тұлға қалай қалыптасады?

– Өзіндік сана сезімі қалай дамиды?

– Өзінің келешегі туралы жасөспірім не ойлайды? – деген сұрақтарға еркін жауап бере алатын деңгейде болуы қажет.

Бала өсе келе, өзіне-өзі қызығушылықпен қарап, өз дене бітімін көріп ер жетеді, өзіндік сана қалыптасады. Айналасындағы адамдар баланың ер жетіп келе жатқанын мінезінің өзгерісіне, іс-әрекетіне қарай отырып байқайды. Бұның өзі балаға:

– Мен кіммін?

– Мен өскенде кім боламын?

– Мен кім болғым келеді?

– Кім болуға тиіспін? – деген өмірлік сұрақтарға жауап іздеуге, табуға талпынуға итермелеп, оның өмірге деген белсенділігін, сенімін, қызығушылығын қалыптастырады.

Білім берудің бастапқы сатысында (1-4-сыныптар) «Өзін-өзі тану бақыты» тақырыбындағы бірінші тарауда оқушылар «Өзін-өзі тану» пәнінің ерекшеліктері туралы мағлұмат алады. Олар оқушы мәртебесімен, сыныптастарына, мұғалімдерге және мектепке деген жаңа көзқарастармен танысады.

Өзінің сыртқы келбетіне дұрыс қарауға, өзін-өзі түсінуге, өз мінезі, өздері орындап жүрген әлеуметтік рөлдер туралы ойлануға, өз эмоцияларын түйсінуге және оны басқаруға дағдылануына мүмкіндік алады.