Паразит құрттардың адам денсаулығына әсері ғылыми жоба

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ КІШІ ҒЫЛЫМ АКАДЕМИЯСЫ

Тақырыбы:Ауданымыздағы паразит құрттардың адам денсаулығына әсерін зерттеу

Секция: Биология

Аты- жөні, сыныбы: Тұрдақын Аружан 9 сынып

Оқу орны: «Төменгі Пенжім орта мектебі мектепке дейінгі

шағын орталығымен» коммуналдық мемлекеттік

мекемесі

Жетекшісі: З.Р.Омирбекова

Жаркент қаласы 2018-2019 оқу жылы

Зерттеу пәні: Адам денсаулығы мен медицина бағыты . Зерттеу объектісі: Ауданда кездесетін паразит құрттар. Зерттеу мақсаты: паразит құрттардың ауданда қандай түрлері кездесетінідігі туралы деректер іздеу. Олардың адам ағзасы үшін қандай қауіп төнетіндігі туралы анықтау. Қай құрт қандай ауруды әкелетіндігін білу.Науқас адамдармен сұхбаттасып қай жағдайда паразит құрттармен ауырғандығын анықтау. Зерттеу міндеттері: Менің міндетім барша адамға паразит құрттардың адам үшін зияндылығын көрсету. Олардың санын азайтуда мәселе қозғау. Балалар мен ересек адамдарға осы аурулардың жұғуы мен болдырмауы туралы үйрету. Мектепте алдын алу мақсатында жарнамалар жүргізу.Орта буындарда лекция оқып, «Тазалық-денсаулық кепілі» деген ұранмен сурет көрмесін ұйымдастыру, ал бастауыш сыныптарды «Паразит құрттардың жұғу жолы» деген диктант жаздырып, балаларды осы құрттардан болатын аурулардан алдын алу жұмысын жүргізу . Зерттеу кезеңдері: Осы ғылыми жұмыс мынадай кезеңдерден тұрады. Дүние жүзі бойынша паразит құрттардан болатын аурулардың кездесу жиілігі(1996 жылғы Женева қаласында өткен бүкіл дүниежүзілік денсаулық сақтау мекемелерінің анализі бойынша) адамдар мен жануарлар ағзасында кездесетін құрттар ту

«Төменгі Пенжім орта мектебі мектепке дейінгі шағын орталығымен» коммуналдық мемлекеттік мекемесінің 9 «А» сынып оқушысы Тұрдақын Аружанның «Ауданымызда жиі кездесетін паразит құрттар» тақырыбына арналған ғылыми жобасына

Пікір

Биология пәнінен алған білімін жетек ете отырып ,қосымша әдебиеттерді іздену арқылы Тұрдақын Аружан жұмысты толық орындаған. Ол орысша жиналған материалдарды дұрыс аудара отырып тиімді жерлерін теріп, паразит құрттардың адам денсаулығы үшін өте зиянды түрлерін зерттеп, олардың дамуын және адамға қалай берілетіндігін толық мәнін аша білген. Адам денсаулығы әрқашан бірінші орында екенін жете түсінген Аружан өзінің ғылыми жұмысында ауданымызда жиі кездесетін паразит құрттардың әсерінен адам денсаулығына зиянын зерттеп кең түрде мағлұмат жинап мәселені өз тұрғысынан зерттеген. Ауданның СЭС мекемесімен тығыз жұмыс істеп, 2015-2018 жыл аралығындағы аудан бойынша зардап шеккен адамдармен кездесіп, материалдарды қорытындылап, анализдеп, саралап берген. Диаграммалар, кестелер мен графиктерді құру арқылы біздің ауданда жиі кезесетін паразит құрттарды терең зерттеген. Олармен күресу жолдарын айтып, мектеп ішінде оқушыларды тазалыққа шақырып әртүрлі іс-шаралар жүргізген. Болашақта Аружан паразит құрттардың адам денсаулығына зиянын болдырмау үшін қоғамға өзінің үлесін қосады деп сенемін. Жасынан бастап елдің қамын, елдің денсаулығын ойлаған баланың алда күтер жетістіктері мол екені сөзсіз.Жұмыс

Жетекшісі Биология пәні мұғалімі З.Р.Омирбекова

Мектеп директоры А.Б.Карибаева

Аннотация

Зерттеу мақсаты:

1.Адам денсаулығы үшін зиянды паразит құрттардың тіршілігін, жұғуын және олардан сақтану жолдарын талқылау.

2.Негізі ауданымызда жиі кездесетін қандай паразит құрттардың бар екенді туралы толық мағлұмат берілген, оған анализ жасалынған.

Тақырыптың өзектілігі:

Н.Ә.Назарбаев Қазақстан халқына арнаған жолдауында үздік денсаулық сақтау ісі және дені сау ұлт қалыптастыру деген сөзін негізге ала отырып салауатты өмір салтын ұстануға ықпал ету. Жұмыстың ең негізгі бөлігі 2015-2018 жыл аралығындағы аудан бойынша зардап шеккен адамдарды зерттеу, график, диаграмма арқылы көрсету. Соңында берілген қорытындыда жұмыстан шыққан нәтижелер мен оқушының өз пікірі жасалынған.

Зерттеу кезеңдері:

1.Дәрігерлермен кездесу

2.Қосымша мағлұматтар жинақтау

Зерттеудің тәсілдері:

1. Зерттеу барысында сәйкестендіру, салыстыру, тұжырымдау, анализдеу және нақты материалдарды қорытындылау

Аннотация

Цель исследования

1.Обсуждение жизни передачи и профилактики вредных паразитов червями для здоровья человека

2.Проанализировать подробную информацию о том, какие паразитные черви присутствуют в нашем районе.

Актуальность темы:

Н.А.Назарбаев в своем обращении к народу Казахстана следует для содействия здоровому образу жизни, основанному на слове «Лучшее здравохранение и здоровое формирование нации» Основная часть работы исследовать пострадавших людей в регионе на 2015-2018 годы и показать графики,диаграммы.В конце исследования были сделаны результаты и мнение учеников.

Этапы исследования

1.Встреча с врачами

2.Собирать дополнительные материалы

Методы исследования:

Идентификация во времия исследования, сформулировать сравнение, анализировать и выводы конкретных материалов.

Annotation

The aim of the research:

1.Discussing life premission and prevention of harmful parasites by worms for human health.

2.To analyze in detail what parasitic worms are present in our district.

Relevevance of the research

Nazarbaev in his address to the people, follows for the action of a healthy lifestyle based on the word- better health and nation building health. Main part of the work is to study the affected people in the region for the years 2015-2018 and plot charts and diagrams.

Stages of the research

1.Meeting with doctors

2. To collect additional information

Methods of the research

Identification during research, formulate comparisons, analyze conclusions of specific materials.

Мазмұны

I Кіріспе.............................................................................................................6-7.

1.1 Паразит құрттар және олардың тіршілігі.................................................8-10

ІІ Зерттеу бөлімі

2.1 Ауданымызда кездесетін жануарлардағы паразит құрттар...................11-12

2.2 Адам ағзасында кездесетін паразит құрттар...........................................13-14

2.3 Құрттардың көбеюі мен дамуы.................................................................15-16

2.4 Жұғу түрлері мен аурудың белгелері.......................................................17-18

2.5 Кездесу жиілігі...........................................................................................20-23

2.6 Күресу шаралары.........................................................................................24 ІІІ Қорытынды.......................................................................................................25 ІV Пайдаланған әдебиеттер................................................................................26

Кіріспе Қазіргі таңда барлық денсаулық сақтау мекемелерінің және дүниежүзілік денсаулық қорғау және зерттеу мекемелерін толғандырып отырған жайт - адамның келешегі, ана мен бала денсаулығы үшін өте қауіпті аурулардың етек алып жайылып кетуі. Бұл аурулардың көбі паразит құрттардың салдарынан болатыны зерттеліп отыр. Паразит құрттардың бүкіл дүние жүзін кең көлемде алып кеткені соншалықты, тіпті барлық зертханалық орындары және зерттеуші адамдардан да көп. Бүгінгі күнгі басқа мемлекеттермен қарым-қатынас жасап,бір елдің екінші елмен байланысы паразиттердің таралуы мен жайылуына жол ашып отыр.Ауданымыздың Ұлы Жібек жолында орналасуы , көршілес Қытай мемлекетімен тығыз байланыста болуымыз бір жағынан қуантарлық болса екінші жағынан адам денсаулығына зиянды әсерін көреміз Міне сондықтан да аудандық санитарлық эпидемиялық мекеменің «Паразитология және паразитті аурулардың» саласы үлкен жұмыс істеуге талап қойылып отыр. Сондықтанда бұл мәселеге бүкіл қоғам болып қолға алмасақ, ертең-ақ олар біздің өміріміздің бір бөлшегі болып қалмайтындығына кім кепілдік бере алады. Менің осы ғылыми жобаны алу себебім: ауданымыздағы адам денсаулығы үшін паразит құрттардың қаншалықты зиян екенін және олар

Ол үшін мен 2015-2018 жылдар аралығында паразит құрттардан қандай аурулар таралағанын зерттеймін. Зертханалық жұмыстарға қатысып паразит құрттардың түрлерімен , тіршілігімен танысамын. Олардың қауіптісін зерттеп, оларға күрес жолдарын үйренемін.Әдебиеттерден, интернет жүйесінен паразит құрттар туралы мағлұматтар аламын және салыстырмалы кестелерді талқылап отырамын.

ІІ Зерттеу бөлімі Бұл жұмыс кезінде мен салыстыру, сәйкестендіру, тұжырымдау, анализдеу және нақты материалдарды қорытындылау әдістерімен жұмыс істедім. Балаларда қанша үшкірқұрт және ішексорғы құрт барын Рабинович әдісі арқылы қалай тексеретінін сұрап, микроскоппен қарадық. Зерттеу бөлімі 6 бөлімнен тұрады. Алдыңғы үш бөлімде жалпы паразит құрттар дегеніміз не, олар қалай тіршілік ететінін , олардың көбеюі мен дамуы қалай жүзеге асатындығына тоқталынды.

Таралу және жұғу себептеріне тоқталып, анық сипаттама және мәселені шешудің жолдарына анықтама берілді.

1.1. Паразит құрттар және олардың тіршілігі

Халық мемлекеттің негізгі байлығы. Ал халық денсаулығы басты байлық. Егер халықтың дені сау болса онда алға қойған мақсатты орындап елдің ауқаты да өседі. Денсаулық сақтау мекемелері осы күнге дейін паразит құрттармен талай кездесіп олармен күрес жасап келеді. Дүние жүзінде осы паразит құрттардан миллиардтаған адамдар зардап шегеді. Дүние жүзі бойынша 10 жыл ішінде 4,5 млрд адам паразит құрт ауруымен ауырған. Оның 95%-ы паразит құрт бойынша. Санақ бойынша Еуропада үш адамның бірінде паразит құрт тіршілік етеді. Росс Андерсонның зерттеуі бойынша АҚШта болатын аурулардың 85% паразиттен болады. Жыл сайын дүние жүзі бойынша 14млн адам өледі.Дүние жүзі бойынша 4млрд адам үшкірқұрттан, 102 млн адам ішексорғымен ауырған. Бүкіл дүние жүзілік денсаулық сақтау мекемелері 1996 жылы Женева қаласында мынадай салыстырмалы кестені талқылаған. Мұнда осы жылға дейінгі (рак) ісік аурумен ауырған. 1-кесте

Дүниежүзі бойынша паразит құрттардан болатын ісік аурулары

Ісік аурулары

Бір жылда қанша адам ауырады

Қаншасы паразит құрттан болады

бауыр

өкпе

қуық

100% (шистосомоз)

жатыр ісігі

100% (шистосомоз)

әйел адамдағы

Осы кестеден мен мынадай тұжырым шығарадым. Біріншіден паразит құрттар ішкі мүшелерді соның ішінде бауырды, өкпені , қуықты және жыныс мүшелерін зақымдайды. Адамға ауыз арқылы еніп асқазанға түскесін, оның қабырғаларын жыртып қан арқылы өзіне қажетті мүшелерге барып, ісік тудырады.

Гельминттер- бұл көпжасушалы, құрттардың сколецид (Scolecida) деп аталатын төмен сатысына жататын паразитті түрлері. Жалпы омыртқасыз жануарлардың құрттар тобы үлкен үш класқа жатады. Жалпақ, жұмыр және буылтық құрттар. Ал барлық гелминттерді үш класқа бөлеміз: трематодтар немесе сoрғыш (Trematoda) құрттар , таспа құрттар немесе цестодалар (Cestoda) және жұмыр(Nematoda) құрттар. Паразит түрлері тек қана тірі ағзалардың дайын тамағымен қоректенеді. Олардың қосымша, аралық және негізгі иелері болады. Негізгі иелеріне көбіне адам немесе ірі қара малдар, ал қосымша иеге былқылдақденелер немесе жәндіктер жатып, оның ішінде құрттар уақытша өмір сүреді. Осы паразит құрттарды 1931жылы Скрябин мен Щульц зерттеп паразит құрттарды биогельминт және геогельминт деп бөлді. Биогельминт дегеніміз-олар жануар арқылы адамға беріледі, ал геогельминт дегеніміз-топырақ арқылы адамға беріледі.

Трематодтар- денесі бунақталаған таспа немесе жапырақ тәрізді құрылысты дене көлемі үлкен емес құрттар. Барлық трематодтар- қосжыныстылар. Бұлардың барлығы биогельминттер. Олардың барлығында екі сорғыштары бар. Оның бірі ауызында-сору үшін, екіншісі құрсағында- бекіну үшін. Осы құрттардан болған ауруларды жалпылама трематоз деп атайды.Олардың 5000 -7000-ға дейін түрі бар деп есептелінеді.

1. Мысық сорғыш

2. Клонорх

3. Дикроцелий

4. Фасциол

5. Парагоним

6. Нанофиет

7.Метагоним

8.Шистосома

9.Цестода класы.

Цестодалар-олар жалпақ жіпше пішіндес болады. Құралған мүшелерін-проглатид деп атайды. Ұзындығы мен мүшелерінің айырмашылығы бір-бірінен өте көп. Оларда асқорыту жүйесі, тыныс алу жүйесі жоқ. Олардың көбі биогельминттерге жатады. Адамның ағзасын бірнеше ондаған цестод түрі мекендеп зақымдайды.Цестодадан пайда болатын ауру-цестодоз деп аталады.

1.Жіпше құрт

2.Сиыр цепені

3.Шошқа цепені

4.Эхинококк

5.Альвеококк

6.Егеуқұйрық цепені

Немотод класы.

Кей гельминтар немотод класына жатады. Олардың денелері дөңгелек, жұмыр ,цилиндр тәріздес болады. Дара жынысты. Олардың дамуы тура жолмен жүреді және бірнеше иелері арқылы беріледі. Немотодтан пайда боладын ауруды немотодоз деп аталады.

1.Үшкірқұрт

2.Ішексорғы

3.Власоглав

4.Стронгилоид

5.Трихостронгилид

6.Трихинелла

7.Филярии

Құрттар барлық өзіне қолайлы жерлерде кездеседі. Олардың саны миллионға дейін барады. Сорғыш құрттардың барлығы дерлік қосжынысты болып есептеледі. Олардың көбі дерлік аталығы мен аналығы бір ағзаның ішінде кездеседі.Ол қасиет өздігінен емін еркін қосылып ұрықтануына жол ашады.Яғни олар…