PECS сурет жүйесін қолдану туралы мақала

PECS карточкаларын қолдану

Қалыпты бала өзін қалай ұстайды? Ол ересек адамның жанына келіп, өзіне назарын аудартып,қалағанын сұрайды. Аутист балалар оны қалай істеу керектігін білмейді.

«Көптеген аутист балалардың ата-аналары сөйлей алмайтын немесе сөздік қоры аз балаларына қарым-қатынас әдісі ретінде пекс карточкаларын қолдану туралы тіпті қаламайды. Ең жиі кездесетін дәлел, егер карточканы пайдалануға үйретілсе « бала жалқау болады және мүлдем сөйлей алмайды ». Тағы біреуі - «егер бала пекс карточкаларын қолданатын болса, бұл ауызекі тілдің дамуын тоқтатады ». Соңғы аргумент « карточка қолданатын бала өздерінің құрдастарының арасында басқаша көрініп, бұл оның интеграциясы мен байланысын қиындатады ».

Көптеген аутист балалар басқа адамдармен сөйлесе алмайды және өзінің сұранысы, шағымдар мен әсерлерімен бөлісуді қалайды. Байланыс және өзара іс-қимыл процесі өте күрделі және дерексіз, сондықтан аутистер үшін осы дағдыларды меңгеруге және түсіну қиын , басқа дерексіз ұғымдар сияқты. Бір секундқа тоқтап, байланыс деген не? -деп ойланып көріңізші. Осы тұжырымдаманы нақты мінез-құлық терминдерімен анықтауға тырысып көріңізші.

PEСS жүйесі аутист балаға қолжетімді түрде «байланыс» немесе «байланыс» түсінігін анықтауға мүмкіндік береді. «Байланыс» - бұл жұмыс үшін коммуникативтік серіктес қажет болатын алмасу. Яғни, бала ауада бірдеңе айта алмайды, ал ауадан ол алғысы келетін нәрсе пайда болады. Бала « сұрану» керек - серіктеске жақындап, серіктестің назарын аударып,өзінің өтінішін қол жетімді (балаға) және түсінікті (әріптес үшін) жолдау керек. Бұдан кейін серіктес балаға сұрағандарын береді.

Аутист балалар көп жағдайда өз ойларын білдіре алмайды. Жиі бала бөлмеде жүгіріп және сөздерді айқалап айтады, қалаған затты өздігінен алуға тырысады, бірақ ересек адамға келіп өзіне қажетті затын сұрап ала алмайды, өйткені оны ересек адамдар түсінбейді. Пексті пайдалану осы проблемаларды болдырмауға көмектеседі.

Баламалы байланыстың (коммуникация) - осы әдісі арқылы баламен суреттермен тілдесуді көздейді.

PECS-тіл кемістігі бар балалардың карточка арқылы тілдесу жүйесі.

Сурет-карточкалар арқылы тілдесу бағдарламасын Лори Фрост және Энди Бонды атты докторлар ойлап тапқан. Жүйенің мақсаты- аутизммен ауыратын балаларды жылдам және белсенді сөйлеуге үйрету.

Әдістің мағынасы.

ПЕКС-ті пайдалана отырып, балаға жылдамырақ өзінің белсенділігін танытып және еріксіз сөздерді айтуға үйретуге болады.Пекс баланың қоршаған адамдармен тілдесуіне өте жетімді.

РЕСS - әзірлік кезеңі

Байланыстың бастапқы дағдыларына РЕСS карточкаларын пайдаланып оқытуды бастамас бұрын, үрдіске жете әзірлену керек.

Баланың өзінің өтінішін білдіру қабілеттеріне үйретудің бастапқы кезеңінде,баланың қызығушылық ортасын , оның қажет ететін заттары мен әрекеттерін анықтап алу керек.

Бұны бірнеше тәсілдермен орындауға болады:1. Баланың іс-әрекетін бақылау және кестеге бақылау нәтижесін жазу

Бос уақытта бала немен айналасқанды, нені жегенді ұнатады, қандай сұйықтықты ішкенді, кіммен уақытты өткізуді, қайда баруды және ерекше нені ұнатпайтынын бақылауға болады.

Мотивациялық факторлардың бағасы

Сүйікті тағамдары/ тәттілері

Сүйікті сусындары

Сүйікті ( теледидар көру, арнайы орында отыру, ж.б.)

Ұнатып барғысы клетін жерлері

Уақытын бірге өткізгісі келетін адамдар

Бос уақыттында немен айналысады

2.Ынталандыру жүйесін анықтау

Баланың барлық сүйікті заттарын бірге жинап, оған барлық жинақ ішінен сүйікті бір зат немесе жұп санды таңдату. Сонымен қатар, бала қандай ынталандырулар мен заттарды көбірек және азырақ таңдайды, қандай заттармен оған айырылысу қиын және қандай затты ол қиналмай беретініне назар аудару керек.

Сынақ негізінде деректерді кестеге жазып қою керек

Көбірек қалайтын ынталандыру/ зат

Көбірек қаламайтын ынталандыру / зат

Бейтарап ынталандыру

( нейтральный)

Керекті құрал-жабдықтар:

*Карточкалар

*Жапсырма

*Сабаққа арналған жеке альбом

*Сөйлем құрастыруға арналған жолақша

PECS

бірінші кезең

РЕСЅ -ке оқытудың бірінші кезеңінің негізгі мақсаты -өзіне қажетті затты алу мақсатында коммуникативтік серіктеске баланың карточканы беруі. Яғни, бала мотивациялық стимулды көргеннен кейін , карточканы алып, оны мұғалімнің қолында қалдырады .

Күтілетін мақсат: «қалаған керекті» затты көріп, заттың бейнесі бейнеленген карточканы алып, серіктеске жақындап, қолына карточканы салады.

Оқытудың осы кезеңінде екі ересек адам қатысады. Бір ересек - "коммуникативтік серіктес"- қарама-қарсы отырады және қолында баланың қалап тұрған затын ұстап отырады. Екінші ересек - "көмекші" - баланың артында отырады және өзінің қолымен баланың қолын суретке бағыттап, алуға және қарама-қарсы отырған серіктеске беруге көмектеседі.

Баланың белсенділігін баспас үшін , екі ересек те балаға: «Сен не істегің келеді?» сұрағымен немесе « Кәмпитті жегің келсе, суретті бер» деген нұсқауды қолданбайды. Екі ересек те сөйлеумеуі қажет.Коммуникативті серіктес баланың белсендігін туғызу үшін , қалаған затын ешқандай сөзді айтпай балаға жақындатады. Көмекші баланың іс-әрекетін бақылап отыру керек, бала қолын затқа соза бергенде - баланың қолын карточкаға бағыттап, алуға және коммуникативті серіктеске беруге көмектесу керек - бұл әрекеттің барлығы сөздің көмегінсіз орындалуы қажет.Біртіндеп бала өздігінен керекті әрекеттерді орындау үшін көмекші көмекті азайту керек.

Бала карточканы коммуникативті серіктестің қолына қойғанда ғана , серіктес сол заттың атын атап , бірден баланың қолына затты ұстатады.Бұл әрекеті арқылы «коммуникативті серіктес» баланың өтінішін сөзбен айтады, алдыңғы уақытта егер бала сөздерге еліктесе (имитировать), онда өтінішін сөзбен жеткізуі мүмкін .

Бірінші кезеңнің негізгі мақсаты затты таңдауы және тілектердің әртүрлілігі емес , баланың карточканы беруі . Сондықтан бір ғана затпен, бір ғана карточка қолданылады.

Бұған көз жеткізу үшін -баланың затты алу үшін ынталандырудың (мотивацияның) бар екендігін байқағаннан кейін , бастапқыда бала оны карточка бермей-ақ алады. Мысалы, бала басында кішкентай кәмпит алады. Келесі кәмпитті "коммуникативтік серіктес" балаға көрсете отырып қолында ұстайды және бермейді. Егер бала қол ұшын созса, яғни, ол тағы да кәмпитті қалағаны ,осы сәтте көмекші - баланың қолын карточкаға бағыттап, алуына көмектесіп және карточканы беруге көмектеседі.Егер бұл зат емес, іс-әрекет болса, мысалы , әткеншек тебу болса. Алдымен баланы бірнеше секунд әткеншекте тепкізіп , тоқтатамыз. Егер бала қимыл арқылы әткеншекте қайта тепкісі келгенін білдірсе - көмекші баланың қолын әткеншектің суреті бейнеленген карточкаға бағыттап, карточканы алуға және «коммуникативті серіктестің» қолына беруге көмектеседі. «Коммуникативті серіктес» суреттегі бейнені атап, тағы да балаға әткеншек тепкізеді.

PECS

екінші кезең

Екінші кезеңінің негізгі мақсаты - бірінші кезеңінде оқытылған, бұл бекіту және жинақтау дағдысы, - қалаған затты алу үшін « коммуникативтік серіктеске» ара қашықтықта карточканы беру.

Екінші кезеңге бала 10-нан 24 карточкаға дейін өздігінен және «көмекшінің» көмегінсіз карточканы беруді үйренген кезде өтуге болады.

Егер бірінші кезеңде баладан бір ғана карточка беру ұсынылса, екінші кезеңде балаға одан күрделірек тапсырма беріледі. Мысалы: карточканы алып, орындықтан тұрып, ересек адамға жақындап ,карточканы қолына қою керек. Немесе : бала үстел басында емес , кеңістік ішінде болса. Ересек адам оның қалаған затын ұстап тұрғанын көрді- бала үстелге жақындап,карточканы алып, ересек адамға жақындайды.Тағы бір нұсқа: бөлмедегі тақтаға ілінген карточканы шешіп алып , сонымн бірге «коммуникативті серіктестікке келеді. «Көмекшінің» бұл кездегі міндеті- бала өздігінен орындай алмаған жағдайда баланы карточкаға бағыттау. Сонымен, екінші кезеңде жұмысты келесі қадамдарға бөлуге болады:

1-қадам. «Сабаққа қажетті карточканы папканың ішінен алу».Сабаққа қажетті карточканы папканың сыртқы бетіне жапсырып, ал керек емес карточкаларды папка ішінде сақтаймыз.