Педагогикадағы үштұғырлықты енгізу мүмкіндіктері мақаласы

ПЕДАГОГИКА ПӘНІНІҢ МЫСАЛЫНДА ҮШТҰҒЫРЛЫҚТЫҢ ЭЛЕМЕНТТЕРІН ЕНДІРУ МҮМКІНДІКТЕРІ

Жумабай Аида Айдосқызы

Алматы қаласы, Алатау ауданы №152 МГ мұғалімі

Аннотация

Үш тілді білім беру саясатының аясында тілдерді еркін қолдана білетін педагогтар даярлау мақсатымен мақалада үш тілде білім беруді педагогика пәнінде қолдану үлгісі ұсынылған.

Кілт сөздер: үштұғырлық, тәрбие, педагогика, көптілді білім беру, мультилингвализм.

Аннотация

В рамках трехъязычной политики в области образования с целью подготовки учителей, которые свободно используют языки в статье представлен пример применения трехъязычного образования в дисциплине «Педагогика».

Ключевые слова: триединства, воспитание, образование, полиязычное образование, мультилингвализм.

Abstract

As part of the trilingual education policy in order to prepare teachers who are free to use the languages, an example technique of the trilingual education in the discipline "Pedagogy" is given in the article.

Keywords: trinity, upbringing, education, multilingual education, multilingualism.

Қазіргі әлемдік жаһандану жағдайында ғылымға біршама өзгерістер енгізілуде. Бұл жаһандану Қазақстан Республикасы дамуының бағытына да әсер етуде. Оған мысал - үш тұғырлылық концепциясы. Қазақстан Республикасының Преиденті Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев 2011 жылғы Жолдауында «Әрбір Қазақстандық үшін үш тілді білу – әркімнің дербес табыстылығының міндетті шарты», - екендігін айтып өткен [1].

Білім беруді дамытудың 2011-2020 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасына сәйкес жоғарғы оқу орындарында үш тілді білім беретін педагогтарды даярлау үшін бірқатар бағдарламалар іске асырылуда. Бағдарламада берілген үш тілді білім беру немес үштұғырлық ұғымдарына қатысты жүргізілген зерттеулерді қарастыра келе, бүгінгі таңда отандық және шетелдік ғалымдардың еңбектерінде үштұғырлық, көптілділік және мультилингвализм ұғымдары ұсынылған.

Тіл білімі терминдерінің түсіндірме сөздігінде мультилингвализм (көптілділік, полилингвизм) – нақтылы коммуникативтік жағдайдың әсер етуімен белгілі бір әлеуметтік ортада, мемлекетте бірден үш немесе одан да көп тілде сөйлей білушілік деп анықтама берілген [2]. Алайда бұл тек қана бірнеше тілде сөйлеу мүмкіндігі ғана емес, сонымен қатар бірнеше өркениеттің мәдени құндылықтарын бойына сіңірудің және ашық қарым-қатынас жасаудың ерекше түрі.

Мультилингвизмнің екі мағынасы бар:

1) белгілі бір әлеуметтік қоғамда бірнеше тілді меңгеру;

2) жеке тұлғаның (бір топ адамдардың) нақты коммуникативтік жағдайға сәйкес өздері бірнеше тілді таңдауы.

Үштұғырлы тiл – дамыған мемлекет құрудың алғышарттарының бiрi, ол өмiрлiк қажеттiлiктен туындаған игiлiктi идея екенi белгiлi. «Тiлдердiң үштұғырлығы», дәлiрек айтқанда, үш тiлдi, қазақ, орыс және ағылшын тiлдерiн Қазақстан азаматтарының бiрдей меңгеруiн меңзегенiмен, бұның түпкi негiзi, көздеген мақсаты – мемлекеттiк қазақ тiлiнiң халықаралық қолданыстағы орыс, ағылшын тiлдерiмен тең қолданылатын биiкке жеткiзу, қазақ тiлiн әлемдiк тiлдер қатарына қосу үшiн нақты ұмтылыс жасау. Қандай мемлекет болмасын, оның ең әуелi мән берiп, ұлықтайтын тiлi, әрине мемлекеттiк тiл [3].

А. Азаматов атап көреткендей, «Көптілді оқыту - бүгінгі жас ұрпақтың білім кеңістігінде еркін самғауына жол ашатын, әлемнің түрлі ғылым құпияларына үңіліп,өз қабілетін танытуына мүмкіншілік беретін бүгінгі күнгі ең басты қажеттілік. Көптілді меңгерген, өзін-өзі әлеуметтік және кәсіби билеуге, өздігінен дамуға, өздігінен жетілуге қабілетті тұлға. Бүгінде елімізде ағылшын тілді мамандарды даярлау ісіне ерекше мән берілуде. Алайда, бізде қазақ және орыс тілдерін игеру сияқты ағылшын тілін үйрену, сондай ақ осы тілде сабақ беруде көптеген кемшіліктер бар. Оның салдарын өз іс- тәжірибемізде барлығымыз сезініп отырмыз. Көптілді білім беру жүйесі аясында білім саласындағы оқу-әдістемелік құралдар және оқулықтардың маңызы зор. Себебі, осы саладағы ағылшын тілін оқыту жұмысы әлемдік талапқа сай емес. Осыған байланысты келешекте осы мәселені шешу үшін нақты іс-шаралар өткізілу керек. Тек ағылшын тілі емес қазақ тілі оқулықтарында да олқылықтар кездесіп тұрады. Сондықтан жоғары білім беруді жаңартудың негізгі құжаттарында ең негізгі мақсат білікті маман даярлау деп көрсетілген болатын. Ол жауапкершілігі мол, өз мамандығы бойынша халықаралық стандарт деңгейінде тиімді іс-әрекетке қабілетті бол

Бұл жөнінде ғалым Н.Уәлиұлы: «...Ең алдымен, мемлекеттік тілдің үш тағаны (басқару, ақпарат, ғылым-білім саласындағы қызметі) түгелденуге тиіс. Үштұғырлы тіл формуласында ең бірінші осы мәселе шешімін табуы қажет және мемлекеттік тіл жоғары деңгейде болғаны абзал. Өйткені қазақ тілі мемлекет құрушы этностың тілі, мемлекеттің бірден-бір тірегі деп күллі Қазақстан жұртшылығы мойындағандықтан, Ата Заңымызда конституциялық мәртебе алды. Сондықтан оның тағдыры жөнінде жауапкершілікті, әлемдік қауымдастықтың алдында, ең алдымен мемлекет өз мойнына алуы тиіс», -…