Пиза тапсырмалары 9-11 сыныптарға

Ғылыми-жаратылыстану сауаттылығы

Мәтінді оқып, сұрақтарға жауап бер.

Шарын ұзындығы 154 километр болатын, ал тік жартастарының биіктігі 300 метрге дейін жететін шөгінді жыныстардан тұратын кешен болып табылады. Оның тарихы 12 миллион жылды құрайды. Шөгінді жыныстардың қабаттарында тасқа айналған теңіз жануарларының қалдықтары көптеп кездеседі. Аңғар түбімен осыдан бірнеше миллион жыл бұрын Іле көлін қоректендірген Шарын өзені ағып жатыр. Жазда ауа температурасы 35°-қа дейін көтеріліп, қыста -6°-қа дейін дейін төмендейді. Сол себептен 48 Оқушылардың жаратылыстану-ғылыми сауаттылығын қалыптастыру бойынша әдістемелік нұсқаулар туристерге көктемнің соңы мен жаздың басында немесе күз мезгілінде келу ұсынылады. Бұл шөл зона болғанымен жартастардағы жарықтарда су болуы мүмкін.

1-сұрақ. Шарын шатқалының жер бедері қалай қалыптасты?

2-сұрақ. Ауа температурасының өзгеруі және жартас жарықтарындағы су жартастардың мүжіліп, бұзылуына қалай әсер етеді?

А. Суық су жылы тастарды ерітеді.

B. Су тастарды біріктіріп, қатырып тастайды.

С. Мұз тастардың беттерін тегістейді.

D. Қататын су жартастардың жарықтарында ұлғаяды.

3-сұрақ. Неліктен тасқа айналған теңіз жануарларының қалдықтары сақталған?

Осыдан миллион жылдай бұрын қандай оқиғалар болған?

А. Ежелгі уақыттарда адамдар теңіз өнімдерін мұхиттардан осы аймаққа әкелген.

B. Ерте кездерде мұхиттар өте сұрапыл болған, ал теңіздегі тіршілік иелері алып толқындармен шайылып, құрлыққа шығарылған.

C. Ерте кезде бұл жерде теңіз болған, кейін ол қайта шегініп, суы тартылды.

D. Ерте замадарда кейбір теңіз жануарлары теңізде тіршілік етуге шықпас бұрын құрлықта тіршілік еткен.

Түсіндірме Бұл тапсырманы орындау барысында оқушылар құбылыстарды ғылыми тұрғыда түсіндіреді. Мысалы, Шарын шатқалы жер бедерінің қалыптасуы, тау жыныстарының бұзылуы. Химия, физика пәндерімен байланыс жүзеге асырылады. Оқушылар судың химиялық және физикалық қасиеттері туралы білімдерін естеріне түсіруі қажет.

Жауаптары

1.сұрақ. Шарын шатқалының жер бедері экзогендік күштердің әсерінің нәтижесінде қалыптасты. Тау жыныстарындағы ұзына бойы созылған аңғарды өзен салды, ал жартастардың көрікті пішіндері жел әсерінен қалыптасқан.

2.сұрақ. D. Қататын су жартас жарықтарында ұлғаяды.

3.сұрақ. C. Ерте кезде бұл жерде теңіз болған, кейін ол қайта шегініп, суы тартылды

Жауаптары 1-сұрақ Күн батареяларын салу үшін бір жыл ішіндегі ашық күндер санының өте көп болуы қажетті жағдай болып табылады. Ең ыңғайлы климаттық белдеулерге тропиктік және субтропиктік климаттық белдеулер жатады. Бірінші климатограмма бойынша, жыл бойы жылы күндер мен жауын-шашын мөлшерінің аз екенін байқауға болады. Ал екінші климатограмма бойынша, жыл бойы жауын-шашын мөлшерінің көп екені көрініп тұр.

2-сұрақ

Артықшылықтары: • дәстүрлі энергия көздері бағаларының үнемі өсу жағдайында болашағы бар, қолжетімді және энергия көзінің сарқылмауы; • қоршаған орта үшін қауіпсіздігі.

Кемшіліктері: • ауа райы мен тәулік уақытына тәуелділігі; • орта ендіктердегі маусымдылығы және энергия өндіру кезеңінің оның тұтыну кезеңімен сәйкес келмеуі; жоғары ендіктердегі тиімсіздігі және энергияны жинау қажеттігі; • сирек кездесетін элементтер (мысалы, индий және теллур) қолданылатын қондырғының жоғары бағасы; • электр станциясының үстіндегі атмосфераның қызуы; • үлкен аудандарды қолдану қажеттілігі.

Жауаптары

1.сұрақ. Шенген визасы – бұл оның иесіне Шенген зонасындағы кез келген бір елден екінші елге еркін баруына мүмкіндік беретін құжат. Еуроодаққа мүше елдерден басқа бұл зонаға Исландия, Лихтенштейн, Норвегия және Швейцария кіреді.

2-сұрақ. Шенген визасы бойынша турист Франция, Германия, Нидерланды, Швейцарияға бара алады. Ал Ирландияға бара алмайды. Себебі Ирландия Шенген зонасына кірмейтін ел.

2-тапсырма Баламалы энергетика туралы айтылғанда ең алдымен қалпына келетін энергия көздері – күн энергиясы мен жел энергиясы туралы айтылады.

Электр энергиясының мұндай түрі, яғни күн энергиясы келесі бөліктерден тұрады: күн батареясы (тұрақты токтың генераторы), тұрақты токты ауыспалы токқа айналдыратын зарядты бақылайтын қондырғысы бар аккумулятор, инвертор. Күн батареялары күн энергиясын электр энергиясына айналдыратын күн элементтерінің жинақтарынан тұрады.

сұрақ Күн энергиясын алуды қазба отын (көмір не мұнай) қолданылатын электр энергиясын өндірумен салыстырып, бір артықшылығы мен кемшілігін сипатта.

Артықшылығ__________________ _______________________________________________

Кемшілігі_____________________________ _______________________________________________

Түсіндірме Тапсырманы орындау барысында оқушылар климатограммалармен жұмыс жасайды. Ол өз кезегінде оқушылардың функционалды сауаттылығы мен талдау дағдыларының дамуына әсер етеді. Қоршаған орта мен табиғат ресурстарын қорғауға байланысты сұрақтар PISA зерттеулеріндегі тапсырмалардың басым салалары болып табылады.

1-сұрақ Берілген климаттық диаграммаларда екі түрлі жердегі ауа температурасы мен жауыншашын мөлшері, олардың жыл бойы өзгеруі, өзара арақатынасы көрсетілген. Температураның жылдық көрсеткіштері график түрінде, ал жауын-шашын мөлшері айлар бойынша бағанды диаграммада берілген. Қандай климаттық диаграмма күннен энергия өндіретін Оқушылардың жаратылыстану-ғылыми сауаттылығын қалыптастыру бойынша әдістемелік нұсқаулар 49 күн батареяларын салу үшін едәуір қолайлы жерге сәйкес келеді? Жауабыңды түсіндір.

Мәтінді оқып, сұрақтарға жауап бер.

Шенген келісімі – Еуропалық Одақтың бірқатар елдерінің шегарасындағы төлқұжаттық-визалық бақылауды жеңілдету туралы келісім.

1-сұрақ. Шенген визасы бар адамның қандай құқықтары бар?

2-сұрақ. Қазақстандық турист Шенген визасы бойынша келесі елдерге: Нидерланды, Германия, Франция, Ирландия, Швейцарияға барғысы келеді. Шенген визасы бойынша ол қандай елдерге бара алады, ал қайсы елдерге бара алмайды?

Картаны қолдана отырып, жауабыңды түсіндір.

Түсіндірме Тапсырмада күнделікті өмірден алынған жағдай қарастырылады. Тапсырманы орындау барысында оқушылар картамен жұмыс жасайды. Бұл өз кезегінде оқушылардың картографиялық дағдыларының, функционалды сауаттылықтарының дамуына әсер етеді. Географиялық карталармен жұмыс жасау кезінде оқушылар қажетті ақпаратты іздеп, таба білуі қажет.

Ғылыми-жаратылыстану сауаттылығы

Қолайсыз құбылыстар

Тапсырма 1 Атмосфералық қолайсыз және қауіпті құбылыстардың қалыптасуын, таралу аумақтарын картадан көрсетіп, сақтану шараларын ұсыну.

сұрақ.

1сұрақ Карта бойынша дауылдар мен қатты желдер жиі болатын аумақтарды анықта. Шартты белгілер:

1 – қатты дауылдардың болу қаупі бар

2 – жер сілкінісінің болу қаупі бар

3 –су тасқындарының болу қаупі бар 1 балл

2-сұрақ. Хабарлау жүйесі бойынша қатты дауылдың келе жатқаны туралы хабар берілді. Қатты дауылдың болу қаупі туындаған және дауыл кезіндегі сенің іс-әрекеттерің қандай болуы керек? 2 балл

Түсіндірме Тапсырмада өмірмен байланысты жағдай қарастырылады. Тапсырманы орындау барысында оқушылардың картографиялық, сонымен қатар функционалды сауаттылықтың даму индикаторының бірі болып табылатын түрлі табиғи катаклизмдер кезінде дұрыс шешім қабылдай білу дағдылары да дамиды.

Жауаптары

1-сұрақ. Карта бойынша Қазақстан аумағында қатты желдер мен дауылдар жыл бойы байқалатынын анықтауға болады.

2-сұрақ. Дауылдың болу қаупі туралы хабарды алғаннан кейін келесі іс-әрекеттерді орындау қажет:

• Жел соққан жақтағы терезелерді, есіктерді, шатырдың есіктерін және желдеткіш саңылауларды жауып, ық жақтан ашу керек.

• Азық-түлік қорын, ауыз суды, қолшамдарды, майшамдарды, дәрі-дәрмектерді және басқа да қажетті заттарды дайындап қою.

•. Егер дауыл кезінде ғимараттың ішінде болсаңыз, терезелерден алыс қауіпсіз жерлерге тығылу қажет (берік қабырғалар, есіктің керегесі, бұрыш). Желдің бәсеңдеуін күтіп, қауіпсіз жерге бару керек (жертөле)

Мәтінді мұқият оқып шығыңыз.

1875 жылдың 2 маусымында Бостон университетінің Шешендік өнер мектебінің профессоры Грехем Белл ең алғаш рет байланыстырушы сымдардың көмегімен өз көмекшісінің даусын естиді. Өнертапқыш шотландтықтың бұл жаңалығы тарих бетінде телефон деген атпен қалды. Бір қызығы, өнертапқыштың есімі ағылшын тілінен аударғанда, «қоңырау» деген мағына береді. Арада бір ғасырға жуық уақыт өткенде ең алғашқы ұялы телефондар пайда болды. Иллинойс технологиялық институтының түлегі Мартин Купердің өнертапқыштық бұл жаңалығын қазір әлем халқының жартысына жуығы күнделікті қолданып отыр Ұялы телефонмен жасалған алғашқы нағыз байланыстың тарихы 1973 жылдың 3 сәуірінен басталады. Ұялы байланыс компаниясының…